چشم انداز تحولات عربستان پس از انتخاب نایف

در پی بیماری همزمان ملک عبد الله پادشاه و سلطان بن عبد العزیز ولیعهد سابق این کشور بحث های گسترده ای در چند ماه گذشته در محافل رسانه ای و خبری جهان و منطقه درباره تشدید بحران جانشینی در عربستان مطرح شده بود. اما جمعه (5 عقرب) بلافاصله پس از برگزاری مراسم تشیع جنازه سلطان بن عبد العزیز که شنبه هفته گذشته به علت کهولت سن و بیماری سرطان در نیویورک در گذشت ملک عبد الله پادشاه عربستان پس از مشورت با اعضای شورای نوپای بیعت (که خود در سال 2006 تاسیس کرده بود ) نایف بن عبد العزیز وزیر کشور 76 ساله این کشور رابا حفظ سمت به عنوان جانشین سلطان و ولیعهد خود انتخاب کرد و بدین ترتیب باب بحث ها و شائبه ها در خصوص بحران جانشینی حداقل تا زمانی که نایف در قید حیات است ، بسته شد. زیراحتی در صورت مرگ امیرعبد الله 87 ساله که در چند ماه اخیر دو بار تحت معالجه دیسک کمر قرار گرفته است ،نایف پادشاه این کشور خواهد شد. البته اگر مرگ امیر عبد الله زودتر ازمرگ سلطان صورت می گرفت ، احتمال تشدید بحران جانشینی وجود داشت چون با توجه به وخامت جسمانی سلطان باید این دو منصب همزمان تعیین می شدند و احتمال اینکه بین نسل دومی ها و نسل سومی ها اصطلکاک ایجاد می شد ، وجود داشت اما مقدم شدن مرگ سلطان این خطر را از نظام پادشاهی عربستان دور کرد و درساختارسیاسی عربستان با توجه به رسم و عرف بجا مانده از دوران عبد العزیز بن سعود -که قدرت از برادر بزرگتر به برادر کوچکتر –انتقال می یابد ، در حال حاضر در بین 8 فرزند در قید حیات عبد العزیز، نایف بن عبد العزیز از بقیه بزرگتر است و در عین حال برخورداری وی از سابقه طولانی چهار دهه ای در راس وزارت کشور ، لزوم حضور وی را در راس نظام سیاسی این کشور توجیه می کند تا بتواند کشتی عربستان را از امواج دریای توفانی خیزش های مردمی خاورمیانه عبور دهد. انتخاب نایف به ولیعهدی ============= یکی از نتایجی که از انتخاب نایف به مقام ولیعهدی مترتب و قابل تصور است اینکه برخوردهای سرکوب گرانه در قبال اعتراض ها بیشتر شود کما اینکه گفته می شود ورود پیش دستانه نیروهای سرکوب عربستان به بحرین برای سرکوب قیام مردم این کشور نیز با درخواست و مدیریت نایف صورت گرفته است . همچنین اگر از منظر سیاست داخلی عربستان به آثار و تبعات انتخاب نایف به مقام ولیعهدی و بخصوص رسیدن وی به مقام پادشاهی نگاه شود احتمال اینکه از این پس روند اصلاحات جزئی که امیرعبد الله در اقدامی دیرهنگام در خصوص راه دادن زنان به انتخابات و یا برداشتن محدودیت رانندگی شروع کرده است ، به طور کامل متوقف شود، وجود دارد زیراعلمای وهابی شدیدترین واکنش را در قبال وعده های اصلاحی امیرعبد الله از خود نشان دادند و نایف نیز با توجه به مسئولیت خاص خود در وزارت کشور که سالهای سال با علمای وهابی کار کرده و بر عملکرد پلیس امر به معروف نظارت کرده است نمی تواند در برابرعلمای وهابی مقاومت کند. البته این احتمال نیزوجود دارد که برخورداری ازیک چنین مراوده طولانی موجب شود علمای وهابی نیزدر برابر اقدامات مصلحت جویانه ای که نایف انجام خواهد داد ، مدارا کنند . البته برخی از صاحب نظران بر این عقیده اند که اگر نایف نیز در ساختار پادشاهی قرار گیرد کوشش خواهد کرد خود را هم رنگ پادشاهان قبلی عربستان درآورد واز زاویه مصالح با قضایا بر خورد کند . روبرت گوردون سفیر سابق امریکا در عربستان چنین امری را غیر قابل اجتناب می داند و می گوید: « اگر نایف به پادشاهی برسد به سمت یک نظام توافقی حرکت خواهد کرد و این بدان معنا است که اصلاحات اقتصادی و اجتماعی جزئی که ملک عبدالله آغاز کرده است را ادامه خواهد داد. این را در نظر بگیرید که ملک عبدالله نیز قبل از این که پادشاه شود همین گونه رفتار می کرد، تلاش داشت که خود را آدمی مذهبی جلوه دهد و وابسته به غرب نباشد اما بعدا نشان داد که او یک اصلاح طلب است.» * احمد کا ظم زاده تحلیل گر مسائل خاورمیانه