مدرسه ها بسته، بیمارستان ها بی نیرو؛ هزینه محرومیت 2.6 میلیون دختر در افغانستان

افغانستان همچنان تنها کشور جهان است که آموزش متوسطه و عالی عملاً به روی دختران و زنان بسته است. دختران از شهریور 1400 اجازه ادامه تحصیل رسمی پس از کلاس ششم را ندارند و زنان نیز از آذر 1401 از حضور در دانشگاه‌ها منع شده‌اند.

یونیسف می‌گوید طی این پنج سال، بیش از 2.6 میلیون دختر فرصت ورود به دوره متوسطه را از دست داده‌اند؛ آماری که با ورود هر نسل تازه از دختران به سن تحصیل، افزایش پیدا می‌کند.

پنج سالی که برای یک دختر، تمام نوجوانی است

یونیسف در روایت تازه خود، زندگی شماری از دخترانی را بازتاب داده که ممنوعیت آموزش، مسیر زندگی آنان را تغییر داده است.

شفیقه 10 ساله بود که طالبان در سال 2021 دوباره قدرت را در افغانستان به دست گرفتند. او کلاس ششم را تمام کرده بود، اما دیگر اجازه ورود به دوره بعدی را پیدا نکرد.

شفیقه تلاش کرد از راه کلاس‌های خیاطی و آموزش رایانه ارتباط خود را با یادگیری حفظ کند، اما با گسترش محدودیت‌ها، فرصت‌های آموزشی او نیز یکی پس از دیگری کمتر شد. اکنون بیشتر زندگی روزمره بسیاری از دختران هم‌سن او در خانه می‌گذرد؛ دور از مدرسه، دوستان و معلمانی که بخشی از دوران نوجوانی آنان بودند.

یونیسف از افزایش انزوا، ناامیدی و مشکلات روانی در میان دخترانی خبر داده که سال‌هاست از مدرسه دور مانده‌اند.

آرزوی ماما شدن، پشت در مدرسه ماند

در گزارش یونیسف، رابعه 14 ساله نیز از آرزویی گفته که هر سال دورتر می‌شود.

رابعه پس از پایان کلاس ششم در سال 2024 دیگر نتوانست به مدرسه بازگردد. او می‌خواست ماما شود و به زنان کمک کند، اما خانه‌نشینی طولانی بر وضعیت روحی او نیز تأثیر گذاشته است.

این روایت تنها داستان یک دختر نیست؛ پشت هر سال ادامه ممنوعیت، هزاران دختر دیگری قرار دارند که قرار بود پزشک، پرستار، ماما، معلم یا متخصص آینده افغانستان باشند.

از کلاس خالی تا بیمارستان کم‌نیرو

پیامد ممنوعیت آموزش اکنون از مدرسه فراتر رفته است.

تحلیل یونیسف در سال 2026 هشدار می‌دهد در صورت ادامه محدودیت‌ها، افغانستان ممکن است تا سال 2030 حدود 20 هزار معلم زن و 5400 نیروی زن در بخش سلامت را از دست بدهد.

مشکل زمانی جدی‌تر می‌شود که در بخش‌هایی از جامعه افغانستان، زنان برای دریافت خدمات درمانی به نیروی پزشکی زن نیاز دارند. بنابراین کاهش تعداد پزشکان، ماماها و کارکنان زن فقط مسئله اشتغال زنان نیست؛ می‌تواند مستقیماً دسترسی مادران باردار، نوزادان و کودکان به خدمات درمانی را محدود کند.

یونیسف این وضعیت را یک بحران دوگانه توصیف می‌کند: از یک سو نیروهای زن باتجربه به‌تدریج از سیستم خارج می‌شوند و از سوی دیگر، دخترانی که باید جای آنها را بگیرند، اجازه ادامه تحصیل ندارند.

هر سال تأخیر، یک نسل دیگر

براساس برآورد این نهاد، ادامه محدودیت آموزش و اشتغال زنان سالانه دست‌کم حدود 84 میلیون دلار به اقتصاد افغانستان زیان وارد می‌کند و آثار آن در سال‌های آینده نیز انباشته خواهد شد.

اما هزینه اصلی را شاید نتوان فقط با پول محاسبه کرد.

هر سالی که مدارس متوسطه به روی دختران بسته می‌ماند، گروه تازه‌ای از آنان از مسیر تحصیل خارج می‌شوند؛ دخترانی که بازگشتشان به آموزش با گذشت زمان دشوارتر می‌شود و بخشی از آنان ممکن است دیگر هرگز به کلاس درس برنگردند.

یونیسف تأکید کرده است که مدرسه برای دختران فقط محل فراگیری درس نیست؛ آموزش می‌تواند آنان را در برابر ازدواج زودهنگام، کار کودکان، خشونت و سوءاستفاده نیز محافظت کند.

این نهاد بار دیگر خواستار بازگشایی فوری آموزش متوسطه و عالی به روی دختران شده و هشدار داده است ادامه وضعیت موجود، آینده یک نسل و هم‌زمان ظرفیت انسانی افغانستان در حوزه آموزش، سلامت و اقتصاد را تضعیف می‌کند.

پنج سال پس از بسته‌شدن مدارس، مسئله دیگر فقط 2.6 میلیون صندلی خالی در کلاس‌ها نیست؛ افغانستان در حال از دست دادن دخترانی است که قرار بود معلم کلاس‌های آینده، ماما در زایشگاه‌ها و پزشک بیمارستان‌های فردا باشند.