<p style="text-align: justify;"><strong>تولد امام کاظم علیه السلام :</strong><br /> سال ولادت «128 هـ ق»  در زمان حکومت عبدالملک بن مروان بوده است.[1]، نام مادر ایشان حمیده محل تولد ابواء. وقتی همسر امام صادق ـ علیه السلام ـ وضع حمل نمود امام فرزند را گرفته ، آداب شرعی ولادت را برای او بجا آورد و بشارت ولادتش را به اصحاب داد و فرمود: «خداوند به من پسری عنایت  فرموده که بهترین مخلوقش است»[2]<br /> امام کاظم، به تدریج دوران کودکی را پشت سر گذارد، و در سایه­ی پدر بزرگوارشان تربیت می شد و به درجه ای ازکمال و تهذیب اخلاقی درسن کودکی رسید امام قسمتی از دوران کودکی خود را، پشت سر گذاشت در حالی که هر روز به محبت و احترامش افزوده می شد. و پدر او را مشمول محبت خود قرار می داد به همین روی  پیروان آن حضرت نیز، با توجه و احترام خاص با ایشان برخورد می کردند.<br /> <br /> <strong>سیمای ظاهری امام:</strong><br /> قامتی   متعدل ، با اندام میانه و زیبا بود، رنگ چهره اش گندمگون و نورانی و رنگ موهایش مشکی و انبوه چهره اش با صفا و ملکوتی، فاصله دندان هایش گشاد و کتف هایش باز و گسترده، بدنش لاغر و باریک، به طوری که در حاله ای از ابهت و  جلال قرار داشت. هیچ کس آن حضرت را مشاهده نمی کرد، مگر این که هیبتش او را می گرفت و او را گرامی می داشت.[3]<br /> <br /> <strong>شخصیت و نبوغ امام در دوران کودکی و قبل از امامت:</strong><br /> هوش و ذکاوت امام کاظم (ع) در نوجوانی مشهود و آثار نبوغ و تیز هوشی از رفتار و کردار ایشان نمایان ، به طوری که باعث اعجاب و ستایش اصحاب و بزرگان قرار گرفته بود. ) تمام صفات پدرانش را، که ازسایر مردم امتیاز داشتند همچون بزرگواری، بخشندگی، بردباری، گذشت، علم و ... برخوردار بود، در خانواده ای  تربیت یافت که کانون تقوی و حکمت و دانش و ریشه تمام بزرگی ها و فضیلت ها در اسلام به آن خانواده می رسد. امام کاظم (ع) به مدت بیست سال،  با پدرش امام صادق(ع)  زیست  که تاریخ انسانیت، نظیر او را در علم و ایمان و پرهیزکاری و ... جز پدران بزرگوارش سراغ ندارد.<br /> طی این بیست سال،  در کنار فنون دانش و ریزه کاری های حکمت و منطق را .فرا گرفت  و برای منصب امامتی که در آینده نزدیک به او سپرده می شد آمادگی یافت. به  گونه ای  که در آغاز جوانی، مورد مدح و ستایش برترین های آن زمان قرار گرفت . و در حل پیچیده ترین مسائل  مهارت بی نظیر  داشت  <br /> به این ترتیب، تمام زمینه های تربیت صحیح و شخصیت ساز برای امام علیه السلام، در کنار پدر فراهم بود. مورخان و سیره نویسان، نمونه هایی از این شخصیت عالی را  گزارش نموده اند که موجب اعجاب و شگفتی است که  احاطه امام را در  کودکی به انواع علوم و معارف نشان می دهد[4].<br /> <br /> <strong>نمونه ای از توانایی های علمی امام در نوجوانی:</strong><br /> <strong>1- گفتگوی امام با ابو حنیفه:</strong><br /> او سفری به مدینه می کند، تا از امام صادق (ع) در حل مشکلات خود کمک بگیرد . بیرون منزل  با کودکی پنج ساله  مواجه شد  از او  سئوالی پرسید: آن کودک جواب سئوال اورا جامع تر از آنچه او تصور داشت داد  بو حنیفه پرسید اسمت چیست؟<br /> می گوید: موسی بن جعفر بن محمد بن علی بن حسین بن ابی طالب صلوات الله علیهم<br />  دیگربار سئوال دیگر از او پرسید معصیت مربوط به کیست؟ از جانب خداوند یا بنده؟<br /> امام در پاسخ می فرمایند:<br /> از سه حال خارج نیست، یا از جانب خداست و هیچ به بنده مربوط نیست، در این صورت، خدا حق ندارد بنده ای را که  هیچ کاری نکرده مواخذه کند!<br /> و یا مربوط است هم به بنده  و هم به خدا، که خدا تواناترین آن دو است که شریک و عمل بوده اند در این صورت برای شریک نیرومند روا نیست که شریک ناتوان خود را به دلیل گناهی که هر دو در ارتکاب آن برابر بوده اند مواخذه کند!<br /> یا این که گناه تنها مربوط به بنده است. در این صورت خدا اگر بخواهد می بخشد و اگر خواست کیفر می دهد و بنده نیازمند کمک است.<br /> ابو حنیفه که از جواب این کودک با هوش وفهیم قانع شده بود، بدون ملاقات امام، رفت و با خود می گفت: نوادگان خاندان رسالت علم را یکی پس از دیگری به ارث برده اند و همگان عالم  به همه علوم اند . [5]<br /> <br /> <strong>مقام علمی امام کاظم در دوران نوجوانی :</strong><br /> زمانی که امام صادق (ع) به شهادت رسید ، امام کاظم (ع) بیست سال بیشتر نداشت  و در سن جوانی اداره کننده فکری و علمی دانشگاه وسیع و بزرگی بود  که از پدر به میراث مانده بود. دانشگاهی که مدیریت علمی آن به عهده امام واگذار گردید در حال توسعه و گسترش و در برگیرنده هزاران استاد و دانشجو بود که در کلاس های مختلف آن از مکتب پرفیض امام صادق علیه السلام دانش آموخته و در پی مدارج عالی تری از دانش و فضیلت بودند، گروه های متعددی از متکلمین و فقها و محدثین و مفسرین و ... متوجه مقام علمی ـ الهی امام موسی بن جعفر شده و از کمالات و فضائل و دانش بی پایان او حتی در زمان امام صادق علیه السلام ـ استفاده می کردند.<br /> امام کاظم علیه السلام دانشمند ترین و با فضیلت ترین مرد عصر خویش بود. امام صادق (ع)در باره ی دانش آن حضرت چنین می فرماید: «فرزندم موسی به حدی آمادگی علمی دارد که اگر درباره تمام  قرآن، را از او پرسش  شود  با دانش و علم کافی که دارد، به تو پاسخ قانع کننده ای می دهد او کانون فهم، معرفت و اندیشه است.»[6]<br /> در وسعت و تبحر علمی او کافی است که دانشمندان و محدثان در فنون مختلف اسلامی بهره برده وبه آیندگان بازگو نموده اند  ازاینرو حضرت به لقب عالم شهرت یافته است. امام صادق (ع) در حالی که موسی در سنین جوانی بودند. فرمود: «علم و حکمت و فهم و سخاوت و آشنایی و حوائج دینی مردم و حسن خلق و معاشرت نیک در او جمع است. او یکی از درهای رحمت الهی است»[7]<br /> در چهارسالگی درباره اش فرمود: «هو حق والحق معه و منه» او (موسی) حق است و حق با اوست و سرچشمه حق است.[8]<br /> <br /> <strong>عبادت امام</strong><br /> او عابد ترین فرد زمان خود بوده تا آن جایی که ملقب به سجاد، صالح و زین المجتهدین شده است.[9]<br /> درکودکی  صفوان جمال وارد محضر امام صادق (ع)  شده و از پیشوای آینده سؤال کرد . امام فرمود : «صاحب این منصب کسی خواهند بود که لهو و لعب در زندگی او راه ندارد» عبدالرحمان بن حجاج گوید: منزل حضرت صادق (ع) رفتم، حضرت در اتاق مخصوص، مشغول عبادت بودند، ایشان دعا می کردند و موسی آمین می گفت ...[10]<br /> حین تولد جملات آغازینش بود:<br /> شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکه و الروح و او لو العلم قائماً بالقسط لا اله الا هو العزیز الحکیم[11]/[12]<br /> <br /> <strong>کرامات حضرت در دوران کودکی:</strong><br /> 1. از ذکریا بن آدم  گفته : حضرت رضا(ع) فرمود : پدرم از کسانی بود که در گهواره چون عیسی و یحیی سخن گفت »[13]<br /> محمد بن فضل  گفت  پیرامون دشمنان اهل بیت از امام صادق (ع) سؤال کردم، ایشان به فرزندشان موسی فرمود: عصا را بیاور، دوباره  فرمود: «ای موسی آن را بر زمین بزن و دشمنان امیر المؤمنین(ع) را به او نشان بده» با عصا بر زمین زد شکافته شد سنگ سیاهی پدیدار شد ضربه ای به سنگ  زد دری باز شد و در آن جا امام دشمنان را نشان دادند که گرفتار عذاب الهی بودند.[14]<br /> <br /> <strong>پی‌نوشت‌ها:</strong><br /> [1]. مناقب ابن شهر آشوب، دارالاضواء، بیروت، چاپ دوم، 1422 هـ ق، ج4، ص 349. اعلام الوری، فضل بن حسن طبرسی، آل البیت، قم،‌چاپ اول، 1417 هـ ق، ج2، ص 6.<br /> [2]. کشف الغمه، اربلی، دارالکتاب الاسلامیه، بیروت چاپ اول، 1401 هـ ق، ج3، ص 2. بحار الانوار، مجلسی، اسلامیه، تهران، چاپ سوم، 1396 هـ ق، ج48، ص 2 و 3.<br /> [3]. بحال الانوار، مجلسی، اسلامیه، تهران، چاپ سوم، 1369 هـ ش، ج48، ص 248. عمده الطالب، ابن عنیه، انصاریان، قم، چاپ اول، ص 177. مناقب، ابن شهر آشوب، دارالاضواء،  بیروت، چاپ دوم، 1422 هـ ق، ج4، ص 1384.<br /> [4]. تحلیلی از زندگی امام کاظم (ع)، باقر شریف قرشی، مترجم محمد رضا عطائی، کنگره جهانی حضرت رضا(ع) قم، چاپ اول، 1368، ج1، ص 71. زندگی دوازده امام، هاشم معروف الحسنی، امیر کبیر، تهران، 1372هـ ش، چاپ اول، ج2، ص 313.<br /> [5]. اثبات الوصیه، حر عاملی، مکتبه المحلاتی، تهران، 1383 هـ ش، چاپ اول، ص 192. بحار الانوار، مجلسی، اسلامیه، 1363 هـ ش، چاپ سوم، ج48، ص 106.<br /> [6]. بحار الانوار، همان، ج48، ص 12.<br /> [7]. بحار الانوار، همان، ج48، ص 12.<br /> [8]. بحار، همان، ج48، ص 21.<br /> [9]. ارشاد، مفید، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی، قم، 1383هـ ش، چاپ اول، ج2، ص 302.<br /> [10]. ارشاد، مفید، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، قم، چاپ ششم، 1383 هـ ش، ج2، ص 304.<br /> [11]. آل عمران، 18.<br /> [12]. بحار، مجلسی، اسلامیه، تهران، چاپ سوم، 1363، ج48، ص 2.<br /> [13]. بحار الانوار، همان، ج48، ص 32.<br /> [14]. بحار الانوار، همان، ج48، ص 84. عیون المعجزات، حسین بن عبدالوهاب شریف رضی، قم، 1414، چاپ اول، ص 99.</p>