حمدالله محب نوشته است که زلمی خلیلزاد بخش مهمی از مسئولیت سقوط جمهوری افغانستان را بر عهده دارد.
محب این کتاب را که با همکاری تام حسین نوشته شده است، عملکرد خلیلزاد در روند مذاکرات امریکا با طالبان را بهشدت مورد انتقاد قرار داده و کار او را «یک خیانت بزرگ» توصیف کرده است.
این کتاب روز پنجشنبه (17 سپتامبر) به زبان انگلیسی منتشر شده است.
براساس روایت محب، اشرف غنی، رئیسجمهور پیشین افغانستان، از همان آغاز تعیین خلیلزاد به عنوان مذاکرهکننده اصلی واشنگتن در امور افغانستان، نسبت به ماموریت او بدبین بود و تصور میکرد که ورود خلیلزاد به این روند میتواند برای افغانستان پیامدهای فاجعهباری داشته باشد.
محب نوشته است که پیشینه کاری خلیلزاد و ارتباط او با شرکت نفتی یونیکال، برای اشرف غنی یک «ابهام اخلاقی» در مورد ماموریت او ایجاد کرده بود. به روایت او، خلیلزاد توانایی زیادی در برقراری ارتباط میان فعالیتهای دولتی و منافع شخصی داشت و در شیوه کاری خود نیز «مخفیکار» بود.
مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان در ادامه خلیلزاد را متهم میکند که بدون اطلاع حکومت وقت افغانستان با طالبان ارتباط برقرار کرده بود. به نوشته محب، خلیلزاد از دهه 1990 میلادی با شماری از مقامهای طالبان آشنایی داشته است.
محب مینویسد که پس از تعیین خلیلزاد به عنوان نماینده امریکا و ورود او به روند صلح افغانستان، اعتماد به نفس طالبان بهگونه چشمگیری افزایش یافت؛ زیرا طالبان دریافتند که میتوانند مستقیماً با واشنگتن وارد مذاکره شوند و حکومت افغانستان را از این روند کنار بگذارند.
به روایت محب، خلیلزاد پس از ورود به کابل حتی با او و سلام رحیمی، مسئول روند صلح در حکومت پیشین، دیدار نکرد تا مقامهای حکومت افغانستان بتوانند موضع خود را درباره مذاکرات به او ارائه کنند.
محب در این بخش از کتاب مینویسد: «کار خلیلزاد یک خیانت بزرگ بود.»
او همچنین روایت کرده است که خلیلزاد در جریان سفری به پاکستان و پس از بازگشت به کابل، اشرف غنی را در جریان جزئیات گفتوگوهای خود قرار نداد. به گفته محب، مقامهای حکومت افغانستان بعداً مطلع شدند که خلیلزاد در پاکستان با طالبان دیدار کرده است.
محب نوشته است که خلیلزاد بدون اطلاع مقامهای حکومت پیشین، «به نمایندگی از ما مستقیم با طالبان صحبت کرد و ما را به حاشیه راند.»
او میافزاید که در آن زمان برای مقامهای حکومت افغانستان روشن نبود که خلیلزاد این اقدامات را در چارچوب سیاست رسمی امریکا انجام میدهد یا براساس دیدگاه و ابتکار شخصی خود عمل میکند.
به گفته محب، مقامهای حکومت پیشین تلاش کردند پاسخ این پرسش را پیدا کنند، اما به نتیجه مشخصی نرسیدند.
محب در بخش دیگری از کتاب به سفر خود به واشنگتن اشاره کرده و نوشته است که در آن سفر بهصورت علنی اعلام کرده بود تلاشهای خلیلزاد باعث تضعیف حکومت افغانستان و تقویت طالبان میشود.
او مینویسد در آن زمان این پرسش را مطرح کرده بود که آیا خلیلزاد با حمایت و به نمایندگی از دولت امریکا چنین سیاستی را دنبال میکند یا خیر.
به روایت محب، پاسخهایی که او در این زمینه دریافت میکرد «متناقض» بود و در نهایت دیدارهای برنامهریزیشده او با مقامهای وزارت خارجه امریکا لغو شد و آنان با او نشست نکردند.
محب در مجموع در روایت خود از روند صلح، خلیلزاد را به کنار زدن حکومت افغانستان از مذاکرات، گفتوگوی مستقیم و پنهانی با طالبان و تقویت موقعیت سیاسی این گروه متهم میکند و معتقد است عملکرد او در روندی که سرانجام به سقوط جمهوری افغانستان انجامید، نقش مهمی داشته است.
کتاب «سایهها بر فراز کابل؛ روایتی از درون درباره سقوط جمهوری افغانستان» نوشته حمدالله محب و تام حسین، روایتی از داخل حکومت پیشین افغانستان درباره رویدادهایی است که به سقوط جمهوری انجامید.