کارشناسان معتقدند که با تحول خواهی افراطی و تعصب به تنها یک عامل، امکان اصلاح در سیستم آموزشی هیچ کشوری پدیدار نخواهد شد و تنها اصلاحات کارشناسی بر پایه خرد جمعی مبنای محکمی برای روند ثابت توسعه یافتگی در افغانستان خواهد بود. دولت پس از چند سال تصمیم گرفته که اصلاحاتی در قانون تحصیلات عالی ایجاد کند، کاری که بایست آن را به فال نیک گرفت و در صورتی که اصلاحات کارشناسی شده ای انجام شود؛ پی محکمی برای بنای توسعه یافتگی کشور خواهد بود. به همین خاطر، مجلس نمایندگان روز شنبه 4 جوزا به بررسی طرح پیشنهادی دولت پرداخت اما نتیجه آن تعویق بررسی قانون تحصیلات عالی و اختلاف نمایندگان مجلس بود. در طرح پیشنهادی دولت واژه «پوهنتون» (دانشگاه) و «پوهنحی» (دانشکده) آمده بود که تعدادی از نمایندگان خواستار به کار بردن «دانشگاه» و «دانشکده» در کنار این دو واژه «پشتو» شدند. و این آغازی برای پایان جلسه ای بود که پس از پنج سال سکوت قرار بود تا نمایندگان، قانون تحصیلات عالی را بررسی کنند. موافقان و مخالفان با استناد به ماده شانزدهم قانون اساسی افغانستان، صف آرایی و تفسیرها کردند که منجر به تعویق این بررسی شد. مخالفان، به کار بردن دانشگاه و دانشکده را مغایر با ماده شانزدهم قانون اساسی دانستند و تاکید کردند که بر اساس این ماده بایست «مصطلحات علمی و اداری ملی موجود در کشور حفظ می گردد». موافقان هم با تاکید بر اینکه زبان های پشتو و فارسی دری هر دو در قانون اساسی به رسمیت شناخته شده اند اصرار بر به کار بردن واژه های پشتو را مانع رشد زبان فارسی خواندند و معادل سازی و ترجمه را حق مردم افغانستان دانستند. پس از جلسه بی نتیجه نمایندگان، قرار شد کمیسیون نظارت بر تطبیق قانون اساسی افغانستان تعریفی از «مصطلحات ملی» ارائه دهد که شاید این اختلافات اندکی کاهش یابد. پیش از این نیز ماجرای زبان های فارسی و پشتو در سال 1386 به شکل دیگری در کشور مطرح شد. گزارشگر تلویزیون ملی در شهر «مزار شریف» پس از بیست سال از کارش برکنار شد و از سوی وزارت اطلاعات و فرهنگ متهم به استفاده از کلمات برخلاف اصول ملی و فرهنگی کشور شناخته شد. «بصیر بابی» گزارشگر تلویزیون ملی کشور به جای استفاده از کلمات پوهنتون، پوهنحی و محصلین واژه های دانشگاه، دانشکده و دانشجویان را به کار برده بود. همچنین «عبدالکریم خرم» وزیر وقت اطلاعات و فرهنگ، همچنین دکتر «صفوت» مدیر تلویزیون بلخ و «احمدی» مدیر عمومی آن را به جریمه نقدی محکوم کرد. این در حالی است که چندین ماه پس از ماجرای بصیر بابی، همان ماجرا در دانشگاه «بلخ» تکرار شد و عده ای از دانشجویان تابلویی به زبان فارسی با عنوان «دانشگاه بلخ» را در کنار تابلوی قدیمی پوهنتون بلخ نصب کردند که با برخورد پلیس یک دانشجو کشته و تعدادی زخمی شدند. از سوی دیگر در اسفند سال 1391 هم شورای وزیران دستوری در ممنوعیت استفاده از واژه های «بیگانه» در رسانه ها بخصوص تلویزیون ملی صادر کرد اما تعریف مشخصی از کلمه واژه های بیگانه صورت نگرفته بود. همچنین چندی قبل «حامد کرزی» رئیس جمهور نیز در سخنرانی خود از نهادهای علمی خواست که زبان تدریس در دانشگاه ها انگلیسی باشد تا دانشجویان پیشرفت کنند. این در حالی است که تعداد زیادی از واژه های انگلیسی، عربی، اردو و تاحدودی فرانسوی متاسفانه در مراکز مختلف دولتی استفاده می شود اما فقط به نظر می رسد واژه دانشگاه یا دانشکده و دانشجو رگ گردن عده ای را متورم می کند. این کشمکش ها در حالی دوباره مطرح می شوند که امروزه بارزترین شاخصه توسعه یافتگى هر کشورى، توان و ظرفیت تولید علمى آن است و دانشگاه ها و مراکز آموزش عالى از مهم ترین مراکز تولید علم محسوب می شوند. معمولا کارکرد اصلی این مراکز تولید دانش، آموزش و اشاعه آن در جهت توسعه فرهنگ و روش زندگى عموم مردم جامعه است. دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی از دیگر سازمان ها متمایز هستند به همین خاطر مدیریت صحیح و حمایت آموزشی و ارتقای آن می تواند نقش بسیار مهمی در تحقق اهداف علمی داشته باشد. به نظر کارشناسان پیشرفت و ترقی هر جامعه، حاصل تلاقی و تلفیق فرهنگ ها و تمدن های گوناگون و در نتیجه رشد در ابعاد مختلف است که توانمندی، توسعه و استقلال واقعی کشورها را به دنبال دارد. عواملی مانند رشد فرهنگی جامعه، ارزش های مشترک جامعه مانند زبان که در همه امور یک کشور و مردم آن تاثیر گذار است و مجموعه عواملی که باعث ایجاد هویت برای یک جامعه می شود و نیز باورمندی و نیاز به توانستن و بودن را شکل می دهد و بسیاری موارد دیگر، در پیشرفت علمی یک کشور نقش دارند. به نظر می رسد با تحول خواهی افراطی و تعصب که صرفا تنها یک عامل را باعث کندی یا سرعت در پیشرفت علمی افغانستان می داند، نمی توان در سیستم آموزشی اصلاحات آورد. اما آنچه واضح است اینکه، تا زمانی که زبان توسعه نیافته علم هم در کشور توسعه نمی یابد. و قابل ذکر است که پاسداشت از زبان مادری و بالنده ساختن هر زبان تنها با همیاری مردمانی که به آن زبان سخن می گویند امکانپذیر است. امروز زبان وسیله برتری یک جامعه بر جامعه دیگر نیز محسوب می شود. و در نهایت آنکه به نظر آگاهان، اگر جامعه ای به ارزش و مفاهیم عالی زبان پی ببرد، قدمی بسیار بزرگ برای تکامل آن برداشته می شود، هر ملتی زبانش کامل تر و روانتر و از جهت بیان مفاهیم علمی و صنعتی جامع تر باشد آن ملت جزو ملل پیشرو شناخته خواهد شد.