دکتر روحالله روحانی، دبیر همایش، در ابتدای برنامه با قرائت شعری از ابوطالب مظفری که در وصف کاتب و برای دکتر مولایی به دلیل تصحیح “سراجالتواریخ” سروده شده بود، سخنان خود را آغاز کرد. وی برنامههای همایش را در چهار محور معرفی کرد: گزارش فعالیتهای همایش، ارائه مقالات برتر، سخنرانیهای علمی و تقدیر از محققان و خیرین حامی این رویداد علمی.
دکتر محمدرضا رحیمی، رئیس همایش، با ادای احترام به ارواح شهدا و علما، از نهادها و دانشگاههای همکار همایش از جمله دانشگاه خاتمالنبیین، دانشگاه گوهرشاد، دانشگاه غرجستان و جامعه المصطفی العالمیه قدردانی کرد. وی کاتب را شخصیتی علمی و سمبل همدلی در افغانستان دانست که در آثار خود تاریخ همه اقوام این کشور را منعکس کرده است.
دکتر فیاضی، دبیر اجرایی همایش، به روند دوساله برگزاری این رویداد اشاره کرد و از تعامل با خیرین در ایران و سایر کشورها برای تأمین هزینههای همایش خبر داد. دکتر طاهری، دبیر علمی همایش، نیز از انتشار چهار جلد کتاب حاصل از این همایش سخن گفت که در حوزههای اجتماعی-تاریخی، روشی-توصیفی، سیاسی و فقهی-حقوقی دستهبندی شدهاند.
در بخش ارائه مقالات، یوسف عارفی، پژوهشگر و جامعهشناس، مقالهای با عنوان “سراجالتواریخ و بازنمایی دیگری هزاره در گفتمان مسلط” ارائه کرد که به تحلیل چگونگی بازنمایی هزارهها در دوران عبدالرحمن پرداخت.
دکتر ضیایی در مقاله خود به روش عقلی و فلسفی کاتب در تحلیل وقایع تاریخی پرداخت و تأکید کرد که وی به متدولوژی خاصی در تاریخنگاری دست یافته است. دکتر قدرتالله حیدری نیز در مقالهای با عنوان “واکنش علما نسبت به قتلعام هزارهها و پیامدهای آن”، به واکنش علمای برجستهای همچون میرزای شیرازی و شیخ محمدتقی بجنوردی در قبال این وقایع تاریخی پرداخت.
در بخش سخنرانیها، بیانیه آیتالله العظمی فاضلی بهسودی توسط حجتالاسلام حسینزاده قرائت شد که در آن کاتب به عنوان یک عالم آگاه و سیاستمدار معرفی شد. همچنین، دکتر علی مصباح درباره نقش علوم انسانی در هدایت جامعه و رفع مشکلات اجتماعی سخن گفت.
در بخش پایانی همایش، از مقالات برتر و خیرین حامی این رویداد تقدیر شد. به 19 نفر از محققان لوح سپاس اهدا گردید و از برخی خیرین نیز، هرچند که بسیاری از آنان به دلیل اقامت در کشورهای دیگر حضور نداشتند، قدردانی به عمل آمد.
آیتالله فاضلی بهسودی در سخنانی پایانی، از برگزارکنندگان همایش تقدیر کرد و اندیشمندان را به الگوگیری از مرحوم کاتب فراخواند. وی تأکید کرد که علما و پژوهشگران باید با توکل به خدا و انجام تحقیقات علمی، مشکلات مردم را صادقانه بررسی و راهحلهای عملی ارائه کنند.