عمل ناجوانمردانه قاچاقیان اشیاء باستانی و همکاری مردم فقیر با آنها از یک سو، و بی تجربگی و نداشتن تخصص کافی برخی از مسئولان از سوی دیگر باعث تخریب همه جانبه آثار باستانی کشور شده است بنا بر گزارشات رسیده اکثر محوطه های باستانی با پیشینه تاریخی کشور،مورد غارت قاچاقچیان و افراد محلی واقع شده و این موضوع همچنان ادامه دارد. فیلیپ مارکوس باستان شناس و سرپرست تیم فرانسوی باستان شناسانی که تحت حمایت دولت مشغول کار در کشورمان است، در این باره گفته است: فکر می کنم مطلقا هیچ محدوده باستانی در افغانستان باقی نمانده باشد که به نحوی از غارت قاچاقچیان در امان مانده باشد. وی با بیان این مطلب افزوده که در واقع تجارت غیرقانونی اشیای تاریخی در افغانستان مسئله بسیار مهمی است و با سایر فعالیت های غیرقانونی دیگری که هم اکنون در کشور جریان دارد، ارتباط مستقیم دارد. بر همگان روشن است که موقعیت کشورمان در جاده باستانی ابریشم به عنوان یک رابط میان شرق و غرب، میراث فرهنگی بسیار غنی و ارزشمندی را در دل خود جای داده است اما متاسفانه چندین دهه جنگ و نبرد تمام تلاش هایی را که در حمایت و یا بررسی این آثار صورت گرفته بود ازمیان برده است. در ضمن نبود و فقدان مقررات مشخص قانونی در حمایت از این آثار بی نظیر نیز سبب شده که اکنون بسیاری از این آثار توسط قاچاقچیان به خارج از کشور منتقل شود. علاوه بر این سرعت رشد این روند در کشور شرایطی مخاطره آمیز یافته است و روز به روز بر تعداد اشیاء مسروقه افزوده می شود. مسئولین معتقدند کشف و غارت این گنجینه های با ارزش باستانی بیشتر توسط روستاییان فقیری که اغلب برای افرادی از طبقه متوسط کار می کنند، صورت میگیرد به این شرح که افرادی با تحریک روستاییان که اکثرا در برخی موارد بیکارند، آنها را مجبور به حفاری در محدوده های باستانی مینمایند.که میتوان نبود کار مناسب برای این روستائیان را از دلایل اصلی این حفاری های غیر قانونی دانست که تاکنون دولت نیز هیچ اقدامی در این راستا انجام نداده است. اما عامل اصلی بسیاری از مشکلات درجای دیگر است، خارج کردن اشیایی با قدمت بیش از صد سال در افغانستان غیر قانونی است اما شرایط برای اعمال این قانون بسیار نامناسب و ضعیف بوده و بیشتر آثار تاریخی همچنان در سطح وسیعی توسط قاچاقچیان ربوده و به کشورهای ثروتمند برده می شود و مسئولین افغانستانی هیچ اقدامی در این رابطه نمیتوانند انجام دهند. از سوی دیگر اکثر مردم از اهمیت این آثار آگاه نیستند و تنها فکر می کنند چقدر خوب است که فلان شی در قفسه و ویترین خانه ای در انگلستان یا فرانسه باشد، به جای اینکه در خرابه های افغانستان خاک بخورد و یا در موزیم های کشور خودمان مورد سرقت قرار گیرد. ولی این قبیل افراد در هر جای جهان که باشند باید بدانند به همان اندازه غارتگران، در نابودی سایت های باستانی نقش ومسئولیت دارند. مسئولین مربوطه باید تلاش نمایند تا این رویه نابخردانه را با توقف بازار تقاضا این اشیا در جهان، متوقف نمایند و اعلام نمایند که خرید این قبیل اشیاء در واقع بخشی از روند جرم محسوب می شود. این عمل ناجوانمردانه قاچاقیان اشیاء باستانی و همکاری مردم فقیر با آنها از یک سو، و بی تجربگی و نداشتن تخصص کافی برخی از مسئولان از سوی دیگر باعث تخریب همه جانبه آثار باستانی کشور شده است. به طور مثال دولت افغانستان مجوز بهره برداری از معدن مس عینک را اخیرا به یک گروه چینی واگذار کرده است، که این عملیات حفاری می تواند باعث نابودی اشیاء باستانی این منطقه گردد. طی عملیات کاوش که از سال 2009 در این منطقه آغاز شده ، تاکنون صدها مجسمه و انواع نقاشی های دیواری و برخی دیگر اشیای بسیار ارزشمند بزرگ ازجمله مجسمه 5 متری بودای خوابیده، کشف شده است. گنجینه های معدن مس عینک تقریبا مورد هجوم سنگین غارتگران قرار گرفته به نحوی که چندی قبل قطعات شکسته ای از یک مجسمه بسیار غول پیکر گلی یافت شد که دزدان به دلیل وزن بسیار زیاد آن قادر به حمل اش نشده اند و در نتیجه آن را به همان صورت شکسته در محل رها کرده بودند. و اکنون نیز عملیات یافتن رگه های معدنی باعث از بین رفتن بیشتر این آثار تاریخی می گردد، بدون اینکه دلسوزی برای آنها یافت شود. با اینکه تاکنون از سوی دولت افغانستان کدام کار مهمی در زمینه کشف و حفظ آثار باستانی صورت نگرفته است، اما انصاف مطلب این است که برخی از کشورهای خارجی ( حتی اگر شده برای منافع خودشان ) اقداماتی در این رابطه انجام داده اند به عنوان نمونه : گروهی از باستان شناسان جاپانی موفق به کشف اولین دیوارنگاره های باستانی در نزدیکی بقایای دو مجسمه عظیم بودا در بامیان شده اند که از ارزش بسیار خاصی بهره مند میباشند. و در حال حاضر نیز مشغول ترمیم مجسمه های تخریب شده توسط طالبان می باشند. یکی دیگر از این گروه های باستان شناسی جستجو برای یافتن سومین بودای بامیان را بر عهده دارد. بنا بر نوشته های یک زائر چینی که می گوید در سال 629 میلادی این مجسمه خوابیده را دیده است، این مجسمه مذکور حدود 300 متر طول داشته است. میان کارشناسان در مورد سالم بودن و یا تخریب شدن سومین مجسمه بودای بامیان اختلاف نظر وجود دارد. یکی از نظریاتی که در این مورد وجود دارد، دفن شدن این مجسمه در اثر زلزله ای است که قرن ها پیش اتفاق افتاده است. طبق مدارک و اسناد رسمی، افغانستان در سال 1350 شمسی دارای 6 موزه معروف بوده که عبارتند از : 1. موزیم کابل با 6033 قطعه آثار نمایشی 2. موزیم قندهار با 707 قطعه آثار نمایشی 3. موزیم مزار شریف با 735 قطعه آثار نمایشی 4. موزیم هرات با 442 قطعه آثار نمایشی 5. موزیم غزنی با 4000 قطعه آثار نمایشی 6. موزیم میمنه با 3000 قطعه آثار نمایشی به احتمال قوی بسیاری از این آثار گرانبها و میراث فرهنگی و ملی کشور و مردم افغانستان در دوران جنگهای سی ساله به غارت رفته یا نابود شده اند.ولی آنچه مهم است کمی دلسوزی مقامات و مسئولین است تا از نابودی هرچه بیشتر این پیشینه های تاریخی کشورمان تلاش نمایند.