تاریخ خونبار این وطن را با خون هزاره رنگین نموده و برای حمایت از این کشتار فتوای شرعی صادر کردند. اما در این حذف سهمگین فیزیکی مقاومت و پایایی مردم هزاره، یکی از حماسه های جاودان تاریخ بشری است که شاید نظیر آن را کمتر سراغ داشته باشیم.
در سال های حضور جامعه جهانی در افغانستان، هزاره ها را در یک تعمد آشکار خلع سلاح کردند و هم در بازسازی اقتصادی و هم در مشارکت سیاسی نادیده گرفتند و بودجه های انکشافی مناطق هزاره نشین را در حد بسیار ناچیزی تقلیل دادند.
به این هم اکتفا نکردند، نماد استبداد عبدالرحمان خانی یعنی طالبان کوچی نما را به هزارستان برا ی غارت و کشتار فرستادند و در مسیر راه ها گروگانگیری کردند و بنام هزاره سربریدند. اما هزاره ها در این میان، به رغم نادیده انگاری، به تحصیل و دانش پرداختند، دامنه های فرهنگی و آموزشی شان را گسترانیدند و برای تحکیم مبانی دموکراسی و حقوق بشری، در انتخابات بدون تفکیک جنسیتی، شرکت کردند و مبارزات دادخواهانه شان را به شیوه مدنی پی گرفتند.
از دادن قربانی برای رسیدن به عدالت و آزادی نهراسیدند و در موضعگیری های رسمی خود در داخل وخارج ، هیچگاهی اختلافات سلیقه ای درونی را بازتاب ندادند. این بیانگر پختگی و رشد سیاسی نسل جوان و بیدار هزاره بود، که در داخل و خارج نشان داد که رسیدن به عدالت اجتماعی به عنوان یک ضرورت تاریخی برای هزاره ها، تامل و رویکرد استراتژیک و درازمدت می خواهد.
همین اکنون یکی از آموزه های تاریخی برای هزاره ها موضعگیری جمعیت اسلامی است که به رغم پلان حذف فیزیکی رهبری این حزب به شمول داکتر عبدالله، سخنگوی جمعیت به صراحت می گوید که داکتر عبدالله نماینده ما در دولت وحدت ملی است. درحالیکه استاد عطا چندی قبل می گفت که جمعیت دیگر به عبدالله باور ندارد. اما امروز در اوج این تنش ها و موضعگیری منفعلانه عبدالله، بازهم جمعیت او را نماینده خود در دولت می داند. یعنی در این فرایند منافع سیاسی و باقی ماندن درقدرت مد نظر است، نه احساسات زود گذر.
شبکه اطلاع رسانی افغانستان نوشت: برای هزاره ها امروز بخصوص برای نسل جوان سر برآورده از متن فرهنگ جامعه شناختی و سیاسی هیچ چیزی مهمتر و با ارزش تر، از حفظ اتحاد و همبستگی شان وجود ندارد و به ویژه برای جنبش روشنایی در داخل و شورای جهانی هزاره در خارج، این روش عقلانی، از جمله ای اولویت ها شمرده می شود. از پیش آمدهای ناهنجار و خونینی که در کشور واقع گردید، معلوم گردید که نسبت های موضعگیری ها، در داخل، با تامل ، دقت و هوشمندی رقم خورده است. این نوید مبارکی است که هزاره ها مواضع اجتماعی و سیاسی شان را برشالوده \" احساسات \" استوار نساخته و از ابزاری شدن عبور کرده است.