افغانستان زمین بازی انگلستان و پاکستان

سفر دیوید کامرون به کابل و دیدارش با رییس جمهور کرزی و برهان الدین ربانی، رییس شورای صلح در واقع ادامه سفر نخست وزیر بریتانیا به هلمند و دیدارش با نیروهای انگلیسی است. کامرون در مصاحبه مطبوعاتی با کرزی بر چند نکته تاکید کرد: 1- انگلیس مایل به حفظ مناسبات بلندمدت با افغانستان است. 2- از مذاکرات صلح دولت افغانستان با طالبان حمایت می کند. 3- متعهد به خروج – البته نه چندان با شتاب - نیروهای انگلیسی از افغانستان است. 4- یک آکادمی نظامی در افغانستان تاسیس خواهد کرد. آنچه در شرایط کنونی مهم است بحث مذاکره با طالبان است. واقعیت این است که ابتکار مذاکره با طالبان متعلق به انگلستان است. انگلیسی ها در ابتدا در موشه قلعه از طریق مذاکره، قدرت محلی را به طالبان دادند. پس از این بود که پاکستان و عربستان سعودی در کنار انگلیس قرار گرفتند و بحث مذاکره با طالبان پیش رفت. آمریکایی ها به تازگی و با تشویق انگلستان بحث مذاکره با طالبان را جدی گرفته اند. اوباما در طراحی استراتژی جدیدش که با مشورت ژنرال های ارتش به خصوص ژنرال پترائوس شکل گرفته، به چند دلیل مشخص، مایل به خروج از بن بست جنگ افغانستان است: 1- مخالفت افکار عمومی؛ نظرسنجی نشان داده که بالای 63درصد مردم آمریکا با ادامه جنگ مخالفند. 2- هزینه بالای مادی و انسانی؛ حدود 110 میلیارد دلار در سال، هزینه جنگ به اضافه کشته شدن تعداد زیادی از سربازان آمریکا می شود. 3- انتخابات آینده ریاست جمهوری آمریکا؛ اوباما نگران بهره برداری جمهوری خواهان از جنگ افغانستان است. به همین دلیل اوباما استراتژی جدیدش یعنی خروج تدریجی از افغانستان را اعلام کرده است. در برنامه خروج تدریجی نظامیان آمریکا و ناتو پیش بینی شده، این نیروها تا سال 2014 از افغانستان خارج شوند، اما در همین حال فشار روی دولت افغانستان برای امضای معاهده استراتژیک افزایش پیدا کرده است. طبق این معاهده قرار است پنج پایگاه نظامی در افغانستان به آمریکا واگذار شود. بنابراین بحث خروج کامل آمریکایی ها مطرح نیست، بلکه بحث تغییر وضعیت نیروها مطرح است. بدین معنا که اگر صلح به جایی نرسید، ارتش افغانستان با طالبان خواهد جنگید، یعنی جنگ بین الافغانی خواهد شد مانند آنچه در ویتنام اتفاق افتاد. دلیل این وضعیت، این است که جنگ به بن بست رسیده است به این معنا که نه آمریکا توان شکست طالبان را دارد، نه طالبان از طریق نظامی می توانند موفق باشند و کابل را به طریق قهرآمیز بگیرند. وقتی جنگ به بن بست رسیده علی القاعده باید مذاکره و راه حل سیاسی در اولویت قرار بگیرد، اما پیچیدگی مذاکرات سیاسی در این است که آمریکا مجبور است در میدانی بازی کند که متعلق به عربستان، پاکستان و انگلیس است؛ در این حال آمریکایی ها طرحی را مطرح کرده اند که به وسیله آن ابتکارعمل را به دست بگیرند. براساس این طرح، آمریکایی ها باید شرق و جنوب پشتون نشین افغانستان را در اختیار طالبان قرار دهند تا حکومت خود را به وجود آورند و در عین حال بخشی از قدرت ملی را در کابل به طالبان بدهند. البته این طرح مخالفان جدی هم دارد. نیروهای جهادی پیشین در ائتلاف شمال به طور کلی با این طرح مخالفند. برخی مطرح کرده اند که با پیش روی این طرح، افغانستان تجزیه خواهد شد. مشکل دیگر این طرح، این است که در طرح اولیه پترائوس پیشنهاد شده بود خط مرزی دیوبند برای قوم پشتون برداشته شود، اما برای دولت های افغانستان و پاکستان باقی بماند. در واقع طرح جدید آمریکا تعدیل شده طرح پترائوس است تا نگرانی در مورد تجزیه افغانستان و پاکستان را کاهش دهند. تصور آمریکایی ها این است که حالا که نمی توانند جریان افراط را از معادلات حذف کنند، آن را در یک حوزه جغرافیایی محدود کرده و تحت کنترل درآورند. البته در اینکه این طرح پیش رود جای تردید است، چراکه جریان افراطی طالبان هم در افغانستان و هم در پاکستان در واقع از دو منبع قدرت می گیرد: 1- قدرت ایدئولوژیک که جریانی رادیکال و تمامیت خواه است. 2- قدرت قومی پشتون یا ناسیونالیسم پشتون؛ ترکیب ناسیونالیسم پشتون و مکتب دیوبندی طالبان که هر دو تمامیت خواه هستند، قدرتی به طالبان می دهد که ممکن است طرح های آمریکا را به شکست بکشانند. مساله دیگر، حمایت های پشت پرده ای.اس. ای پاکستان از جریان افراطی است که برمبنای فلسفه جهادی است که ارتش پاکستان از زمان استقلال داشته است. این فلسفه جهادی باید دو هدف استراتژیک پاکستان را تامین کند: 1- کشمیر هند را از طریق نیروهای جهادی لشکر طیبه، جیش محمد و حرکت المجاهدین و سایر گروه های ستیزه جوی کشمیری به پاکستان برگرداند. 2- از طریق طالبان، حکمتیار و شبکه حقانی باید شرایطی را به وجود آورند که حکومت دست نشانده پاکستان در کابل برقرار شود زیرا از دید استراتژیست های پاکستانی، افغانستان عمق استراتژیک مقابله در برابر هند است. به همین دلیل پاکستان هرگونه نفوذ هند در افغانستان را نمی تواند تحمل کند. پرسش مهمی که مطرح می شود این است که آیا ارتش پاکستان، فلسفه جهادی اش را کنار می گذارد تا صلح در منطقه ایجاد شود؟ ظاهرا آمریکایی ها امیدوارند از طریق اعمال فشار بر پاکستان و نادیده گرفتن حق حاکمیت پاکستان و قرار دادن این کشور بر سر دوراهی همکاری کامل با آمریکا و مبارزه با گروه های افراطی یا اضمحلال قدرت ملی و تجزیه قرار دهند تا مجبور شود دست از فلسفه جهادی اش بردارد. اما در اینکه پاکستان به عنوان یک بازیگر ماهر از این بن بست خارج نشود، یعنی راه سومی را پیدا نکند جای تردید وجود دارد. تجربه نشان داده است که در سال 2001 جورج بوش، پاکستان را در وضعیت مشابه کنونی قرار داده است، بدین معنا که یا با آمریکا همکاری کامل می کنید یا به شما هم حمله می کنیم. ژنرال های ارتش پاکستان در ظاهر تسلیم نظر آمریکا شدند، اما در همان حال سیاست دوگانه ای را درپیش گرفتند و در واقع راه حل سوم را پیدا کردند. از یک طرف میلیاردها دلار از آمریکا به بهانه مبارزه با تروریسم گرفتند، ولی در پشت پرده رهبران القاعده و طالبان را در خاک خود پذیرفتند و آنها را سازماندهی مجدد کردند و دوباره به افغانستان اعزام کردند، یعنی یک سیاست اعلامی را در پیش گرفتند که مبارزه با افراط بود و یک سیاست اعمالی را در پیش گرفتند که حمایت از جریان افراطی است. این راه حل سومی بود که ارتش پاکستان در برابر فشار آن زمان آمریکا انتخاب کرد. در شرایط کنونی علی القاعده ارتش پاکستان هم باید در جست وجوی راه حل سومی باشد هر چند معلوم نیست این راه حل چه شکلی خواهد داشت، ولی قدر مسلم این است که پاکستان از فلسفه جهادی دست بر نمی دارد. بنابراین در یک جمع بندی کلی می توان گفت آمریکایی ها دیر یا زود مجبور به برخورد قاطع با پاکستان خواهند بود. این همان خواسته ای است که هند و افغانستان در پی آن هستند.