باایجاد 70مکتب و موسسه تعلیمی خصوصی در هرات طی پنج سال گذشته، برای 35هزار دختر و پسر، زمینۀ آموزش فراهم شده است. این مکاتب، علاوه از 860 مکتب دولتی فعال در این ولایت است که در آن اضافه از 717 هزار شاگرد دختر و پسر، درس می خوانند. سلطان سبزواری مدیر تنظیم امور مکاتب خصوصی ولایت هرات، گفت که این مکاتب براساس تقاضای بخش خصوصی و بعد از تایید صلاحیت و امکانات کاری آنان از سوی معارف، جواز کار به دست آورده اند. به گفتۀ وی، درحال حاضر 63مکتب خصوصی ابتدایی، متوسطه و لیسه، 4 مؤسسه نیمه عالی و 3 دارالعلوم اسلامی، جواز رسمی کار دارند که از این تعداد، 2 مکتب نیز از سوی بخش خصوصی ایران و یک مکتب هم از سوی ترکیه، راه اندازی شده است. سبزواری افزود که بیشتر این مکاتب و مؤسسه های نیمه عالی، در سطح شهر هرات فعالیت دارند و 3 مکتب نیز غیرفعال هستند. سلطان سبزواری از"کاهش فشار مالی و مدیریتی بر معارف" به عنوان مزایای عمدۀ فعالیت مکاتب و مؤسسه های نیمه عالی خصوصی نام برد و تاکید کرد که کارکرد معیاری بخش خصوصی در این زمینه، از حمایت وزارت معارف برخوردار است. مدیر تنظیم امور مکاتب خصوصی ولایت هرات گفت: "درحال حاضر بیش از 20هزار و 411 شاگرد پسر، و 11 هزار و 470 شاگرد دختر، در این نهادهای تعلیمی و تربیتی آموزش می بینند و برعلاوه، زمینۀ کار برای 793 معلم از جمله 482 معلم زن فراهم شده است." به گفتۀ سبزواری، جذب این تعداد شاگرد و استخدام معلم، با توجه به محدویت های مالی و تشکیلاتی معارف در زمینۀ فراهم آوری مکان های آموزشی، مؤثر بوده است. اما این مسوول معارف هرات افزود: در مواردی دیده شده است که شماری از مکاتب به دلیل تمرکز بر جنبۀ اقتصادی، معیارهای مشخص شده برای مکتب خصوصی را در نظر نمی گیرند. فراهم آوری مکان آموزشی مجهز از جمله کتابخانه، لابراتوار، صنوف درسی با گنجایش 20 تا 30دانش آموز(به تناسب درجۀ مکتب) استخدام معلم حداقل فارغ صنف 14 و تجربۀ سه سال به بالا، از معیارهای اصلی تعیین شده از سوی معارف، برای فعالیت مکاتب خصوصی است. سلطان سبزواری گفت که گزارش هایی در مورد استخدام معلمین "بدون در جریان گذاشتن معارف" و "تغییر و تبدیل خودسرانۀ" معلمین و یا "غیرمعیاری" بودن مکان و تجهیزات آموزشی بعضی مکاتب، دریافت کرده اند. امامدیر تنظیم امور مکاتب خصوصی هرات تاکید کرد که این اداره، مصمم است به شکایات مردم رسیده گی کند و تا حال یک مکتب به دلیل فراهم نکردن سرپناه مناسب آموزشی مسدود شده است و برنامۀ بررسی از مکاتب ادامه دارد. تعیین فیس مکتب بین 4500 افغانی تا 80هزار افغانی در نه ماه تحصیل (به تناسب نوع مکتب از درجۀ اول تا سوم)، موضوعی است که به گفتۀ این مسوول معارف، بر اساس توافق بین اولیاى دانش آموزان و مکاتب صورت می گیرد. سادات علوی یکتن از باشنده گان ولایت هرات، از شیوه و کیفیت تدریس در مکتب خصوص راضی است. وی گفت در مکاتب دولتی، تدریس طوریکه لازم است صورت نمیگیرد و به همین دلیل پسرش را در صنف دوم لیسۀ خصوصی آینده سازان شامل نموده است. علوی در مورد شیوه و کیفیت تدریس در لیسۀ خصوصی که پسرش درس میخواند گفت: "در15 روز آغاز سال تعلیمی، برای پسرش، طورعادی تدریس می شد و وی مجبور شد که به ادارۀ مکتب مراجعه نموده و شکایت کند." وی افزود که بعد از گذشت دو هفته، در شیوه و کیفیت تدریس این لیسه بهبود لازم رونما شده و از شامل نمودن پسرش در آن مکتب راضی است. امیرمحمد باشندۀ دیگر این ولایت گفت که اگر به نیازمندیهای مکاتب دولتی بشمول امتیازات معلمین توجه صورت گیرد، کیفیت تدریس خود به خود بلند میرود. وی افزود: "وقتی به خاطر تدریس فرزندت، فیس بپردازی، واضح است که طرف مقابل میکوشد تا شاگرد، بهتر و بیشتر بیاموزد." امیرمحمد علاوه نمود: "مشکل تهیۀ فیس است، که بیشترخانواده هایی که چند فرزند دارند، توان پرداخت آنرا ندارند." وی افزود که اگر در قسمت تعیین مقدار فیس مکاتب خصوصی، یک مقرره و یا لایحه ای ترتیب شود، بیشتر خانواده ها اطفال شانرا در این مکاتب، شامل خواهند کرد. درعین حال، مدیرتنظیم امور مکاتب خصوصی هرات میگوید که هرچند والدین با در نظرداشت توانمندی اقتصادی خود، اطفال شانرا در مقابل فیس معین شامل مکتب میکنند؛ امادرنظر دارند که در قسمت تعیین مقدار فیس، جلسۀ مشترک را با یکتعداد از اولیای شاگردان و معارف دایر نمایند. شمار شاگردان معارف در هرات، طی سالیان اخیر رشد قابل ملاحظه ای داشته است و در حال حاضر، این ولایت از لحاظ جذب دانش آموز، در سطح کشور بعد از کابل در جایگاه دوم قرار دارد. عزیز الرحمان سروری معاون تدریسی معارف هرات، گفت که در سال 1391، بیش از 752 هزار و 326 تن در مکاتب دولتی و خصوصی این ولایت، ثبت نام کرده اند که حدود 48 درصد آنان را دختران تشکیل می دهند. اما وی افزود که با وجود افزایش دانش آموزان، هنوز از 860 مکتب فعال در این ولایت، 300 مکتب فاقد ساختمان و امکانات مناسب برای آموزش شاگردان است. معاون تدریسی معارف هرات افزود که طبق برنامه ریزی ادارۀ محلی هرات و وزارت معارف بخاطر کاهش مشکلات آموزشی، در سال جاری 91 ساختمان جدید برای مکاتب این ولایت ساخته خواهد شد.