درحالی که روابط قبل از ازدواج دختران و پسران در جامعه سبب بروز مشکلات جدی جبران ناپذیر برای آنها می شود، گفت و گوی والدین و فرزندان در این زمینه کم و اطلاع رسانی نسبت به خطرات روابط جنسی بسیار ضعیف است. جوانان و بویژه دانشجویان گروه بزرگی از جامعه ما را تشکیل می دهند، از این رو توجه به رفتارهای سلامت آنها از جمله رفتارهای بهداشت باروری باید مورد توجه قرار گیرد. طبق آمارهای مراکز پیشگیری از بیماری در جهان، رفتارهایی که سلامتی را به خطر می اندازند از جمله مصرف سیگار، تنباکو و الکل، رفتارهای پرخطر جنسی، سوء مصرف مواد در میان جامعه جوان دنیا شایع است. هر دقیقه پنج جوان در جهان به ویروس ایدز آلوده می شوند ------------------------------------------------------------------------ الگو های رفتاری مهم که می توانند بر سراسر زندگی فرد تاثیر بگذارند، در دوران جوانی شکل می گیرند و مصرف مواد و الگوهای رفتاری نادرست جنسی از این دوره آغاز می شود. از طرف دیگر ایدز یک بحران بهداشتی، اجتماعی و روانی ناشی از رفتار های پرخطر است که نه تنها بزرگسالان، بلکه کودکان و نوجوانان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. به طوری که می توان گفت در حال حاضر بیماری ایدز مشکل گروه جوانانی است که 85 درصد آنها در کشور های در حال توسعه زندگی می کنند. از سوی دیگر 50 درصد موارد آلودگی به این ویروس در دنیا به سنین 10 - 24 سال اختصاص دارد و در هر دقیقه پنج جوان به این ویروس آلوده می شود. مسأله ی معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازدواج در جامعه ما پدیده ای جدید است. در سال های اخیر به دلیل گسترش شهرنشینی و وسائل ارتباط جمعی و حضور زنان در جامعه، این پدیده به شکلی نوظهور و از بطن روابط بین جوانان پدید آمده است. برخی حساسیت های فرهنگی اجتماعی در افغانستان، بررسی بسیاری از موضوعات مربوط به جوانان ازدواج نکرده را با مشکل مواجه کرده و متاسفانه به همین دلیل، مطالعات جامعی در این زمینه وجود ندارد و مطالعات انجام شده هم محدود به مقالاتی با تعداد نمونه ی اندک از جوانان است. ارتباط و دوستی های قبل از ازدواج بین دختر و پسر یکی از موضوعات مهم فرهنگی و اجتماعی در جامعه ما محسوب می شود که تا حد زیادی می تواند سلامت جوانان را متاثر سازد. امروزه این پدیده در دانشگاه ها در حال رشد بوده و به دلیل عواقب نامطلوب، تبیین علل آن یکی از قدم های اول در برنامه ریزی برای مسائل جوانان و سلامت آنان است. سه درون مایه درخصوص ارتباط و دوستی های قبل از ازدواج بین دختر و پسر وجود دارد که این درون مایه ها شامل: انگیزه ارتباط با جنس مخالف در پسران، عوامل تسهیل کننده و پیشگیری کننده رفتار جنسی و نیازهای بهداشت باروری پسران می شود. انگیزه پسران از ارتباط با جنس مخالف --------------------------------------------- * انگیزه جنسی مهم ترین دلیل برقراری ارتباط پسران با جنس مخالف «انگیزه جنسی» بوده است "نقطه عطف ارتباط پسرها، روابط جنسی است". پسرها بیشتر به رابطه جنسی در روابط فکر می کنند و حتی ممکن است نیاز جنسی خود را به صورت یک نیاز عاطفی در ابتدای ارتباط نشان دهند. * انگیزه عاطفی انگیزه دیگر از برقراری روابط با جنس مخالف، نیاز عاطفی است که جوان خلأ عاطفی این دوران را با جنس مخالف پر می کند. احساس و عواطف فراوان این دوران آنچنان است که جوان دوست دارد شخصی را داشته باشد که به او اظهار علاقه کند و کسی هم به او عشق بورزد. * ضرورت آشنایی با روحیات جنس مخالف عده ای از پسران معتقدند که برای آشنایی با روحیات جنس مخالف و آمادگی برای ازدواج، به دنبال ایجاد روابط عاطفی بوده اند. آنها اظهار کرده اند چون کمتر با روحیات زنان آشنایی دارند و برای تشکیل زندگی باید بتوانند نیاز های جنس مخالف را بیشتر درک کنند، بنابراین روابط عاطفی را قبل از ازدواج برقرار می کنند. عوامل تسهیل کننده و پیشگیری کننده رفتار جنسی -------------------------------------------------------------- اکثر دانشجویان، خانواده را به دلایل مختلف، در بروز رفتارهای جنسی دخیل می دانند. یکی از دلایلی که توسط اکثر دانشجویان بیان شده، این بوده که «آزادی دادن به جوانان توسط بعضی از خانواده هایی که در حال گذار از سنتی به مدرنیته هستند، در روند افزایش این ارتباطات تاثیر بسزایی داشته است.» یکی از شرکت کنندگان می گوید: خانواده های سنتی و نیمه سنتی با این مساله موافق نیستند و فرزند خود را منع می کنند، چون جامعه ما در حال گذار از سنتی به مدرنیته است ، خیلی از خانواده ها رفتار سنتی شان را از دست داده اند و متاسفانه سختگیری در مورد روابط قبل از ازدواج کمتر صورت می گیرد.». نقش سخت گیری های بیش از حد در فوران احساسات جوانان --------------------------------------------------------------------------- از طرف دیگر محدودیت بیش از حد در خانواده نیز برای جوان موجب فوران احساسات آنها در محیط هایی می شود که جوان به عللی از جمله تحصیل مجبور به ترک خانواده شده است. کمبود محبت در خانواده --------------------------- علل دیگر که در بطن خانواده وجود دارد و توسط اکثر دانشجویان بر آن تاکید شده است، مساله ی عدم ارضای نیاز عاطفی جوان در خانواده است. شرایط اجتماعی طوری شده است که نیاز جوانان در خانواده برطرف نمی شود. جوانان با نیاز های عاطفی درگیر هستند که مجبورند آن را بیرون از خانواده برطرف کنند. به همین خاطر روابط دختران و پسران قبل از ازدواج، رو به افزایش است و از 15 - 16 سالگی شروع می شود. " نتیجه اینکه: «کمبود محبت و عاطفه در خانواده است که باعث می شود جوان با جنس مخالف رابطه برقرار کند." از علل دیگر مربوط به خانواده، عدم مهارت والدین در آموزش های بهداشت جنسی این دوران است، به طوری که خانواده ها فقط این روابط را منع می کنند، در حالی که به طور واضح و آشکار در مورد این موضوع و علت منع آن با نوجوانان خود بحث و گفت وگو نمی کنند و به نوعی از ابراز آن شرم دارند. «منع بدون توضیح و ظاهرا قانع شدن جوان نمی تواند او را از آن رفتار در واقع دور کند، لذا او به سمت چنین ارتباط هایی کشیده می شود. خانواده ها به دلیل شرم و حیا خیلی از مسائل را بیان نمی کنند. " دانشجویی می گوید: "خانواده های سنتی و نیمه سنتی بدون گفتن توضیح فرزند خود را فقط منع می کنند." نقش مذهب در پرهیز جنسی ----------------------------------- از علل دیگر می توان به ارزش ها و باورهای افراد در این زمینه اشاره کرد به طوری که افراد با تفکرات مذهبی، کمتر وارد این روابط می شوند و افرادی که در تفکرات خود این رفتارها را ارزش دانسته و به آن میدان می دهند یا به نوعی دارای شخصیت های غیراخلاقی هستند ممکن است بیشتر به سمت این روابط و از نوع رفتارهای پرخطر آن وارد شوند. به طوری که یکی از دانشجویان می گوید: " برای عده ای فقط تمایلات جنسی مهم است و هیچ چیز جلودار این آدم ها نیست و به هر قیمتی مایل به ایجاد رابطه هستند." جو جامعه ----------- از علل دیگری که یافته های این تحقیق بدان اشاره می کند، جو جامعه است. جوان فکر می کند جامعه ای که در آن زندگی می کند به خصوص جو دوستان در مدرسه و دانشگاه چقدر برای روابط قبل از ازدواج بها قائل می شوند و او به نوعی برای عدم طرد از جامعه، خود را وارد این روابط می کند. دانشجویی می گوید:"علت دیگر روابط را جو جامعه می دانم که انگار هر که دوست پسر و دوست دختر نداشته باشد، چقدر عقب افتاده است!." نقش رسانه ها ---------------- تهاجم فرهنگ غرب به جامعه که می تواند در بروز رفتارهای جنسی قبل از ازدواج در جوانان موثر واقع شود. این مساله به نحوی است که گاه مشاهده می شود در رسانه ها نیز به روابط قبل از ازدواج بها داده شده و پخش سریال هایی از این نوع می تواند دلیلی بر بها دادن به آن باشد. از سویی دیگر برای تهاجم فرهنگ غرب از طریق رسانه های خارجی از جمله ماهواره هنوز برنامه ریزان و دست اندرکاران فرهنگی نتوانسته اند با جایگزین ها و برنامه ریزی مناسب با تهاجم روز افزون این مساله مقابله کنند و به نظر می رسد در این رابطه باید اقدامات بیشتری انجام گیرد. "برخی فیلم ها و سریال های تلویزیونی خودمان هم در مورد عشق و روابط دختر و پسر در قبل از ازدواج است.» افزایش سن ازدواج ----------------------- از دیگر علل افزایش روابط قبل از ازدواج، افزایش سن ازدواج در جامعه ذکر شده است. بدین ترتیب که به دلیل شرایط اقتصادی اجتماعی جوانان قادر نیستند در سنینی که احساس نیاز به جنس مخالف دارند تشکیل خانواده دهند؛ از این رو این روابط در جامعه رو به افزایش است. امروزه تقریبا یک فاصله زمانی 10 سال از سن بلوغ تا ازدواج وجود دارد و جوان این خلأ زمانی را ممکن است با ارتباطات قبل از ازدواج پر کند. نیازهای آموزشی -------------------- یکی از نیازهای اشاره شده و مهم ترین آن ها، نیاز به آموزش ذکر شده است. با توجه به سن بلوغ، نیازهای آموزشی می تواند متفاوت باشد ؛ اما این مساله مورد توجه قرار نمی گیرد و آموزش ها عمدتا سطحی بوده و به نیاز های سنی در آنها توجه نمی شود. آموزش ها باید به صورت صریح و روشن انجام و خطرات روابط جنسی قبل از ازدواج بازگو شود. به اعتقاد برخی دانشجویان که می گویند: متاسفانه خانواده ها به دلیل شرم و حیا از گفتن چنین مسائل مهمی برای نوجوانان شان عاجز هستند و این مساله می تواند سلامت آنها را در آینده به خطر بیندازد. شرکت کننده ای می گوید: "خانواده ها که از هیچ کاری برای ثمره زندگی شان دریغ نمی کنند مهم ترین کاری که باید بکنند آگاهی بچه هاست که این کار را نمی کنند. وقتی فرزند در خانواده آگاه شود، دیگر لزومی به مراجعه به مراکز ندارد." دیگری می گوید: "مدارس هم خجالت می کشند که این مطالب را بگویند. تا به موضوعات نیازهای جنسی جوانان و خطرات انحرافات آن می رسند، خجالت می کشند.» مساله ای دیگر که به اعتقاد دانشجویان باید در آموزش های بهداشت باروری در نظر گرفته شود، مساله ضرورت توجه به ابتلا به ایدز در ارتباطات جنسی است که اکثر دانشجویان اظهار می کنند جوانان در معرض خطر کمتر به مساله ایدز در روابط خود با جنس مخالف فکر می کنند و متاسفانه این مساله نشان دهنده ی عدم احساس تهدید در برابر این بیماری است. حال آن که درک نسبی از تهدید می تواند در بروز ایدز و بیماری های مقاربتی هم موثر باشد. لذا به نظر می رسد آموزش ها باید در جهت تقویت احساس تهدید درک شده در جوانان انجام گیرد. دانشجویی می گوید:"کسی که به روابط جنسی قبل از ازدواج فکر می کند هرگز گمان نمی کند که ممکن است به اچ.آی.وی مبتلا شود یا مبتلا شده باشد." دیگری می گوید: "فردی که قبل از ازدواج رابطه جنسی برقرار می کند به آخرین چیزی که فکر می کند ایدز و بیماری های مقاربتی است." کمبود مهارت نوجوان ------------------------ نمونه های بسیاری وجود دارد که مهارت های ابراز وجود، نه گفتن، تصمیم گیری، مهارت های مهمی هستند که باید با روش های مناسب و توسط افراد خبره آموزش داده شود. دانشجویی می گوید:"اگر از بچگی توانایی نه گفتن به خیلی از مسائل را داشته باشیم در دوران بلوغ و بزرگسالی راحت تر می توانیم با مشکلات مواجه شویم." دیگری می گوید: "مهارتها می تواند موثر باشد به شرط اینکه قابل اجرا نیز باشند و در فرد ایجاد انگیزه کنند." عدم اطلاع رسانی و ارائه نامناسب خدمات برای جوانان ------------------------------------------------------------------ در جامعه کنونی ما منابع کافی برای دسترسی جوانان به اطلاعات وجود دارد، اما در مورد این منابع کمتر تبلیغ می شود یا همکاری پرسنل مراکز خدماتی و آموزشی با جوانان کم است. به نظر می رسد باید تبلیغات بیشتری از طریق وسائل ارتباط جمعی در این رابطه صورت گیرد. نتیجه اینکه: انگیزه های اصلی برقراری ارتباط در پسران مساله جنسی عاطفی و شناخت جنس مخالف است. نتایج مطالعه ای هم نشان داده است مردانی که تن به روابط جنسی بی قید می دهند، به رابطه جنسی زود هنگام، نیز به داشتن چندین دوست از جنس مخالف تمایل دارند. خانواده می تواند نقش مهمی در پیشگیری از انجام روابط قبل از ازدواج داشته باشد. بنا بر برخی تحقیقات دیگر هم، سطح بالای ارتباط و مکالمه والد و نوجوان با سطح پایین قرارگیری در معرض ارتباط جنسی مخاطره آمیز در ارتباط است. تحقیقات نشان داده که وجود رابطه گرم و همراه با پذیرش والدین و عامل کنترل به ترتیب به عنوان عوامل مهم در پیشگیری از رفتارهای مخاطره آمیز در نوجوانان دختر شناخته شده است، چنان چه بیشترین رفتارهای مخاطره آمیز دختران ، در بین افرادی با ویژگی روابط سرد و طرد کننده با والدین بوده و کنترل در خانواده آنها از نوع اجبار و زور است. ارتباط نوجوانان با والدین در مورد روابط قبل از ازدواج بسیار ضعیف است. اگرچه رعایت آداب و سنن اجتماعی یکی از چارچوب های نظری تفکر در جامعه ایرانی محسوب می شود؛اما نوجوانان در دوره گذار قرار دارند که ممکن است بعضی از این سنن را نپذیرند و در برخی موارد رفتار آنها برخلاف هنجار جامعه باشد و این تضاد عقاید سبب دوری از خانواده و ارزش های جامعه می شود. نقش مخرب ماهواره در ترویج رفتار جنسی -------------------------------------------------- نقش رسانه های ارتباط جمعی از جمله ماهواره را در ترویج رفتارجنسی قبل از ازدواج مهم می دانند. ماهواره ها تحول عظیمی با تولید و پخش برنامه ها در سطح وسیع ایجاد می کنند. عدم کنترل امواج ماهواره ای موجب شده که حجم وسیعی از برنامه های برون مرزی به فضای فکری جامعه وارد شده و بر ابعاد مختلف فردی و اجتماعی تاثیر بگذارد. تغییرات نگرشی و ارزشی ------------------------------- تغییرات نگرشی و ارزشی در ارتباط با معاشرت و دوستی دختر و پسر پیش از ازدواج، یکی از نشانه های تغییرات گسترده ی فرهنگی است که در جامعه در حال گذار ما در حال شکل گیری است. اعتقادات دینی جزء ارزش های جامعه ما است و موازین مذهبی غالبا دارای ویژگی های اصیل اخلاقی است که اعتقاد و عمل به آن سبب جلوگیری از رفتارهای مخاطره آمیز می شود. تحقیقات نشان داده که نقش اعتقادات دینی را در محافظت از رفتارهای پرخطر جنسی حتی بیشتر از نقش دوستان می دانستند. پرهیز جنسی باید تبدیل به یک باور شود ------------------------------------------------ ارزش ها، تفکرات و باورهای افراد درخصوص ارتباط قبل از ازدواج تاثیر دارد. وقتی که پرهیز جنسی به عنوان یک ارزش در باورهای افراد قرار گیرد، آنان کمتر وارد روابط قبل از ازدواج می شوند. با ایجاد انسجام و هماهنگی عوامل اجتماعی که در جامعه مانع اساسی در رفتارهای صدمه زننده به سلامتی مانند رفتارهای جنسی قبل از ازدواج در جوانان هستند، باید الگوهایی متناسب با فرهنگ اسلامی فراهم شود و از رفتارهای پرخطر جلوگیری کرد. هم چنین دختران باید آگاه شوند که اکثر دوستی های قبل از ازدواج که توسط پسران به آنان پیشنهاد شده از سوی پسران، انگیزه جنسی داشته و برای ازدواج نیست، بنابراین در آموزش ها باید به طور صریح و با دلایل مذهبی و علمی آن را تبیین کرد.