شورای امنیت سازمان ملل متحد روز پنجشنبه جلسهای را تحت دستور کار «عدم اشاعه و ایران» برگزار کرد.
موضع نماینده روسیه
در این جلسه روسیه و چین ضمن ابراز مخالفت با برگزاری این جلسه حمایتشان را از ایران اعلام و تحریمهای ایالات متحده را محکوم کردند.
واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل گفت که نشست امروز شورای امنیت یک جلسه توجیهی بر سر موضوعی است که به پایان رسیده و وجود ندارد.
چین، روسیه و ایران معتقدند که با عدم فعالسازی اسنپبک تا تاریخ 26 مهرماه 1404 شورا به بررسی پرونده هستهای ایران پایان داده و موضوع «عدم اشاعه» باید از فهرست موضوعات تحت بررسی شورا حذف شود.
نبنزیا برگزاری جلسه روز گذشته را علاوه بر آنکه نقض رویههای سازمان ملل دانست آن را «اتلاف وقت و منابع» شورای امنیت توصیف کرد.
او همچنین خاطرنشان که شورای امنیت هنوز هیچ تصمیمی در خصوص فعال کردن قطعنامههای ضدایرانی شورای امنیت از جمله تشکیل مجدد کمیته تحریمهای 1737 نگرفته است.
نماینده روسیه گفت که انگلیس، فرانسه و آلمان هیچ حقی برای کلید زدن ساز و کار موسوم به مکانیسم ماشه نداشتهاند.
وی خاطرنشان کرد که مسکو همچنان مانع تلاشها برای احیای کمیته تحریمهای 1737 خواهد شد.
کمیته تحریمها چیست؟
قبل از اجرایی شدن توافق هستهای برجام، شورای امنیت در سال 2006 ذیل قطعنامهای به شماره 1737 علیه ایران کمیتهای به نام «کمیته 1737» تشکیل داده بود که وظایف مهمی در خصوص اجرای تحریمها به عهده داشت و بدون آن اعمال محدودیتها و ممنوعیتها علیه ایران عملاً ممکن نبود.
نظارت بر اجرای تحریمها، نگهداری و بهروزرسانی فهرست افراد و نهادهای تحریمشده، بررسی گزارشهای کشورها درباره پایبندی به تحریمها ضد ایرانی، رسیدگی به تخلفات کشورها در حوزه تحریمها و صدور راهنمایی برای کشورها درباره فعالیتهای مجاز و غیرمجاز و تهیه گزارشهای فنی دقیق به کمک پنل کارشناسان از جمله مهمترین وظایف این کمیته بود.
این کمیته که متشکل از تمام 15 عضو شورای امنیت است تا سال 2015 فعال بود اما در آن سال قطعنامهای به شماره 2231 برای تأیید برجام به تصویب شورای امنیت رسید که تمامی قطعنامههای قبلی از جمله 1737 را لغو میکرد.
پیش از توافق برجام کمیته تحریمها هر سه ماه یکبار جلساتی تحت دستور کار «عدم اشاعه» برگزار میکرد و گزارشی از فعالیتهای خودش را به شورای امنیت ارائه میکرد.
نهاد دیگری که قبل از سال 2015 در اجرای تحریمها دخیل بود پنل کارشناسان بود؛ یک گروه تخصصی و مستقل از کارشناسان که سال 2010 بر اساس قطعنامه 1929 برای کمک به کمیته 1737 تشکیل شده بود.
این کارشناسان معمولاً متخصصانی در زمینههای هستهای، موشکی، مالی، تسلیحاتی، حملونقل و تحریمها بودند و از کشورهای مختلف انتخاب میشدند.
مهمترین وظایف پنل کارشناسان اینها بود: جمعآوری، بررسی و تحلیل اطلاعات از کشورهای عضو سازمان ملل، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و منابع دیگر درباره اجرای تحریمها علیه ایران؛ تحقیق در مورد موارد احتمالی نقض تحریمها؛ تهیه گزارشهای زمانبندیشده درباره وضعیت اجرای تحریمها، نقاط ضعف، موارد نقض و پیشنهادهایی برای بهبود اجرا و ارائه توصیههای فنی و عملی به کمیته 1737 برای اینکه تحریمها بهتر اجرا شوند.
مسئله اجرای واقعی تحریمهای بینالمللی و نظارت بر آنها در واقع مستلزم احیای این دو نهاد (کمیته تحریمهای 1737 و پنل کارشناسان) است که به موجب قطعنامه 2231 منحل شدهاند و تنها با اجماع اعضای شورا میتوانند بازگردانده شوند.
اما روسیه و چین از ماه مارس با استفاده از اختیارات خود از بازگشت این دو نهاد جلوگیری کردهاند.
موضع نماینده چین
نماینده چین در سازمان ملل در نشست شورای امنیت خروج یکجانبه آمریکا از برجام، دو بار حمله این کشور به ایران در حین مذاکرات و توسل به سیاست فشار حداکثری را عامل «وضعیت پیچیده و غیرقابل کنترل کنونی» در منطقه غرب آسیا توصیف کرد.
او گفت ایالات متحده بایستی از توسل به زور دست برداشته و وارد مذاکرات راستین با ایران شود.
وی گفت: «هنگام رسیدگی به مسئله هستهای ایران ما باید استانداردهای دوگانه را کنار بگذاریم و به حقوق و منافع مشروع طرفها احترام بگذاریم.»
او اضافه کرد: «ایران به عنوان یک کشور عضو غیردارنده سلاح هستهای در انپیتی از حق مشروع برای استفاده صلحآمیز از برنامه هستهای برخوردار است.»
وی اضافه کرد: «چین تعهدات مکرر ایران مبنی بر عدم ساخت سلاح هستهای را یادآور میشود»
عصبانیت نماینده آمریکا
نماینده آمریکا از عدم همکاری چین و روسیه در بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه ایران انتقاد کرد.
نماینده آمریکا گفت: قطعنامه 1737 و قطعنامههای بعدی، کمیته 1737 را موظف میکنند هر سه ماه یکبار گزارشی به این شورا ارائه دهد. امروز رئیس شورای امنیت، در مقام رئیس موقت کمیته 1737، باید گزارش 90 روزه این کمیته را ارائه کند. ما متأسفیم که کارشکنی دو عضو شورا بار دیگر مانع ارائه این گزارشِ الزامی به شورا شده است.
وی اضافه کرد: چین و فدراسیون روسیه میخواهند اجرای قطعنامههای این شورا را تضعیف کنند و از این طریق اراده شورا را نادیده بگیرند تا از ایران حمایت کنند
پاکستان با در دستور کار قرار گرفتن پرونده هستهای ایران در نشست شورای امنیت مخالفت نکرد
در رایگیری رویهای برای تصویب و تأیید جدول کاری(دستور کار) جلسه بررسی پرونده هستهای ایران در شورای امنیت سازمان ملل، نماینده پاکستان رأی ممتنع داد.
تفکیک آرای 15 کشور عضو شورای امنیت به این شرح است:
موافقان: آمریکا، انگلیس، فرانسه، الجزایر، اکوادور، گواتمالا، جاپان، کوریای جنوبی، سیرالئون، اسلوونی، سوئیس
مخالفان: روسیه و چین
ممتنعین: پاکستان و سومالی