مباهله چیست؟ در اصل به معنی رها کردن از قید و بند و در دعا به معنی تضرع و واگذاری کار، به خداست و از نظر مفهوم متداول درآیه فوق به معنی نفرین کردن دو نفر به یکدیگر است، افرادی که درباره مسأله مهم مذهبی گفتگو دارند در یک جا جمع شوند و به درگاه خداوند تضرع کنند و از او می خواهند که دروغگو را رسوا سازد و مجازات کند.[1] قرآن مجید با صراحت به پیامبر(ص) دستور می دهد که در مقابل کسانی که با استدلال و مذاکره قانع و تابع نمی شوند راه مباهله را پیش گیرد.[2] زمان و مکان مباهله: مشهور میان دانشمندان این است که روز حضور برای مباهله، بیست و پنجم ماه ذی الحجة سال دهم هجرت بوده و به اتفاق همه مسلمین، مکان مباهله اطراف «نزدیکی مدینه» و در دامنه صحرا بوده است.[3] منطقه «نجران» که در مرز حجاز و یمن قرار گرفته، در آغاز طلوع اسلام تنها منطقه مسیحی نشین در حجاز (عربستان) بود، پیامبر(ص) در راستای دعوت از سایر ملل وسران دولت های جهان به اسلام نامه ای به اُسقف نجران (ابو حارثه) نوشت که در آن آمده است واورا به دین اسلام دعوت کرد : «بنام خدای ابراهیم و اسحق و یعقوب از محمد، پیامبر(ص) رسول خدا به اسقف نجران شما را دعوت می کنم که از ولایت و پرستش بندگان، خارج شده و در ولایت و پرستش خداوند وارد شوید وگرنه باید به حکومت اسلامی جزیه (مالیات) بپردازید و .... » نمایندگان پیامبر(ص) وارد نجران شدند، اسقف برای تصمیم گیری شورا تشکیل داد، «شرجیل» که به عقل و درایت و کاردانی معروف بود گفت: از پیشوایان مذهبی شنیده ایم که نبوت، روزی از نسل اسحق به فرزندان اسماعیل منتقل می شود و بعید نیست محمّد که از اولاد اسماعیل است، همان پیغمبر موعود باشد. تصمیم بر این شد که شصت نفر از علمای آنها با پیامبر(ص) از نزدیک گفتگو کنند; هیئت نمایندگی در حالی که لباس های تجملی ابریشمی بر تن و انگشترهای طلا بر دست و صلیب بر گردن داشتند، وارد مسجد شدند (در مدینه) و بر پیامبر(ص) سلام کردند ولی وضع زننده و نامناسب آنها پیامبر(ص) را سخت ناراحت کرد، آنها برای فهمیدن علتِ ناراحتی پیامبر به عثمان و عبدالرحمان که سابقه آشنایی با آن دو را داشتند، مراجعه کردند، آن دو گفتند: که حلّ گره به دست علی بن ابی طالب(ع) است، و علی(ع) فرمود با وضع ساده به حضور حضرت بیایید تا مورد تکریم واقع شوید، آنان چنین کردند، پیامبر هم سلام آنان را پاسخ داد و هدایای آنها را قبول فرمود.[4] مذاکره نمایندگان نجران با پیامبر(ص): پیامبر(ص) فرمود: شما را به آیین توحید و یکتاپرستی دعوت می کنم. نمایندگان گفتند: اگر منظور از اسلام، ایمان به خدای جهان است ما هم ایمان داریم. پیامبر فرمود: اسلام، نشانه هایی دارد که برخی اعمال شما نشان می دهد که به اسلام واقعی نگرویده اید، مثلا صلیب می پرستید، گوشت خوک می خورید و برای خدا فرزند قایل هستید. نمایندگان گفتند: او (عیسی(ع) فرزند خداست چون بدون پدر به دنیا آمده، پیامبر فرمود: آفرینش حضرت عیسی(ع) نظیر حضرت آدم(ع) است[5]. اگر نداشتن پدر دلیل بر فرزند بودن خداوند است، پس حضرت آدم(ع) سزاوارتر است که فرزند خدا باشد. چون نه پدر داشت نه مادر. نمایندگان گفتند: حرف های شما ما را قانع نمی کند، راهش این است که در وقت مُعینی مباهله کنیم و بر دروغگو نفرین کرده و از خدا هلاک او را بخواهیم (براساس برخی از گزارشات مباهله را خود پیامبر(ص) پیشنهاد کرد و این آیه شریفه نازل شد: (فَمَن حاجَّکَ مِنْ بَعدِ ما جائکَ مِنَ الْعِلم فَقُل تَعالُوا نَدْعُ اَبْنائَنا وَ اَبْنائَکُم وَ نِسائَنا وَ نِسائَکُم وَ انْفُسَنا وَ اَنْفُسَکُم ثُمَّ نَبْتَهِل فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللّهِ عَلَی الکاذبین)[6] «هرگاه بعد از علم و دانشی که (درباره مسیح) به تو رسیده (باز) کسانی با عدم پذیرش استدلال با تو سخن حق را نپذیرند به آنها بگو: بیایید ما فرزندان خود را دعوت می کنیم شما هم فرزندان خود را، ما زنان خود را دعوت می کنیم شما هم زنان خود را، ما از نفوس خود دعوت می کنیم و شما هم از نفوس خود، آنگاه مباهله می کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار می دهیم. قرار شد فردای آن روز برای مباهله آماده شوند، نمایندگان نجران پیش از آنکه با پیامبر(ص) روبرو شوند به یکدیگر می گفتند: هرگاه دیدید که محمّد افسران و سربازان خود را به میدان مباهله آورد معلوم می شود در ادعای خود صادق نبوده ولی اگر با فرزندان و جگر گوشه های خود آمد، پیداست که او پیامبر (ص)و راستگو است و به قدری به خود ایمان دارد و احساس امنیت می کند که عزیزان خود را آورده، هنوز در این گفتگو بودند که ناگهان چهره نورانی پیامبر(ص) ظاهر شد که دست امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را گرفته و علی(ع) پیش رو و حضرت زهرا(س) پشت سر پیامبر(ص)حرکت می کردند. نمایندگان همگی با حالت بهت زده به یکدیگر نگاه می کردند و انگشت تعجب به دندان گرفتند، این مرد به دعوت و وراه خود ایمان استوار دارد وگرنه عزیزان خود را در معرض بلای آسمانی قرار نمی داد.[7] انصراف نمایندگان نجران از مباهله: نمایندگان نجران با دیدن این صحنه به شور نشسته و به اتفاق آراء تصویب کردند که از مباهله صرف نظر کرده وهمه ساله مبلغی به عنوان جزیه (مالیات سالانه) بپردازند تا از امنیت حاصل از سایه امن حکومت اسلامی بهره مند شوند پیامبر(ص) به این عهد رضایت داد وفرمود: عذاب، سایه شوم خود را بر سر نمایندگان نجران گسترده بود و اگر از درِ ملاعنه و مباهله وارد می شدند صورت انسانی خود را از دست داده و از آتشی که در بیابان برافروخته می شد، می سوختند و دامنه عذاب به سرزمین نجران هم کشیده می شد. اُسقف نجران گفت: با محمّد(ص) چهره هایی را می بینم که هرگاه دست به دعا بلند کنند و از خدا بخواهند که بزرگترین کوهها را از جای برکند، فوراً کنده می شود; با این چهره های نورانی وافراد (رسول الله فاطمه علی حسن وحسین)مباهله نتوان کرد؛ مفاد پیمان نامه : به نام خداوند بخشنده مهربان، این نامه ای است از محمّد رسول خدا به ملت نجران و حومه آن، حکم و داوری محمّد درباره تمام املاک و ثروت ملت نجران این شد که اهالی نجران هرسال دو هزار لباس که قیمت هر یک از چهل درهم تجاوز نکند به حکومت اسلامی بپردازند... و جان و مال و سرزمین و معابد ملت نجران در امان خدا و رسول اوست، مشروط بر اینکه از همین حالا از هر نوع ربا خواری خودداری کنند.[8] بزرگترین فضیلت برای اهل بیت(ع): مفسران و محدثان شیعه و اهل سنت تصریح کرده ند که آیه مباهله (آل عمران: 61) در حق اهل بیت(ع) نازل شده و پیامبر(ص) تنها فرزندانش امام حسن(ع) و امام حسین(ع) و دخترش فاطمه(س) و پسر عمویش (دامادش) علی(ع) را به میعادگاه برد و احادیثی فراوان نقل شده که منظور از (ابنائنا) در آیه; حسن(ع) و حسین(ع) و منظور از (نسائنا) فاطمه(س) و منظور از (انفسنا) حضرت علی(ع) می باشد.[9] نتیجه : مباهله از نظر مفهوم متداول در آیه شریفه به معنی نفرین کردن دو طرف به یکدیگر است تا خداوند دروغگو را رسوا کند، دستور به مباهله در قرآن مجید صریحاً آمده (آل عمران: 61) مباهله پیامبر(ص) با مسیحی های نجران در دامنه صحرای مدینه در بیست و پنجم ذی الحجه سال دهم هجرت بود، وقتی استدلال پیامبر با نمایندگان نجران نتیجه نداد قرار شد مباهله کنند. اما قبل از شروع مجلس مباهله نمایندگان نجران منصرف شدند و مالیات را قبول کردند و صلح نامه امضاء شد. ضمن اینکه واقعه مباهله بزرگترین سند فضیلت برای امیر المومنین علی(ع) و فاطمه(س) و فرزندانشان می باشد. اثبات حقانیت اسلام بر مسیحت ودیگر مدعیان بود ؛ همواره در طول تاریخ اسلام نسبت به اهل بیت وامروز برای پیروان اهل بیت در کشورهای اسلامی مباهله وشرایط مباهله برقرار است ؛ در مباهله پیامبر (ص) اعضای مباهله خانواده ی عزیز او بودند ؛ که مسیحیان با شناخت آنان عقب کشیده وشکست را پذیرفتند ؛ امروز مباهله ما با جهان کفر واستکبار است که باید از شکست تاریخی مستکبران گذشته درس عبرت بگیرند ؛ دعا ونیایش ضمن حفظ آمادگی دفاعی بهترین وسیله ی نجات از بحرانهای سیاسی واقتصادی است ؛ با توسل به اهل بیت پیامبر(ص) وچهار عزیزی که پیامبر(ص) با خود داشت که دشمنان بادیدن آنان عقب نشستند وصحنه را خالی کردند ما می توانیم بر دشمنان پیروز شویم ؛ ماه محرم ماه حسین وپیروزی اهل بیت بر مستکبران جهان بود ؛ که در پیش روی قراردارد؛ پیروزی پیامبر(ص) بر اهل نجران در مدینه وامام حسین(ع) بر مستکبران مربوط به همه ی اعصار است ؛ ملت مسلمان ایران از مباهله پیامبر(ص) واز رشادت امام حسین درس پیروزی بر تمام زورگویان وزر سالاران را گرفته واز این میادین سربلند بیرون می آیند به شرطی که مانند یاران امام حسین واهل بیت پیامبر (ص) همدل ویکدست باشند واز رهبروپیشوای خود با جان ودل وعشق پیروی کنند؛ -------------------------------------------------------------------------------- [1] . آیت اللّه ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ بیست و چهارم) ج 2، ص 437. [2] . قرآن کریم، آل عمران: 61. [3] . آیت اللّه جعفر سبحانی، فروغ ابدیت (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ پانزدهم، پائیز 77) ج 2، ص 442. [4] . آیت اللّه جعفر سبحانی، منشور جاوید (چاپ اول، زمستان 75، مؤسسه امام صادق(علیه السلام)، قم) ج 7، ص 96. [5] . آل عمران /59 [6] . آل عمران: 61. [7] . تفسیر نمونه، همان، ص 440. [8] . همان مدرک، منشور جاوید، ص 98. [9] . فخر رازی، تفسیر کبیر، ج 8، ص 85 و ذمخشری، الکشاف، ادب الحوزه، ج 1، ص 369.