کاهش بی پیشینه ارزش افغانی در برابر ارزهای خارجی؛ راهکار چیست؟

 در حالی که پول افغانی هر روز ارزش خود را در برابر ارزهای خارجی از دست می دهد و به همین دلیل قیمت مواد اولیه نیز هر روز بلند می رود و مردم توان خرید را از دست می دهند، آگاهان اقتصادی می گویند که تنها راهکار تزریق دالر به بازار است.

سهراب بهمن؛ سخنگوی پیشین وزارت اقتصاد می گوید که پول در تمام دنیا به دو شکل در گردش است: یکی به شکل شناور و دیگری به صورت مدیریت شده.

به گفته او در 20 سال گذشته ارزش افغانی بر اساس وضعیت مدیریت شده بازار در گردش بود و به همین دلیل ارزش افغانی تا اندازه ای در برابر ارزهای خارجی ثابت نگاه داشته می شد.

در حالی که سیستم بانکی و فعالیت های دیجیتالی پول در افغانستان متوقف است و دالر فزیکی نیز به شدت در بازارها کم شده است، بهمن می گوید که در 20 سال گذشته حد اقل در هر هفته از 40 تا 50 میلیون دالر به بازار عرضه می شد تا ارزش افغانی ثابت نگاه داشته شود؛ اما پس از سقوط حکومت پیشین تمام آن سازوکارها و شیوه های مدیریتی از بین رفته و امروز فقط بر اساس عرضه و تقاضای مارکیت، پول در چرخش است.

به گفته او در حال حاضر منابعی مانند کمک های خارجی و کانال های دیگر که دالر را به بازار عرضه می کرد مسدود شده است.

از دید او یگانه راهکار این است که دوباره سیستم بانکی و آکشن فعال شود و در صورت موجودیت ارزی، دالر در حد 10 میلیون کمتر یا بیشتر در هفته حد اقل به بازار عرضه شود و در ضمن از خارج شدن پول و قاچاق دالر به بیرون از کشور جلوگیری گردد تا از بحران بیشتر پیشگیری شود.

بهمن در عین حال می افزاید که وضعیت کنونی می تواند یک فرصت نیز باشد. به این معنا که اگر در گذشته روی تولیدات داخلی درست کار نمی شد، تمرکز بیشتر صورت بگیرد، تا پولی که برای واردات به خارج فرستاده می شد در داخل به گردش دربیاید.

او می افزاید مسدود شدن پشتوانه پولی افغانستان که نزدیک به  10 میلیارد دالر می رسد مشکل دیگری است که اگر آزاد شود در کوتاه مدت می تواند بازار را مدیریت کند؛ اما در درازمدت چالش را زیادتر می کند؛ زیرا اگر پشتوانه حمایتی 10 میلیارد دالری به مارکیت عرضه شود و برای تمویل پروژه های دولتی کار گرفته شود در آینده قطعاً مشکل‌ساز خواهد بود.

پس به گفته او در آینده افغانستان باید بیلانس تجارت را توازن ببخشد و در عین حال واردات را بر اقلام سرمایه ای مانند ماشینری که نیازمند هستیم متمرکز کند و در ضمن کوشش شود تا صادرات بیشتر گردد و در تولیدات مواد اولیه به سوی خودبسندگی حرکت کنیم، در آن صورت ارزش پول افغانی نیز در برابر ارزهای خارجی مدیریت خواهد شد.

او در پاسخ به این پرسش که سرپرست بانک مرکزی به تازگی گفته است که معاملات و داد و ستدها در داخل باید با پول افغانی صورت بگیرد نه ارزهای خارجی، چقدر می تواند راهکار مؤثری باشد، گفت: می تواند یک قسمت کوچک از مشکلات را حل کرده و از معاملات با کلدار و مانند آن جلوگیری کند؛ اما راهکار بنیادی نیست؛ زیرا بحث دالر را که موضوع عرضه و تقاضا در آن بیشتر مطرح است، نمی شود از آن چشم‌پوشی کرد، پس برای بلند رفتن ارزش پول افغانی چاره ای نیست جز اینکه دالر به بازار عرضه شود.

او تاکید کرد که افغانستان حد اقل سالانه 5 تا 6 میلیارد دالر برای وارد کردن کالاهای مورد نیاز، مانند خدمات صحی در بیرون، خریداری برق، نفت، گاز، بسیاری از مواد عذایی، البسه و ادویه ضرورت دارد که به بیرون پرداخت کند و این معاملات با پول افغانی ممکن نیست.

او می افزاید که چاره ای نیست جز اینکه کانال هایی ایجاد شود تا پول خارجی وارد افغانستان شود و دوباره برای خرید اقلام به بیرون پرداخت گردد.

این گفته ها در حالی ابراز می شود که سرپرست بانک مرکزی روز گذشته با صدور اطلاعیه ای گفته است که مطابق ماده سی و سوم بانک مرکزی، پول رائج و واحد پولی افغانستان افغانی است و از عموم افغان ها دوائر و مؤسسات دولتی و خصوصی خواسته است تا در قراردادها و سایر معاملات پولی و دادوستدهای اقتصادی از پول افغانی استفاده نمایند، تا سبب رشد اقتصادی گردد.

گفتنی است که پس از مسدود شدن پشتوانه 10 میلیارد دالری ارزی کشور، توقف سیستم بانکی و قطع یکبارگی کمک هشت و نیم میلیارد دالری سالانه جامعه جهانی به افغانستان که تقریباً روزانه نزدیک به 25 میلیون دالر از مجراهای مختلف به حساب مردم افغانستان واریز می شد، ارزش پول افغانی در برابر ارزهای خارجی به شدت سقوط کرد و فقر و بیکاری در کشور به اوج خود رسید تا اندازه ای که هشدارهای سازمان ملل و سایر نهادهای کمک رسان جهان را در پی داشت.