س 1: مسئول وضعیت کنونی کیست؟
ج: وضعیتیکه امروز ما و شما شاهد هستیم بهصورت یک شبه خلق نشده و این وضعیت در طول چند ماه آهسته آهسته از طرف یک تیمیکه چشم به تقلب دوخته بود و تلاش میکرد از طریق تقلب، از طریق انحراف اراده مردم، از طریق تطمیع و تهدید نهادهای انتخاباتی قدرت افغانستان را از طریق تقلب غصب بکنه و فعلاً ما و شما محصول سیاست غلط و محصول تلاش و تقلای غیر قانونی یک تیمی را شاهد هستیم که میخواست و میخواهد حاکمیت افغانستان را از طریق تقلب بار دیگر بهدست بگیره.
س 2: تلاشهای امریکا و خلیلزاد در مرحله اول به شکست مواجه شد، که اولین شاهد برگزاری دوتا مراسم تحلیف بودیم، اما اینبار انتظار این بود که آقای پمپئو نقش جانکری را بازی کند تا مشکلات مثل 2014 حل شود نشد، گرِه کار چنین پیچیده است که امیدی برای گشایشش نیست؟
ج: آمدن وزیر خارجه امریکا در این وضعیت بسیار حساس، بحران جهانی کرونا و مشکلات مختلفیکه در جهان است یک فرصت نسبتاً کم نظیری را برای بحران افغانستان بهوجود آورده بود، اما متأسفانه بهدلیل لجاجت همان تیمیکه مسئول بحران انتخاباتی است، او فرصت از دست رفت. و احتمالیکه وضعیت بدتر از این هم شود وجود دارد.
س 3: چه وضعیتی پیش میآید؟
ج: گرچند فعلا هم ما در عمق بحران هستیم و از همه مهمتر بحرانی به نام ویروس کرونا افغانستان را تهدید میکند و ما توقع داریم همه طرفهای سیاسی در این راستا تلاش بکنند، ولی ازو کرده کشندهتر و ازو کرده خطرناکتر اوضاع بهوجود آمده است. از یک طرف در آستانهی صلح و گفتگوی بینالافغانی قرار داریم که او هم به بنبست رسیده فعلا و گویا همو تیم صلح را هم به گیروگان گرفته و از طریق مشکلاتیکه در مجموع در روند انتخابات ایجاد کرده همهای مسائل تحت تأثیر است. ولی بازهم من تأکید میکنم که ما هنوز در آغاز راهیم، در آغاز بحرانیم اگر بحران مهار نشود احتمال ازی وجود دارد که اوضاع از این هم بدتر شود. هرچند که ما تلاش میکنیم بحران را کنترل بکنیم و اوضاع را مهار بکنیم، فکر میکنم هنوز جانب دیگهی است که در تلاش است وضعیت را پیچیدهتر بسازد.
س 4: هر دو طرف دروازههای گفتگو را باز گذاشته، گفتگوهای که قرار است انجام شود بر سر چیست، شما میخواهید به ارگ سهم بدهید یا ارگ میخواهد سهمی به شما داده شود؟
ج: هر طرفیکه بحران افغانستان را به شکل سهم میبیند او اشتباه میکند، و فعلا آقای غنی فکر میکند که در یک جایگاهی است که به دیگران سهم میته، من فکر میکنم که این اشتباه است. اولاً آقای غنی در جایگاهی نیست که به دیگرا سهم بدهد، در مرجعیتی نیست که دیگرا از او سهم بخواهد، مردم افغانستان، جانب تیم ما بحثشان این است که او فعلا از نگاه قانونی نباید در ارگ باشه رئیس جمهور پیشین افغانستان است. خطاییکه فعلا هم اشرف غنی میکند او این است که او فکر میکند هنوز هم در مرجعیتی هستیم که بتوانیم برای کسی سهم بتیم یا ندهیم. کاش این مسائل مسائل شخصی میبود، حق یک شخص، یک تیم، یک مجموعه که در برابر مصالح میشد کوتاه بیایه آدم، ولی در اینجا بحث نقض قانون است، بحث نهادینهسازی فرهنگ تقلب است، و حرکت ما در واقع برای پاسداری از قانون اساسی و ارزشهای مندرج در قانون اساسی بود و در این راستا ما به هر اندازهی که امکان داشته باشد و مصالح مردم ایجاب بکند پیش خواهیم رفت.
س 5: مردم میپرسند مردم در کجای این بازی است، زیان اصلی را مردم میبینند، تهدید کرونا را شما ازش نام گرفتید، بسیارهم جدی است، مردم میگن افغانستان که تنها اشرف غنی و داکتر عبدالله نیست که بیایند بهخاطر منافع شخصی، گروهی و حلقاتیشان مردم را قربانی بسازند، که دارند میشن و مردم نگران هستند، چرا مردم نقش ندارند؟
ج: من باز تکرار میکنم اگر بحث منافع درازمدت مردم و مصالح کشوری بهنام افغانستان برای نهادینهسازی ارزشهای دموکراتیک، مردمسالاری و آرمانهاییکه نزدیک به نیم قرن برای او مبارزه کردیم، اگر پای ازی ارزشها در میان نمیبودی ما هرگز حاضر نمیبودیم که حتی یک لحظه به این وضعیت به جنجالها ادامه بتیم. بحث این است که یکی از اطراف که فعلا در ارگ هم است برای ازی فقط خودش و قدرتش مهم است مردم مهم نیست. ما که قدعلم کردیم، مقاومت کردیم، مبارزه کردیم و دولت همهشمول را اعلام کردیم میخواهیم طلسم تقلب را بشکنیم، میخواهیم که دیگر تومار تقلب را بربچینیم و میخواهیم دیگر هیچ کسی فکر نکند که در آینده میتواند از طریق تقلب قدرت یک کشور را غصب کند بنابراین آنچه که ما میگیم در واقع میخواهیم خود را فدا کنیم برای اینکه آن آرمانها و اهداف مردم زنده بماند و الا ما نفع شخصی در اینجا نمیبریم بلکه داریم ضرر میکنیم.
س 6: یک میلیارد دالر کمک امریکا قرار است که قطع شود و یک میلیارد دیگر در سال بعدی، در حالیکه شما وضعیت کشور را میدانید، میزان فقر، بیکاری و درآمد روزانه مردم را هم میدانید، زیان را که دیده ارگ و سپیدار یا مردم؟
ج: مردم، ما باید ببینیم که عامل که بوده، زیان را همه دیده، یک کشوری بهنام افغانستان، یک مردم و یک ملتی به نام مردم افغانستان این زیان را دیده ولی ما باید واقعبین باشیم، باید ریشههاره، علت العلل ره و آن علت اصلی ره جستجو بکنیم، که باعث شد از چه طریق که آن جامعه بینالمللی، آن امریکاییکه میگفت ما کار میکنیم، هنوزهم با وجودیکه میدانیم مشکلات است امروز مأیوس میشه، سرخورده میشه، عصبانی و خشمگین میشه که ما حساب خوده با افغانستان یک طرفه میکنیم، کمکهای خود را کاهش میدهیم، در اینجا همهای مسائل به گیروگان گرفته شده، مشکل اصلی افغانستان در یک نقطه است، هم دنیا هم مردم افغانستان و هم صلح در آنجا مشکل دارد. این به این معنی نیست که ما سیاه و سفید کنیم و یک طرف را کاملا تقدیس کنیم و طرف دیگر را سیاهنمایی کنیم این یک بحث واقعبینانه است. ما ذره ذره میدانیم کسیکه از طریق رای واقعی مردم برنده انتخابات نشده چرا خود را برنده ببیند، چرا نهادهای انتخاباتی تطمیع و خریداری شود.
س 7: در پایان اعلامیه وزارت خارجه امریکا به این نتیجه میرسیم که به عبدالله و غنی نه گفته، چنین نیست؟
ج: اول که ما دو طرف هستیم در این شکی نیست، یک دولت یک کشور یک حامی افغانستان نمیخواهد و نمیتواند یکی از جوانب را نام بگیرد، به او خاطر دو طرف را نام گرفته ولی حالا میداند که مشکل در کجاست، امریکا میداند مقصر که است، وقتی کمک امریکا کاهش پیدا میکند در واقع شعار کسی نقش برآب میشه که فکر میکند من از طریق قانونی انتخابات را بردم و حالی در ارگ هستم. ما از همان آغاز گفته بودیم که در یک واکنش قانونی و با همان تعهدیکه به مردم داده بودیم اجازه این را نمیدهیم که کسی اراده مردم را باهاش بازی بکنه.
س 8: شما خواهان لغو نتیجه انتخابات هستید و در گفتگوها هم با آقای غنی گفتید؟
ج: راه دیگهی وجود ندارد، یک آدم رفته قدرت را غصب کرده و انتخابات را نبرده، ما که انتخابات را بردیم نهادهای انتخاباتی را نگذاشتن امو اصل واقعیت قضیه ره اعلان بکند. حالا دوتا تحلیف صورت گرفته و دوتا شخص گفته ما رئیس جمهور هستیم در این کشور بخاطریکه که این گرِه کور بهقول شما باز شوه، نخست از همه باید او نتیجه نهایی تقلبی انتخابات کأن لم یکون شوه، بعد اطراف سیاسی قضیه افغانستان بیایه سر یک ادارهی که بر اساس توافق جمعی باشه که او جریان صلح را هم مدیریت بکنه سر ازی توافق بکنه، ما در طرحیکه قبل از تحلیف داده بودیم گفته بودیم هیچ یکی از طرفها نباید پیشاپیش فرض کنه که ما در جایگاه ریاست جمهوری هستیم و فلانی در جایگاه ریاست اجرائیه، هر دو باید فکر کند که در یک موقف برابر است بخاطر حل قضیه، در حالیکه ما خود را برابر نمیبینیم و ما خود را برندهی رای واقعی مردم میدانیم ولی بخاطر حل بحران این را گفته بودیم، حالاهم بحث ما همین است که کلید گرِه کار این است که نتیجه نهایی تقلبی لغو شوه و بیاییم یک دولتی را شکل بدهیم که برای یک مدتی او بتواند کار کند.
س 9: شما کوتاه بیا نستید؟
ج: خوب بحث ما یک بحث منطقی است، بحث ما این است که ما مسئولیت داریم وظیفهمندیم که برای احقاق حق مردم ایستاد شویم.
س 10: طرف مقابل هم داره؟
ج: هرگز، طرف مقابل این ادعا را ندارد، از چوکی خودشان دفاع میکنند، بحث حق مردم آنجا نیست، مردمی آنجا نیست. 300000000 سه صد میلیون دالر را مصرف کردند، هر رای برایشان 25000 بیست و پنج هزار افغانی قیمت پیدا کرده و سه صد هزار رای دیگر تقلبی، آنجا دیگه مردمی نیست رایئی نیست، مردم باماست.
س 11: در آینده به کجا میرین به کجا میره، باید یکی مقصر این بحران باشه؟
ج: من فکر میکنم از درون این بحران، البته بحرانها همیشه خطرساز هم هستند، از درون یک بحران گاهی یک راهحل بیرون میایه، وقتی ما یک بنبستی داشته باشیم بهنام آقای اشرف غنی رئیس جمهور پیشین باید این بن بست در اثر یک بحران شکستانده شوه.
س 12: حرفهای آقای غنی را امروز شنیدید باز امیدوار هستید که بحران میشکند؟
ج: بحث سر ذهنیت آقای غنی نیست، آقای غنی عرض کردم خطایش همانجا است، آقای غنی با اینکه قانون اساسی را نقض کرده از طریق کودتای انتخاباتی آمده اصول و ارزشهای روح قانون اساسی و اصول مندرج قانون اساسی را زیرپا کرده و هنوزهم از قانون حرف میزند، بحث بر سر این است که ما در یک بحران تمام عیار هستیم، کسیکه این را درک نمیکنه یا مشکل عقبماندگی ذهنی داره که درک نمیکند بحران وجود دارد و یا خود را بهخواب میزند به تجاهل میزند.
س 13: نیاز است که یکبار دیگر وزیر خارجه امریکا به کابل بیایه؟
ج: من فکر نمیکنم وزیر خارجه امریکا کابل بیایه، ایشان اساساً هم برای یک میانجیگری نیامده بود، طرح مشخصی نداشت، آمده بود که پیام امریکا را بته بهطرفها که شما باید بحران را حل کنید.
س 14: دو هفته به شما مهلت داده شده که دو طرف کنار بیایید؟
ج: من فکر نمیکنم که بحث مهلت اینها بتوانه به این شکل کارساز باشه، فشار بینالمللی البته میفهمم که کارساز است و فشار داخلی هم کارساز است، امیدوار هستم که با فشار بینالمللی و فشار داخلی مردم افغانستان بن بست را ما بتوانیم بشکنیم بن بستیکه نامش رئیس جمهور پیشین است.
س 15: موضعیکه امریکا گرفته فکر میکنید در موقفش جدی است؟
ج: من فکر میکنم در سطوح دیپلماتیک از طریق دیپلماتهای ایالات متحده امریکا گاهی اشتباهاتی هم بوده و ممکن است گاهی هم چراغ سبزهای به اشرف غنی نشان داده شده سم پتیهای به او طرف بوده در مراسم تحلیف هم نشان داده شد، آقای خلیلزاد با وجودیکه میانجی بود آنجا اشتراک کرد ولی فعلاً امریکا عمق بحران و عمق فاجعه را درک کرده و فعلاً میفهمه که آن دیپلماتها هم اگر چیزهای نادرستی میگفتند آنها غلط است چون ارگ همیشه به دنیا راپور خیریتی میداد مشکلی نیست این سیاستمدارها برای خودشان چیزهای میخواهند.
س 16: به امریکا اعتماد دارید آقای سعادتی؟
ج: البته بحث اعتماد در سیاست نیست، امریکا یکی از متحدین استراتیژیک افغانستان در فصل نوین بوده، بحث عمل است، ما اعمال همهی متحدین خود را زیر نظر داریم و آنها اعمال ما را زیر نظر دارند یک نظارت متقابل از روابط دوستانه و غیر دوستانه وجود داره بر اساس ازو هر طرف بر اساس منافع تصمیم میگیرد.