تشدید فشارها بر شیعیان افغانستان؛ محقق درباره شکاف های قومی و مذهبی هشدار داد

محقق در یک گفت‌وگوی رسانه‌ای تازه با اشاره به عملکرد طالبان طی پنج سال گذشته گفت این گروه در آغاز تلاش داشت چهره‌ای «معتدل‌تر» ارائه کند، اما به‌تدریج سیاست واقعی خود در برابر اقوام، جریان‌های سیاسی، زنان و اقلیت‌های مذهبی را آشکار کرده است.

او تأکید کرد طالبان در پی ایجاد حکومتی مطابق «قرائت مذهبی خود» هستند و نه‌تنها مذهب شیعه، بلکه برداشت‌های متفاوت از فقه حنفی را نیز تحمل نمی‌کنند.

این در حالی‌است که بربنیاد گزارش‌ها در هفته‌های اخیر فشار وزارت دادگستری طالبان بر نهادهای شیعی شدت گرفته است.

حوزه علمیه و دانشگاه خاتم‌النبیین در کابل محاصره و مصادره شد. حوزه علمیه خاتم‌الانبیا نیز مسدود شده و پیش از آن نیز فعالیت تلویزیون تمدن متوقف شد و همچنین شبکه راه فردا بار دیگر بسته شد.

وزارت دادگستری طالبان ادعا کرده بود که توقف فعالیت این نهادها به دلیل «ارتباط سیاسی» و «استفاده از زمین غصب‌شده» بوده است؛ ادعاهایی که مسئولان این نهادها رد کرده‌اند.

از سوی هم چندین شهرک هزاره‌ها و شیعیان از جمله شهرک امید سبز در کابل از سوی وزارت دادگستری طالبان، دولتی اعلام و به ساکنان آن دستور تخلیه داده شده که واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته است.

در کنار این همه، برخی بزرگان هزاره و شیعه نیز در بازداشت وزارت دادگستری طالبان بودند که تعدادی از آنان رها شدند و عده‌ای همچنان در زندان بسر می‌برند.

«تصمیم یک وزیر نیست»

محقق در پاسخ به پرسشی درباره نقش عبدالحکیم شرعی، سرپرست وزارت دادگستری طالبان، گفت فشار بر نهادهای شیعی را نمی‌توان تصمیم شخصی یک وزیر دانست.

او افزود: «یک وزیر نمی‌تواند مستقل از کل حکومت، یک استراتژی کلان را طراحی و اجرا کند. این استراتژی مربوط به خود طالبان است.»

به گفته او، اگر مقام‌های ارشد طالبان قادر به جلوگیری از این اقدامات نیستند، نمی‌توان آن را به یک وزارتخانه محدود کرد.

گسترش فشارها به شهرک‌ها و املاک

محقق همچنین به اختلاف‌ها بر سر برخی شهرک‌های عمدتاً هزاره‌نشین اشاره کرد و گفت فشارها از مراکز مذهبی و آموزشی فراتر رفته و به املاک و شهرک‌ها نیز رسیده است.

احتمال نقش آمریکا؛ بدون سند

رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان احتمال داد که آمریکا در مذاکرات خود با طالبان فشارهایی برای محدودسازی شیعیان وارد کرده باشد؛ هرچند تأکید کرد سندی برای این ادعا ندارد.

او گفت برخی طرف‌ها شیعیان افغانستان را «نزدیک به ایران» تلقی می‌کنند و این برداشت ممکن است در تصمیم‌گیری‌ها اثرگذار باشد.

هیچ شواهد علنی معتبری وجود ندارد که نشان دهد آمریکا از طالبان خواسته باشد فشار بر شیعیان را افزایش دهد.

رویکرد مذهبی طالبان

محقق در عین حال احتمال دیگر را «دیدگاه مذهبی طالبان» دانست و گفت ممکن است این سیاست‌ها مستقیماً از قرائت مذهبی این گروه ناشی شده باشد.

گزارش سال 2026 آژانس اتحادیه اروپا برای پناهندگی نیز تأیید می‌کند که فقه جعفری از نظام قضایی تحت کنترل طالبان و نصاب آموزشی کنار گذاشته شده و در مواردی با فقه حنفی جایگزین شده است.

این گزارش همچنین به جمع‌آوری کتاب‌های مرتبط با تشیع از برخی کتابخانه‌ها اشاره دارد.

انتقاد از ایران

محقق از سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال طالبان نیز انتقاد کرد و پرسید چرا تهران با وجود روابط نزدیک با طالبان نتوانسته مانع فشار بر شیعیان افغانستان شود.

او گفت ممکن است مقام‌های ایرانی از وضعیت شیعیان «جگرخون» باشند، اما به دلیل ملاحظات ملی و فشارهای بین‌المللی قادر یا مایل به اعمال فشار جدی بر طالبان نیستند.

محقق تأکید کرد جامعه شیعه افغانستان پیشینه تاریخی مستقل دارد و نسبت‌دادن آن به ایران «بهانه‌ای برای فشار» است.

هشدار درباره شکاف‌های قومی

او هشدار داد که سیاست کنونی طالبان تنها شیعیان و هزاره‌ها را هدف قرار نمی‌دهد و می‌تواند شکاف میان طالبان و تاجیک‌ها، ازبک‌ها و حتی پشتون‌هایی را که با قرائت این گروه موافق نیستند، افزایش دهد.

به گفته او، هزاره‌ها و شیعیان افغانستان پس از سال‌ها محرومیت، در دو دهه گذشته به سهمی از ساختار سیاسی، رسانه‌ای و آموزشی دست یافته بودند، اما بخش بزرگی از این دستاوردها پس از بازگشت طالبان از بین رفته است.

احتمال افزایش مقاومت

محقق در پاسخ به پرسشی درباره گزینه‌های پیش‌روی جامعه هزاره و شیعه گفت اگر فشارها ادامه یابد، احتمال افزایش مقاومت وجود دارد.

او افزود بسیاری از هزاره‌ها امیدوار بودند که وضعیت از طریق مذاکره تغییر کند، اما اگر مردم به این نتیجه برسند که «راه دیگری وجود ندارد»، ممکن است بخشی از آنان به مقاومت روی بیاورند.

محقق در پایان گفت: «یک ضرب‌المثل داریم که به تنگ آمد، به جنگ آمد.»