تروریستِ دیروز، دوستِ امروز

نشست 18 عقرب برابر با نهم نوامبر در مسکو با حضور نمایندگان طالبان نشان داد که روسیه به حضورش در مسائل افغانستان مصمم است. در واقع این سومین نشست مسکو بود اما نمایندگان طالبان در دو نشست قبلی حضور نداشتند. روابط روسیه با طالبان، به زمان حاکمیت این گروه در افغانستان برمی‌گردد. در آن زمان، نمایندگان روسیه و طالبان در اسلام‌آباد مذاکراتی را انجام دادند. نمایندگان روسیه در این مذاکرات که در سال 1997 انجام شد، به طالبان توصیه کردند با مخالفان خود مذاکره کنند. در آن زمان مدیر میز روسیه در وزارت خارجه این کشور گفته بود که مسکو چندین بار تلاش کرد تا روابط خود را با طالبان بهبود بخشد.

از همه مهم‌تر، زمانی که نمایندگان چچن سابق به کابل آمدند، روس‌ها در اسلام‌آباد از طالبان خواستند که به حاکمیت ارضی روسیه احترام بگذارند و با مسلحین چچنی رابطه برقرار نکنند. همچنین دو روز پس از حمله موشکی آمریکا به افغانستان در سال 1998، سفارت افغانستان در امارات به کابل اطلاع داد که روس‌ها تصمیم دارند هیئتی را به سرپرستی «الکساندر اوبلوف» به کابل اعزام کرده تا سفارت روسیه را مجدداً در این شهر فعال کنند. سفارت افغانستان در اسلام‌آباد نیز این خبر را به کابل گزارش داد اما سفر هیئت روسی به افغانستان صورت نگرفت. به رغم آن که طالبان در آن زمان، روسیه را به خاطر حمایت از جبهه شمال دشمن می‌پنداشت و روسیه نیز طالبان را به عنوان یک گروه هراس‌افگن می‌شناخت اما نمایندگان مسکو همواره با طالبان در خصوص مسائل مختلف رایزنی می‌کردند. آزادی خدمه هواپیمای روسی که توسط طالبان در قندهار به زور نشانده شده بود، یکی از مهم‌ترین مذاکرات مسکو با طالبان بود اما در سال 2000 میلادی که گروه طالبان چچن را تحت اداره شورشیان مسلح به رسمیت شناخت، ارتباط بین مسکو و طالبان به کلی قطع شد.

پس از حمله آمریکا به مواضع طالبان و القاعده در سال 2001، روسیه غیرمستقیم به ائتلاف آمریکایی پیوست و حضور آمریکا و متحدانش را در افغانستان تایید کرد. سپس مسکو به کمک دولت افغانستان آمد که تاکنون این رابطه و همکاری هرچند با فرازونشیب، برقرار است. در سال‌های 2006 و 2007 تماس‌های بین طالبان و روسیه انجام شد که بیشتر روی جلوگیری از قاچاق مواد مخدر به آسیای مرکزی متمرکز بود. زمانی که یکی از خلبانان روسی توسط طالبان در سال 2013 دستگیر گردید، «ضمیر کابلوف» نماینده ویژه روسیه در امور افغانستان، سلسله مذاکراتی را با طالبان آغاز کرد که پس از یک سال گفتگو، خلبان روسی آزاد شد. با این وجود در آن زمان روابط طالبان و روسیه خیلی صمیمانه نبود.

ظهور داعش در عراق و سوریه، منافع روسیه را در آسیای مرکزی تهدید کرد. به همین خاطر مسکو حمایت خود را از رژیم بشار اسد اعلام کرد و سپس در سوریه حضور نظامی یافت. هم‌زمان با این، سران روسیه از سه سال بدین‌سو همواره از حضور داعش در افغانستان اظهار نگرانی کرده‌اند.

از طرف دیگر، طالبان در آغاز با داعش رفتار بسیار محتاطانه داشتند اما زمانی که تعدادی از سران طالبان به داعش پیوستند و برخوردهای مسلحانه بین طالبان و داعش آغاز شد، طالبان به صورت رسمی نامه‌ای به «ابوبکر البغدادی» خلیفه داعش فرستادند. داعش در پاسخ به نامه طالبان، واکنش تندی نشان داد که این امر باعث گردید فاصله بین طالبان و داعش بیش‌ازپیش زیاد شود. مسکو با استفاده از این موقعیت، تلاش‌هایی را برای نزدیک شدن به طالبان آغاز کرد. این اقدام روسیه، واکنش‌ دولت افغانستان را به دنبال داشت اما نتوانست روسیه را از تصمیمش منصرف کند.

«اسدالله شیرزاد» فرمانده حوزه 303 پلیس افغانستان در حمل 1396 مدعی شد که جنرال‌های روسی و پاکستانی در مراکز آموزشی طالبان، دیده شده‌اند. هم‌زمان با این، پنجشنبه 17 حمل 1396، مقامات امنیتی پاکستان اعلام کردند که معاون ستاد ارتش روسیه به پاکستان سفر کرده و از مناطق قبایلی این کشور بازدید کرده است. این ادعاها در حالی مطرح شد که روسیه افزون بر حضور میدانی در افغانستان، جریان جدیدی تحت عنوان «پروسه مسکو» را نیز راه اندازی کرده بود که سومین نشست این روند را جمعه گذشته شاهد بودیم.

در حال حاضر تماس‌های مسکو با طالبان از چهار حالت خارج نیست، گزینه اول همان است که مقامات روسی، خطر داعش را عامل تماس مسکو با طالبان عنوان کرده‌اند. گزینه دوم شامل اعلام حضور روسیه در قضایای افغانستان است تا آمریکا یکه‌تاز میدان نباشد. گزینه سوم اتخاذ سیاست تهاجمی مسکو در برابر سیاست‌های آمریکا در منطقه و جهان است. مورد چهارم نیز تکیه روسیه بر ساختار قومی طالبان است زیرا روسیه از نقش پشتون‌ها در افغانستان آگاه بوده و طالبان را نماد و نماینده این قومیت می‌شناسد. بعید نیست که روسیه، هر چهار گزینه را در نظر داشته باشد اما مسکو برای تحقق آن نیاز به یک مکانیسم داشت که با ایجاد پروسه مسکو، آن را عملی کرد و به طالبان رسمیت بخشید. ضمیرکابلوف، سه روز پیش در گفتگو با تلویزیون «آر.تی» روسیه، پا را از این فراتر گذاشت و اظهار داشت که طالبان دیگر تروریست نیستند. با توجه به این وضعیت، به نظر می‌رسد که جهان باردیگر در ابعاد کوچک‌تر به سوی «جنگ سرد» جدید و رقابت بین روسیه و آمریکا در حرکت است و در این میان، تنها کسانی که باردیگر قربانی می‌شوند، مردم افغانستان هستند.