محمد محقق در یک مصاحبه با تلویزیون خصوصی آموگفته است که بر اساس اسناد بینالمللی، خط دیورند را بهعنوان مرز رسمی و بینالمللی افغانستان با پاکستان میداند.
سیاستمداران و فعالان پشتون واکنش گسترده به این اظهارات نشان داده و آقای محقق را متهم به «وطنفروشی» و «خیانت» کردهاند.
محمد محقق نیز نوشته است: «یک نفرک به من گفته محقق پیر شدهای خاک فروشی نکن، من میگویم شاه شجاع تان در 1838 در بدل سالانه 30 لک روپیه هندی و محمدیعقوب در 1879 در بدل 600 هزار و عبد الرحمن جنایتکار در 1893 دربدل سالانه 12 لک روپیه به انگلیس فروختند بعد از یک قرن خاکفروشی چیزی نمانده که من بفروشم.»
او همچنین در یک پست دیگر، خطاب به رحمتالله نبیل، رییس پیشین امنیت ملی افغانستان و «غوغاسالاران قومی» گفته است: «برف بام تان را بالای بام هزاره نیاندازید، در هیچ سند فروش خاک کشور ما امضاء نکردهایم ولی شما کردهاید. بعد از 133 سال ما گندگیهای شما را جمع نمیتوانیم. بناحق یخن ما را نگیرید.»
اما دفاع از محقق در برابر موج اتهامات و حملات پشتونها تنها به خود او خلاصه نشده است. بسیاری از فعالان سیاسی، فرهنگی و روشنفکران غیرپشتون، از اظهارات آقای محقق حمایت کرده و آن را یک واقعیت تاریخی دانستهاند.
خاک فروش عبدالرحمان بود
فعالان افغانستان با اشاره به انتقادات پشتونها از محمد محقق، گفتهاند که «خاک فروش» عبدالرحمان خان، پادشاه سابق افغانستان بود که معاهده دیورند را امضا کرد، نه محقق که اکنون از آن معاهده بهعنوان یک واقعیت تاریخی حرف زده است.
مجیب مهرداد، استاد دانشگاه و روزنامهنگار نوشته است: «نمی توانید هم قهرمان تان عبدالرحمن خان باشد، او را موسس افغانستان بدانید و هم با فیصلههای او درباره خط دیورند و سایر مرزهای افغانستان مخالفت کنید-هرچند افغانستان را انگلیس و روس چون منطقه حایل میان خود خطکشی کردند و عبدالرحمن را با دادن پول و اسلحه نگهبان آن تعیین کردند.»
مسلم شیرزاد، روزنامهنگار شناخته شده افغانستان و مسئول خبرگزاری «آماج نیوز» نیز نوشته است: «محمد محقق راست گفته، مگر از امیران «مادر فروش» چیز مانده که وی بفروشد؟ بیایید یکبار سر در گریبان کنید که پیش از عبدالرحمن «امیر آهنین» خاک فروش و بعد از آن تا نواسهاش در راولپندی، چگونه امضا کردند و خاک فروختند. یکبار تاریخ بخوانید…!»
آقای شیرزاد همچنین گفته است: «خوب نیست که به جای گرفتن یخن محمد محقق، یخن امیر عبدالرحمن خان خاک فروش گرفته شود. امیر عبدالرحمن خان اگر «امیر آهنین» و ستمگر خانه بود، چرا در برابر انگلیس سر ماند و خاک را فروخت. احساساتی نشوید. هرکس غیرتی است، کاستر در خدمتش است. پاکستان همین لحظه هم در آسمان نیمروز است.»
بسیاری دیگر از فعالان و روزنامهنگاران مطرح افغانستان نیز دیدگاه مشابه داشتهاند و گفتهاند که اگر پشتونها میخواهند کسی را بخاطر خط دیورند ملالت کنند، آن فرد عبدالرحمان است.
آنان میگویند که پشتونها اگر اینقدر در برابر خط دیورند حساسیت دارند، اولاً لقب عبدالرحمان را از «امیر آهنین» به «امیر خائن» تبدیل کنند و سپس پاسپورتهای پاکستانی را که در جیبهایشان دارند، پاره کنند.
فعالان غیرپشتون از پشتونها میخواهند که اکنون زمان آن رسیده است که واقعیتهای تاریخی را بپذیرند و از لجاجت و تنشآفرینی و اتهام زنی به سایر اقوام دست بردارند.
رهبران سیاسی همانند محقق شجاعت به خرج بدهند
با وجود انتقادات گسترده پشتونها و «غوغاسالاران قومی» از محمد محقق، بسیاری دیگر از شهروندان افغانستان از شجاعت او ستایش کرده و از رهبران سیاسی دیگر نیز خواستهاند که چنین شجاعتی به خرج دهند و دیدگاه خود را روشن به مردم بیان کنند.
مجیبالرحمان رحیمی، سخنگوی پیشین شورای عالی مصالحه ملی افغانستان، نوشته است: «صراحت لهجه و موضعگیری روشن آقای محقق درباره خط دیورند ستودنی است. سایر رهبران باید جبن سیاسی را کنار بگذارند و موضع روشن خود را در این زمینه اعلان کنند.»
عبدالمنان شیوای شرق، معاون پیشین وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان نوشته است: «دیورند مرز رسمی، قانونی و بینالمللی میان خراسان ( افغانستان) و پاکستان است و ذرهیی آن خاک همسایه به ما تعلق ندارد. سیاسیون دیگر نیز همچون استاد محقق شهامت کنند ورنه شلغم مصلحت در دهانشان میپوسد.»
او در پوست دیگر خطاب به عطامحمد نور، عبدالرب سیاف، صلاح الدین ربانی، محمد کریم خلیلی و عبدالرشید دوستم نوشته است: «موضع شما در قبال خط رسمی، قانونی و بینالمللی دیورند چیست؟ استاد محمد محقق که از حقیقت تاریخی سخن گفته و آتش در بیشه فاشیستان افروخته است. شما چرا ساکتاید و زیر لحاف مصلحت خوابیدهاید؟»
بسیاری دیگر از شهروندان افغانستان نیز گفتهاند که اکنون زمان مصلحتگرایی گذشته است و باید در مورد واقعیتهای تاریخی بدون مصلحت و بیپرده سخن گفته شود تا واقعیتها بر همه روشن شود.
شهروندان افغانستان همچنین پیشنهاد دادهاند که پشتونها «وطنفروشی» و «خیانت» رهبران پشتون در تاریخ افغانستان را بپذیرند و قبول کنند که آنان مسئول بحران سیاسی در افغانستان هستند و به این ترتیب به توهمات تاریخی پایان دهند و با واقعیتهای عینی افغانستان مواجه شوند و تا بحران کشور حل شود و ثبات و پایداری حاکم گردد.