رجوع
زندگی امام جواد علیه السلام
مسئله جانشینی امام رضا ـ علیه السّلام ـ ، اصحاب و شیعیان حضرت را متأثر کرده بود. این اندوه زمانی به زیاد شد که فرقه واقفیه - بنا به دلائل مادی و تصرف سهم امام و عدم بازگرداندن آن به حضرت رضا ـ علیه السّلام ـ قائل به غیبت امام کاظم ـ علیه السّلام ـ شده بودند - در تبلیغات خویش نداشتن فرزند پسر از سوی امام رضا ـ علیه السّلام ـ را دلیل بر ادعای موهم خود می دانستند... تا جایی که یکی از همین افراد در نامهای خطاب به حضرت نوشت: تو چگونه امام هستی در حالیکه فرزندی نداری!
تاريخ النشر: 1393/02/20 19:11رمز الخبر: 19623المصدر: خبرگزاری افغان ایرکا
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><strong> زندگی امام جواد علیه السلام </strong></div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">مسئله جانشینی امام رضا ـ علیه السّلام ـ ، اصحاب و شیعیان حضرت را متأثر کرده بود. این اندوه زمانی به زیاد شد که فرقه واقفیه - بنا به دلائل مادی و تصرف سهم امام و عدم بازگرداندن آن به حضرت رضا ـ علیه السّلام ـ قائل به غیبت امام کاظم ـ علیه السّلام ـ شده بودند - در تبلیغات خویش نداشتن فرزند پسر از سوی امام رضا ـ علیه السّلام ـ را دلیل بر ادعای موهم خود می دانستند... تا جایی که یکی از همین افراد در نامهای خطاب به حضرت نوشت: تو چگونه امام هستی در حالیکه فرزندی نداری! </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">حضرت در پاسخ فرمودند: تو از کجا می دانی که فرزندی ندارم، به خدا سوگند روزها و شبها سپری نمی شود مگر اینکه خداوند فرزند پسری به من عنایت فرماید تا حق و باطل را از هم جدا سازد.[1] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">همچنین یکی از یاران به حضرت میگوید: امام پس از تو کیست؟ آن حضرت فرمودند: فرزندم. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">سپس گفت: آیا کسی که فرزند ندارد چگونه جرأت آن را دارد که بگوید فرزندم؟ </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">راوی گوید: چند روز سپری نشده بود که امام جواد ـ علیه السّلام ـ به دنیا آمد.[2] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">همچنین «ابن قیام واسطی» که از فرقه واقفیه بود و امامت حضرت رضا ـ علیه السّلام ـ را قبول نداشت، نزد آن حضرت آمد و به قصد عیبجویی حضرت گفت: آیا می شود که دو امام در یک مقطع زمانی با هم باشند؟ </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">حضرت فرمود: نه، مگر آنکه یکی از آن دو صامت (خاموش) باشد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">ابن قیام گفت: پس چطور برای تو صامت نیست؟ </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><امام فرمود: چرا، به خدا سوگند! خداوند برای من (فرزندی) قرار می دهد که حق و حق خواهان را استوار می بخشد و باطل و باطل خواهان را نیست و نابود می کند»[3]. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">تولد امام جواد ـ علیه السّلام ـ </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">تولد مبارک امام جواد ـ علیه السّلام ـ نه تنها پایان بخش دلهره های شیعیان و افشای نیت فرصت طلبان و سود جویانی چون فرقه واقفیه بود، بلکه آغاز فصل نوینی از تاریخ تشیع است. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">در تاریخ ولادت امام جواد ـ علیه السّلام ـ اقوال مختلفی وارد شده از جمله: </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">1. شیخ کلینی در اصول کافی، شیخ مفید در ارشاد، ولادت حضرت را در رمضان سال 195 هجری[4] دانستهاند. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">2. ابن شهر آشوب در مناقب و اربلی در کشف الغمه روز ولادت را 19 رمضان سال 195 هجری ذکر کرده اند. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">3. شیخ طوسی از احمد بن محمد عیاشی در انوار البهیه 10 رجب سال 195 هجری را روز ولادت حضرت دانسته است. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">در میان اقوال سه گانه، فرازی از دعای ناحیه مقدسه که در ماه رجب خوانده می شود قول سوم را تأیید می نماید. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">آنجا که حضرت می فرمایند: اللهم انی اسألک بالمولودین فی رجب محمد بن علی الثانی و ابن علی بن محمد المنتجب[5] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">مشهور بین شیعه هم همین قول سوم است یعنی ولادت آن حضرت روز دهم ماه رجب سال 195 هجری قمری می باشد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><strong>کودکی امام جواد علیه السّلام </strong></div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">آگاهی های تاریخی درباره زندگی امام جواد ـ علیه السّلام ـ چندان گسترده نیست؛ زیرا افزون بر آنکه محدودیتهای سیاسی همواره مانع از انتشار اخبار به امامان معصوم ـ علیهم السّلام ـ می گردید، تقیه و شیوه های پنهانی مبارزه که برای «حفظ امام و شیعیان از فشار حاکمیت» بود، عامل مؤثری در عدم نقل اخبار در منابع تاریخی است. ولی شکی نیست که دوران کودکی امام جواد ـ علیه السّلام ـ از مهمترین دوران زندگی آن حضرت به شمار می رود چرا که اولین کودکی بود که در چنین سنی به امامت رسید و معادلات فکری سیاسی را به هم ریخت و برگ جدیدی در تاریخ زندگی ائمه ـ علیهم السّلام ـ رقم زد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">از مهمترین رویدادهایی که در دوران کودکی آن حضرت به وقوع پیوست می توان به موارد زیر اشاره کرد: </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">1. در خانواده امام رضا ـ علیه السّلام ـ در محافل شیعه، از حضرت جواد ـ علیه السّلام ـ به عنوان مولودی پر خیر و برکت یاد می شد. چنان که از امام رضا ـ علیه السّلام ـ منقول است که فرمودند: «این مولودی است که برای شیعیان ما، با برکتتر از او زاده نشده است»[6]. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">2. خلع سلاح واقفیه توسط امام جواد ـ علیه السّلام ـ [7]: واقفیه کسانی بودند که در امامت امام موسی کاظم ـ علیه السّلام ـ توقف کرده بودند. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">3. آزمایش حضرت توسط جمعی از شیعیان و پاسخ امام جواد ـ علیه السّلام ـ به پرسشهای آنان در پرتو علم امامت. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">از جمله امتیازهای امام جواد ـ علیه السّلام ـ اظهار علم اهل بیت است که نظیرش وجود ندارد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">در تاریخ آمده که چون حضرت رضا ـ علیه السّلام ـ از دنیا رفت عده ای از بزرگان و علما به مدینه آمدند و سی هزار مسئله در چند روز از حضرت سئوال نمودند و حضرت بدون تأمل و فکر جواب دادند در حالی که ده سال بیشتر نداشتند.[8] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">4. مناظره علمی با گروهی از معتزله و نیز با دانشمندان نامدار زمان مأمون از جمله یحیی بن اکثم و سرگردانی یحیی از طرح فروعات زیادی در مورد مسئلهاش توسط امام ـ علیه السّلام ـ[9] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">5. تزویج توطئهآمیز ام الفضل به امام ـ علیه السّلام ـ توسط مأمون؛ این ازدواج که مأمون بر آن اصرار داشت، کاملا جنبه سیاسی داشت و اهداف شومی را دنبال می کرد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">6. ایجاد شبکه ارتباطی وکالت توسط حضرت؛ امام جواد ـ علیه السّلام ـ با تمام محدودیتهای موجود، از طریق نصب وکلا و نمایندگان، ارتباط خود را با شیعیان حفظ می کرد و با این عمل از تجزیه نیروهای شیعه جلوگیری می کرد. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">حتی امام به هواداران خود اجازه می داد که به درون دستگاه حکومت نفوذ کرده مناصب حساس را در دست گیرند. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><strong>جوانی امام جواد علیه السّلام </strong></div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">چنانکه گفته شد مهمترین عملکرد و فعالیت علمی، فرهنگی و سیاسی ـ اجتماعی امام جواد ـ علیه السّلام ـ که تاریخ را به حیرت واداشته است همان دوران کودکی آن حضرت بوده است ولی دوران جوانی امام ـ علیه السّلام ـ نیز خالی از اتفاق و رویداد نبوده است، از وقایع این دوران از زندگی حضرت به چند مورد اشاره می کنیم. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">1. تربیت شاگردان و انتشار علوم و دانش های خود توسط آنان؛ گرچه دوره امام جواد ـ علیه السّلام ـ به دلیل فشارهای سیاسی و کنترل شدید فعالیت آن حضرت از طرف دربار خلافت، شعاع فعالیت ایشان بسیار محدود بود با این حال تربیت شاگرد در دستور کار حضرت هر چند به تعداد کم قرار داشت. بنابراین اگر می خوانیم که تعداد راویان و اصحاب حضرت جواد ـ علیه السّلام ـ قریب صد و ده نفر بوده اند[10] و جمعا 250 حدیث از آن حضرت نقل شده، نباید تعجب کنیم، زیرا از یک سو، آن حضرت شدیدا تحت مراقبت و کنترل سیاسی بود و از طرف دیگر، زود به شهادت رسید و به اتفاق دانشمندان بیش از بیست و پنج سال عمر نکرد.[11] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">2. سفر حج: امام پس از شهادت پدر بزرگوارش به سفر حج رفت و از آنجا به مدینه بازگشت و تا پایان خلافت مأمون در آن شهر ساکن بود. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">شهادت امام علیه السّلام </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">مأمون در سال 218 هـ.ق درگذشت و پس از او برادرش «معتصم» جای او را گرفت او در سال 220 هـ.ق امام را از مدینه به بغداد آورد تا از نزدیک مراقب او باشد. در مجلسی که برای تعیین محل قطع دست دزد تشکیل داده بود، امام را نیز شرکت داد و قاضی بغداد و دیگران شرمنده شدند و بذر کینه در درون معتصم نهاده شد، معتصم که درصدد قتل حضرت بود این قضیه او را بیشتر تحریک کرد و سرانجام منظور پلید خود را عملی ساخت و امام را توسط ام الفضل مسموم و شهید نمود.[12] </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><strong>نتیجه: </strong></div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">تولد حضرت جواد ـ علیه السّلام ـ در شرایطی صورت گرفت که خیر و برکت خاصی برای شیعیان به ارمغان آورد، بدین معنا که عصر امام رضا ـ علیه السّلام ـ عصر ویژهای بود و حضرت در تعیین جانشین خود و معرفی امام بعدی، با مشکلاتی روبرو بود که در عصر امامان قبلی، بی سابقه بوده است، روی همین بود که خداوند چنان علمی به حضرت بخشید که در همان دوران کودکی اسلام و تشیع را احیا کرد و دشمنان را لب به دندان قرار داد و تلاشهای زیادی را در این راه از خود نشان داد و در دوران کوتاه عمرش انقلابی علمی و فرهنگی به راه انداخت و در همین راه به شهادت رسید. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><strong>پی نوشت ها: </strong></div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[1] . طبرسی، اعلام الوری، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ سوم، بی تا، ص 346. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[2] . علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، مکتب بنی هاشمی تبریزی، 1381 ق، ج 2، ص 352. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[3] . شیخ مفید، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، بی تا، ج 2، ص 267. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[4] . کلینی، اصول کافی، چاپ نشر اسوه، قم، چاپ اول، 1418 ق، ج 1، ص 561. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[5] . شیخ طوسی، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، 1411 - 1991 م،چاپ اول،ص805. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[6] . طبرسی، اعلام الوری، المکتبة الاسلامی، چاپ سوم، بی تا، ص 347. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[7] . الإربلی، علی بن عیسی ، کشف الغمه، مکتبة بنی هاشمی تبریز، 1381 هـ.ق، ج 2، ص 142. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[8] . کلینی، اصول کافی، چاپ و نشر اسوه ، قم، چاپ اول، 1418 هـ.ق، ج 1، ص 566. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[9] . شیخ مفید، الإختصاص، تعلیق: علی اکبر غفاری، انتشارات جامعه مدرسین، قم، بی تا، ص 99. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[10] . شیخ طوسی، رجال، منشورات المکتبة الحیدریه، چاپ اول، نجف، 1381 هـ.ق ، ص 397ـ409. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[11] . شیخ مفید، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران، بی تا، ج 2، ص 284. </div>
<div style="direction: rtl; text-align: justify;">[12] . کلینی، الکافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1365 ش، ج 1، ص 323. </div>