بازسازی افغانستان در چشم انداز بیم و امید

در حالی که روند بازسازی کشور جنگ زده افغانستان به کندی پیش می رود تحولات کشور نشان می دهد که کابل تا رسیدن به صلح و ثبات پایدار و آرامش فاصله زیادی دارد، آرامشی که به باور کارشناسان، لازمه شروع بازسازی و پیشرفت و توسعه هر کشوری است. هر چند دولت آمریکا پیشتر اعلام کرده بود که تابستان سال آینده (2011)، نیروهای خود را از افغانستان خارج خواهد کرد، اما مواضع اخیر کاخ سفید از جمله هیلاری کلینتون وزیر امور خارجه آمریکا نشان می دهد که این کشور حداقل در شرایط کنونی چندان علاقه ای به این اقدام ندارد. ناپایداری صلح و ثبات در افغانستان را می توان بخوبی در گفتار و اظهارات مقام های آمریکایی مشاهده کرد. کلینتون هر چند در نشست بین المللی اخیر کابل، جولای سال ???? (تابستان سال آینده) را مهم خواند و گفت که این تاریخ، نقطه آغاز بازگشت نیروهای آمریکایی از افغانستان خواهد بود، اما تاکید کرد که بازگشت نیروهای آمریکایی وابسته به اوضاع در افغانستان خواهد بود. آمریکا در جنگ افغانستان هنوز به پیشرفتی دست نیافته است و شورشیان طالبان همواره به نیروهای آمریکایی و ناتو یورش می برند و خسارات جانی و مالی به آن ها وارد می کنند و به گفته کارشناسان، این موضوع می تواند خروج کامل نیروهای آمریکا را از افغانستان به تاخیر بیندازد. واشنگتن پس از 9 سال حضور در افغانستان هنوز نتوانسته است معضل طالبان را در کشور حل کند و همین موضوع سبب شده با شک و تردید به خروج نیروهای خود از افغانستان نگاه کند. هنوز افغانستان از امنیت پایدار برخوردار نیست و همین وضعیت، شروع بازسازی در کشور را با مشکل و اختلال مواجه کرده است. نیروهای خارجی که قرار بود امنیت را به کشور بازگردانند در بسیاری از موارد خود در نقش ناقص امنیت کشور ظاهر شدند، بطوریکه تاکنون ده ها تن از شهروندان در نتیجه عملیات نظامی آن ها کشته شده اند. حملات شبه نظامیان طالبان علیه نیروهای آمریکایی و ناتو رو به افزایش است و این رشد حملات، افزایش نیروهای خارجی را به همراه داشته است. اما این افزایش نیروها نه تنها منجر به عقب نشینی شبه نظامیان طالبان نشده ، بلکه بر دامنه حملات این گروه به نیروهای خارجی افزوده است. اکنون نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در هیچ جای افغانستان احساس امنیت نمی کنند. این مساله در کنار طولانی شدن جنگ افغانستان، صبر سربازان خارجی را لبریز کرده است. اگر سربازان آمریکایی و ناتو خوش شانس باشند و در جنگ افغانستان جان سالم بدر ببرند ، اما هرگز نمی توانند از افسردگی و بیماری های روانی آن نجات یابند. آمریکایی ها و مقام های ناتو هر چند به ظاهر تلاش می کنند واقعیت های این جنگ را پنهان کنند، اما افکار عمومی این کشورها بخوبی عدم پیشرفت در جنگ و شکست نیروهای ائتلاف در این جنگ را مشاهده می کنند. اگر چه آمریکا هزینه های فراوانی در جنگ و اشغال افغانستان محتمل می شود اما شرایط جنگ در افغانستان، بازسازی کشور را با تردیدهای جدی روبرو کرده است. امریکا اگرچه در این مدت تمام تمرکز خود را برای نابودی طالبان بکارگرفت، اما نه تنها مساله طالبان در افغانستان را حل نکرده بلکه افزایش حملات این گروه به نیروهای خارجی، پیروزی در جنگ را برای نیروهای ائتلاف دشوارتر کرده است. هزینه های جنگ افغانستان آنقدر برای طرف های درگیر، چه نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا و چه طالبان بالا است که می توان با این مبالغ، بخش وسیعی از کشور را بازسازی و آباد کرد. در این شرایط طالبان هنوز بر طبل جنگ می کوبد و نه تنها تاکنون روی خوشی برای شروع مذاکره و دستیابی به صلح نداده است بلکه هر روز بر دامنه حملات خود به نیروهای خارجی افزوده است. نیروهای خارجی نیز سعی می کنند تا تاثیر کشورهای همسایه به عنوان بازیگران اصلی در تحولات افغانستان را کمرنگ جلوه دهند. این سیاست منجر به طولانی شدن جنگ افغانستان شده است. جامعه جهانی که پس از سقوط طالبان، موضوع بازسازی افغانستان را در اولویت همکاری های خود قرار داده بود ، اکنون با افزایش ناامنی و بی ثباتی در کشور، پیشرفت چندانی در بازسازی مشاهده نمی کند. جامعه جهانی در کنفرانس های گذشته وعده داد مبلغ 5/39 میلیارد دلار کمک کند و از این مبلغ تاکنون قرار داد 5/25 میلیارد دلار آن میان افغانستان و کشورهای کمک کننده به امضاء رسیده و از مجموع این مبلغ 5/25میلیارد دلار، 2/15 میلیارد دلار آن در امر بازسازی مصرف شده است. هر چند در طول شش سال گذشته اقداماتی در بخش آموزش و پرورش، بازسازی جاده های ولایات و راه های مواصلاتی و تجارت انجام شده ، اما روند بازسازی امیدوارکننده نیست و کمک های خارجی استفاده شده نیز براساس اولویت ها و ضروریات، هزینه نشده است. به باور کارشناسان از مجموع 2/15 میلیارد دلاری که به بازسازی اختصاص یافته فقط 6/3 میلیارد دلار آن از طریق دولت و مابقی از سوی سازمان های غیردولتی و موسسات خارجی و یا سازمان ملل متحد مصرف شده که به باور منتقدین، بخش اعظم پول هایی که توسط سازمان های غیردولتی و موسسات خارجی به مصرف رسیده، حیف و میل شده و صرف معاشات هنگفت یا تجملات شده است. به گفته کارشناسان، کمک های این موسسات در بازسازی افغانستان هزینه نمی شود و کابل با اتکا به کمک های خارجی نمی تواند به توسعه پایدار دست یابد و خودکفا شود. این کارشناسان معتقدند که دولت باید با استفاده از منابع و ظرفیت های داخلی، قدرت اقتصادی خود را افزایش دهد. یک کارشناس کشور می گوید: افغانستان کشوری است که می تواند بازار خوب تجاری برای کشورهای منطقه و کشورهای اروپایی باشد و هم چنان اگر افغانستان از منابع زیرزمینی خود استفاده نماید و در این جهت سرمایه گذاری صورت بگیرد می تواند در ردیف کشورهای صنعتی جهان قرار بگیرد، اما خارجیان در افغانستان به خاطر اهداف و راهبردی خودشان برنامه ریزی می کنند در حالی که طرح های آن ها باید براساس منافع و نیازهای مردم افغانستان باشد. افغانستان دارای منابع زیر زمینی بسیار وسیعی است و برآورد می شود که رقم این ثروت ها به یک تا سه تریلیون دلار برسد. یک کارشناس دیگر کشورمان نیز می گوید : دولت و مردم افغانستان همیشه آرزو داشتند که کمک های خارجی مستقیماً به دولت افغانستان تعلق بگیرد تا مطابق اولویت ها و تشخیص دولت به مصرف برسانند که در این خصوص به نظر من بازسازی باید بیشتر در عرصه های معارف، تحصیلات عالی و زیر ساخت اقتصادی انجام شود که برای مردم و آینده آنان بسیار مفید است. متأسفانه در این بخش ها ،دولت و جامعه جهانی توجه چندانی نکرده اند و تمام مصارف در عرصه های جنگ و مسایل نظامی به مصرف رسید. به باور کارشناسان، کشورهای خارجی در افغانستان، اهداف و طرح های بلند مدت دارند و بر همین اساس، کمک های خود را در جهت رسیدن به این اهداف هزینه می کنند. افغانستان باید برای توسعه و پیشرفت به منابع و توانایی های داخلی تکیه کند. از: علی حبیبی