پیوستن مارشال دوستم به کاروان حکومت موقت در مصاحبه با خبرنگار BBC تعیین کننده است زیرا در شرایط فعلی رهبران تاجیک ها و هزاره ها در سردرگمی کامل به سر می برند.

تاجیک ها و هزاره ها صفوف آگاه دارند اما رهبری آگاه ندارند، رهبران تاجیک ها و هزاره ها از قافله بیداری مردم خود عقب مانده اند، توزیع پول ارگی ها، تطمیع و وعده های دروغین برای رهبران تاجیک ها و هزاره ها در میدان عمل تاجیک ها و هزاره ها را از بازی در میدان سیاست خارج کرده است.
تاجیک ها و هزاره ها فاقد رهبری واحد هستند، تعدد رهبران و رهبر چه ها جامعه تاجیک و هزاره را تکه تکه و پارچه پارچه نموده است.
آنچه که قابل درک است این است که صفوف تاجیک ها و هزاره ها امارت طالبان را نمی پذیرند و جمهوری قومی ارگی ها هم دیگر مشروعیت خود را از دست داده است.

تجربه قومی جمهوری ارگی ها و مخالفت صد فیصد تاجیک ها، هزاره ها و اوزبیک ها در برابر امارت طالب ها بیان این حقیقت است که دیگر بدون اشتراک اقوام در افغانستان حکومت تک قومی چه زیر عنوان شوونیسم قومی و چه زیر نام استبداد قومی مذهبی غیر ممکن است.

تحولات آینده افغانستان چه کسی خواسته باشند و یا چه کسی نخواسته باشند بر مبنای اشتراک اقوام در بدنه نظام به صورت عادلانه صورت می گیرد، ناکامی حکومت تک قومی اشرف غنی احمدزی و عدم موفقیت امارت قومی مذهبی طالبان بهترین ثبوت برای این مدعا است.

رهبران تاجیک ها و هزاره ها و همچنان رهبر چه های این دو قوم فقط می‌توانند به تنهایی وارد معامله شوند دیگر صفوف تاجیک ها و هزاره ها مشکل است که بدون آگاهی در خدمت معامله گران قرار گیرند.

جامعه ترکتباران با وجود کاستی ها و کمبودی ها هنوز هم به تعدد رهبران و رهبر چه ها گرفتار نشده اند، مارشال دوستم اگر از هوشیاری کار بگیرد اول باید جامعه ترکتباران را متحد بسازد و بعد با تفاهم با تمام اقوام دیگر جبهه ضد امارت را سازماندهی و مدیریت کند.
این اقدام اگر صادقانه صورت گیرد خریدار بسیار در سطح ملی و بین المللی دارد.

حتی اگر مارشال دوستم هم وارد معامله با جمهوری تک قومی ارگی ها شود به یقین باعث نجات آن نمی گردد، دیگر افغانستان اوج استبداد قومی مذهبی را دارد پشت سر می گذارد و وارد فاز یا همه و یا هیچ یکی می شوند.

آمریکا و ناتو هم بعید به نظر می رسد که هم پول و هم سربازان و افسران خود را در خدمت جمهوری فاسد تک قومی و برای حذف دیگر اقوام بگذارند.
پاکستانی ها بعد از سالها متوجه این امر شده اند که نمی توانند با لشکر افراطی افغانستان را تسخیر و تک قومی نمایند و بعید نیست که هندوستان نیز متوجه این امر شود که افغانستان مربوط به همه ای اقوام افغانستان است و تیوری حذف اقوام در حالت ناچل شدن است.

حسن علی عدالت