"تا که یادم است همیشه در کودکى و نوجوانى، مادرم برایم میگفت که توچیزى ره نمى فهمى؛ چپ باش، تو گپ زدنته یاد ندارى!" این، گفتۀ نادیه 39 ساله باشندۀحصه سوم خیرخانۀ کابل است. وى میگوید که درکودکى و جوانى، همیشه از جانب پدر و مادر مورد خشونت، توهین و تحقیر قرار میگرفت و همین روش خشن خانواده، باعث کم حرفى و گوشه نشینى وى شده است. این خانم که مادر چهار فرزند است، از خاطرات تلخ و فراموش ناشدنى دوران کودکى خود یاد نموده، به آژانس خبرى پژواک گفت: "روش نادرست و توهین و تحقیر والدین، مرا بى جرئت، کم حرف و گوشه نشین بار آورده است." نادیه که کارمند یکى از موسسات غیردولتى است، افزود که این خشونت برروح و روان او تاثیر بد گذاشته است. وى علاوه کرد در کودکى زمانى که از والدین سوالى میکرد؛ به گفته هاى او توجه نمى کردند و جواب نمى دادند و به همین منظور جرئت او سلب میشد. این مادر که سه دختر و یک پسر دارد، در مورد اینکه با اولادهایش چگونه برخورد میکند؟ گفت که با اولادهایش بسیار صمیمى است و کوشش میکند که خواست ها و نیازهاى آنها را برآورده نماید؛ به همین سبب اولادایش خیلى با استعداد و داراى جرئت و اخلاق عالى هستند. نادیه افزود که برعکس آنچه والدین در کودکى با او روا داشتند، او حالا از آن پند گرفته و با اولادهاى خود، از در صمیمیت برخورد مى کند و نمى خواهد که با روش خشن، جرئت آنها را سلب کند و آنها را مانند خود گوشه نشین بارآورد. برخى اطفال نیز از رویۀخشن والدین، شکایت دارند و آنرا نامناسب میدانند. سلماى 12 ساله متعلم صنف ششم لیسه الفتح و باشنده مکروریان سوم شهر کابل گفت: "وقتى مادرم بالاى یک چیزى قهر شود و یا با پدرم جنگ و دعوا نماید، قصدش را با گفتن حرفهاى ناسزا و توهین آمیز از من و خواهرانم مى گیرد." این طفل، از حرفهاى زشت والدین به نام "اولاد فقیر، دختر گدایى گر، مفتخور، ناکامها، صدقه دخترهاى مردم شوین، برین و مردمه ببینین ......"یاد کرده، افزود همین حرف ها باعث شده که از زنده گى مایوس و ناامید شود و استعدادى را که میخواهد از خود تبارز دهد، در نطفه خنثى گردد. نه تنها دختران، بلکه پسران نیز مورد خشونت والدین قرار گرفته و از خاطرات تلخ شان یاد میکنند. محمد یوسف 37 ساله گفت که اوهم در یک خانوادۀ سختگیر بزرگ شده است و خاطرات خشن والدین، ذهن او را تا حال مى آزارد. وى که مالک یکى از فروشگاه ها در مرکز تجارتى گلبهار سنتر است، با ذکر اینکه بعد از هفت سالگى در یک دواخانه یکجا با پدرش کار میکرد، گفت: "پدرم بجاى آنکه به نظریات، خواست ها و نیازهاى من وقعى بگذارد، همیشه مرا مورد توهین قرار میداد و استعداد و لیاقت همسن و سالانم را به رُخم مى کشید و طعنه میداد." وى افزود: "من که حالا سى و هفت بهار زنده گى را پشت سر گذاشته ام، با آنکه از زندگى خوبى برخوردار هستم؛ اما همیشه نسبت به دیگران احساس حقارت میکنم و زیاد گوشه گیر مى باشم." به گفتۀ محمد یوسف، رفتار نادرست و خشن والدینش، باعث شده است درحالى که اقارب و دوستانش را دوست دارد، از رفت و آمد زیاد آنان خوشش نیاید. وى علاوه کرد که به علت خاطرات تلخ کودکى، نمى تواند در جمعیت بزرگ دوستان جرئت صحبت و تبادل افکار را داشته باشد. اما شمار دیگرى، از محبت و روش صمیمانۀ والدین صحبت میکنند و آنرا باعث تقویت روحیه و جرئت خود میخوانند. احمد جاوید احمد کارمند وزارت خارجه مى گوید: "در ایام کودکى و نوجوانى، همواره مورد محبت و احترام والدینم قرار داشتم و همیشه به افکار و نظریاتم ارزش میگذاشتند." وى علاوه کرد که نکات منفى عملکردهایش، خیلى دوستانه و با محبت از جانب بزرگان خانواده بیان میشد. در تمام دوران تحصیل، والدینش از دروس وى باخبرى مى کردند و به سوالات او با جبین گشاده پاسخ میگفتند. وى گفت که رویۀ صمیمانۀ والدین در کودکى اش منتج به این شده است که او در بزرگى به بسیار ساده گى با همکاران و دوستانش بحث و گفتگو بتواند. با این حال، متخصصین عقلى و عصبى میگویند خانواده هایى که به خواسته ها، نظر یات و افکار کودکان شان ارزش قایل نیستند و آنها را همیشه مورد خشونت و توهین و تحقیر قرار مى دهند، اینگونه کودکان و نوجوانان در آینده حسود، عقده یى، تنگ نظر، کم جرئت و ترسو بار مى آیند. نجیب الله بیگ زاده داکتر امراض عقلى و عصبى گفت که اینگونه افراد همیشه گوشه گیر، منزوى و غمگین بار مى آیند. وى افزود همچو افراد، با وصف آنکه از استعداد و لیاقت کافى برخورداراند؛ اما قدرت افهام و تفهیم و استدلال منطقى را در محضر عام نمى داشته باشند. بیگ زاده علاوه کرد: "این قماش افراد تصور مى کنند که توانایى و استعداد و آیندۀ درخشان ندارند و همیشه خود را از دیگران ناتوان، علیل و کم دانسته و اطرافیان خودرا از خود بلند و برتر تصور مى کنند." روان شناسان نیز میگویند که والدین، باید استعداد اطفال و نوجوانان شان را پرورش بدهند و در پهلوى تحسین و تشویق، از مهارت ها و تلاش هاى مثبت فرزندان، راه هاى رشد آنرا جستجو نمایند. پوهیالى خیرالدین خیرخواه استاد دیپارتمنت روانشاسى و تربیتى پوهنتون کابل گفت خانواده هایى که از روش بسیار نامناسب در برابر اطفال شان کار مى گیرند، به خواست ها، افکار و نظریات اطفال خود اهمیت نمی دهند و همیشه خواست ها و اوامر خودرا بر آنها تحمیل می کنند؛ اطفال لجوج، مایوس و بى جرئت بار آمده و همیشه در برابر دیگران احساس حقارت مى نمایند. خیرخواه علاوه کرد اطفالیکه در خانواده هاى متعادل بزرگ مى شوند؛ یعنى والدینى که در همه جهات زندگى، یکنوع تعادل و حد اوسط را در نظر مى گیرند، برخورد شان با اطفال خردمندانه بوده، ذهن چنین اطفال انکشاف مینماید. این استاد پوهنتون گفت: "خانواده ها باید به اطفال خود حق ابراز نظر را قایل باشند." او به این باور است که خشونت کودکان فطرى نیست، بلکه کودکان بعد از آنکه تحت تاثیر رفتار، عملکرد و گفتار مادر و پدر قرار میگیرند، از آن متاثر میشوند و آنرا درعمل پیاده میکنند. به گفتۀ خیرخواه، اگر احساس ها و رفتار پدر ومادر با یکدیگر، با فرزندان و با همه اطرافیان، آرام، همراهبا مهر و محبت و هوشمندانه باشد، فرزندان نیز با همبازی های خود رفتار آرام و با مهر و محبت خواهند داشت. موصوف افزود که برعکس، وقتی پدر و مادر با فرزندان شان با پرخاشگری و خشونت برخورد کنند و از آنان انتظاراطاعت بی چون و چرا داشته باشند، کودکان نیز چنین رفتاری را با همبازی ها و افراد ضعیفتر از خود بروز می دهند. این استاد روانشناسى علاوه کرد کهبهترین راه برای اینکه فرزندان، پرخاشگر و خشن بار نیایند، این است که پدر و مادر، ناسازگار و پرخاشگر نباشند. به گفتۀ او، اگر والدین میخواهند که فکر و استعداد اطفال شان رشد نماید و یک فرد وظیفه شناس بار آیند، باید نکات مثبت و ضعف فرزندان خود را شناسایی کنند. با تکیه به نقاط مثبت و قوت،روحیۀآنان را تقویت نمایند و کمک کنند تا وظایف و مسوولیت های خودرا به خوبی انجام دهند. خیرخواه گفت: "وقتی کودک مسوولیت پذیر شد، به طور معمول تا آخر عمر، فرد وظیفه شناس و مسوولیت پذیر باقی خواهد ماند." نامبرده علاوه کرد که درخانواده، باید کارها بین همه اعضا تقسیم شود. لازم است همه افراد به شخصیتهم احترام بگذارند و هر فردی که وظیفه و کارش را به خوبی انجام دهد، ازاحترام بیشتری برخوردار شود. وى گفت: "والدین باید با فرزندان کمک کنند تا خود را با شرایط محیط تطبیق دهند و با دیگران ارتباطمناسب، موثر و بهتری داشته باشند و مهارت های اجتماعی فرزندان را بیشترتقویت نمایند." این استاد پوهنتون، تشویق و تنبیه در جهت اجرای وظایف و مسوولیت های فرزندان را ضروری؛ اما تنبیه جسمی و روانی پدر و مادر در برابر فرزندان را بسیار مخرب و زیان بخش دانست. خیرخواه، نصایح و پند دادن مداوم، زیاده روى در انتقاد، قاطع نبودن و جدیت افراطى را باعث لجاجت، گستاخى و ستیزه جویى اطفال و نوجوانان خوانده گفت که ازاینرو، والدین باید ضمن احترام به شخصیت در محیط خانواده و خانه و در جمعفرزندان، متوجه سرگرمى هاى اطفال و نوجوانان خود باشند. وى افزود: "والدین باید با صبروحوصله به حرف اطفال خود گوش بدهند و با پاسخ صحیح ومنطقى و با درایت مخصوص آنها را قانع سازند." این استاد پوهنتون خاطرنشان نمود که نوجوانان و جوانان، دوست دارند مورداحترام دیگران باشند و از آن لذت مى ‏برند و با مشاهدۀاحترام از سوى اطرافیان، بر اعتماد به نفس و تقویت روانى خود مى ‏افزایند و خود را با دلگرمى و نشاط بیشترى، مطیع مقررات وخواسته‏هاى آنها مى سازند.