بحران مسکن در افغانستان؛ بی خانمانی مردم، بی خیالی طالبان

شهرداری کابل تحت اداره طالبان در اقدام تازه قصد دارد از منطقه نقاش دشت برچی به سمت شهرک امید سبز خیابان بسازد. در این مسیر صدها خانه وجود دارد که تاکنون برخی از آنها تخریب و برای برخی دیگر دستور تخلیه صادر شده است. تخریب این خانه‌ها موج جدیدی از بی‌خانمانی را به همراه دارد.

یکی از باشندگان غرب کابل که خانه‌اش در مسیر جاده قرار دارد، می‌گوید که ساخت جاده معیاری «خوب است»، اما «درد مردم» را درمان نمی‌کند: «اگر قرار باشد سرک ما اروپایی باشد، زندگی ما در سطح اروپا نباشد چه کار کنیم؟ سرک خوب است، اما سرک برای ما نان و آب نمی‌شود».

او می‌افزاید که اداره طالبان باید در نخست مشکل بیکاری، بی‌آبی و بی‌مسکنی مردم را حل کند، و سپس جاده‌ها را توسعه دهد: «وقتی که مردم مشکل حادتری دارد، با یک سرک جورکردن فکر نمی‌کنم، درد مردم را دوا کند.»

یافته‌های یک تحقیق که از سوی چند رسانه معتبر از جمله گاردین انجام شده، نشان می‌دهد که شهرداری کابل از 15 اگست 2021 تا 15 اگست 2024، پاکسازی‌های گسترده‌ای از زمین و تخریب خانه‌های مسکونی و ساحات تجارتی را در 15 ناحیه از 22 ناحیه شهر کابل انجام داده است که شامل یک میلیون و 569 هزار و 483 متر مربع زمین می‌شود.

یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که تخریب‌های گسترده‌ی مناطق مسکونی ساحاتی را تحت تأثیر قرار داده که عمدتاً محل سکونت گروه‌های قومی غیرپشتون اند. مناطقی در غرب کابل که بیشتر ساکنان آن هزاره‌اند، شاهد بیشترین تخریب خانه‌های مسکونی است. در غرب کابل طالبان 605 هزار و 327 متر مربع زمین را پاکسازی کرده‌اند. در رتبه‌ی دوم در شمال و شرق کابل به ترتیب 517 هزار و 291 متر مربع زمین و 352 هزار و 366 متر مربع زمین تخریب شده است. در این دو منطقه (شمال و شرق) تمرکز تخریب بیشتر پاکسازی سکونتگاه‌های غیررسمی بوده است اما برخلاف آن در غرب و جنوب شهر کابل بیشترین ساحات تخریب شده را خانه‌های مسکونی تشکیل می‌دهد.

نهاد «افغان وتنس» که در تحقیق رسانه‌ها مشارکت داشته، دریافته است که از شش منطقه‌ای که بیش از 50 هزار متر مربع از املاک مسکونی در آن تخریب شده است، سه منطقه متعلق به هزاره‌ها و دو منطقه متعلق به تاجیک‌ها است.

بحران مسکن؛ از افزایش اجاره خانه‌ تا کمبود مسکن

تخریب خانه‌ها برای توسعه جاده یکی از عوامل بحران مسکن در شهرهای افغانستان از جمله کابل دانسته می‌شود. کاهش ساخت‌وساز پس از بازگشت طالبان به قدرت و افزایش بازگشت مهاجران از کشورهای همسایه از دیگر عوامل تشدیدکننده این بحران است.

با بازگشت گروهی مهاجران از پاکستان و ایران، بحران مسکن در افغانستان وارد مرحله جدید شد. اجاره بها در شهرها به شدت افزایش یافته است و حتی در برخی از شهرها خانه یافت نمی‌شود.

‏وزارت عدلیه طالبان می‌گوید که کمیته‌ای برای کنترل اجاره منازل تشکیل داده است. براساس فیصله این کمیته، افزایش ‌‏10 درصدی اجاره‌ها نسبت به سال قبل مجاز است و بیشتر از آن پیگیرد قانونی در پی دارد.

وزارت عدلیه طالبان افزوده است که کمیته مشترک کنترل کرایه ‏منازل در مرکز، به‌صورت جدی از قراردادهای کرایه منازل ‏نظارت می‌کند و در صورت مشاهده افزایش کرایه یا قرارداد ‏غیررسمی، با اشخاص متخلف برخورد جدی خواهد کرد.‏

بی‌خانمانی بازگشت‌کنندگان

براساس آمار سازمان بین‌المللی مهاجرت، از سپتامبر 2023 به این‌طرف بیش از ‏چهار میلیون ‏مهاجر از ایران و پاکستان به افغانستان بازگشته‌اند.‏

به گفته‌ی نهادهای سازمان ملل، تنها در سال 2025 ‏حدود دو میلیون نفر به ‏افغانستان بازگشته‌اند و انتظار می‌رود پس از تصمیم دولت پاکستان مبنی بر عدم ‌‏تمدید اقامت پناهندگان، یک میلیون نفر دیگر نیز از پاکستان بازگردند.‏

در حال حاضر یکی از مشکلات جدی بازگشت‌کنندگان، نبود ‏سرپناه ‏است.

به‌تازگی استفانی لوز، رییس برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد در افغانستان گفت ‏که بسیاری از مهاجران بازگشت‌کننده به افغانستان جایی برای رفتن ندارند، به‌خاطری که آنان در افغانستان زندگی ‏نکرده‌اند.‏

علی‌مدد احمدی، یکی از بازگشت‌کنندگان در هرات می‌گوید که حدود یک ماه می‎‌شود که در این شهر به دنبال خانه‌ است، اما نتوانسته است که خانه مناسب پیدا کند. به گفته‌ی او، خانه به سختی پیدا می‌شود و اگر پیدا شود، اجاره‌‌اش سنگین است یا امکانات کافی ندارد.

محمد پناهی یکی دیگر از بازگشت‌کنندگان می‌گوید که در ساحه شهرک صنعتی هرات یک اتاق را ماهانه به دو هزار افغانی اجاره کرده بود، اما آب نداشت. او اکنون به خانه پدری‌اش در ولایت دایکندی رفته است، اما آنجا هم سرپناه مناسب ندارد.

بازگشت‌کنندگان به نیت یافتن کار، در تلاش اسکان در شهرهای افغانستان است، اما شهرها در کنار نداشتن سرپناه کافی، با کمبود امکانات شهری از جمله آب و برق مواجه است.

ممانعت ساخت‌وساز طالبان

در حالی که بحران مسکن در اوج خود است، طالبان در برخی از شهرک‌ها و شهرها مانع ساخت‌وساز می‌شود. از سویی هم روند طولانی اخذ جواز نیز شهروندان را با دردسر مواجه کرده‌اند.

نورالله شجاعی، یکی از بازگشت‌کنندگان می‌گوید که در ساحه شهرک صنعتی هرات، زمینی برای ساخت خریده، اما طالبان مانع ساخت می‌شود. او می‌افزاید که تمام مواد و مصالح ساختمانی را آماده کرده است، اما طالبان کار او را تعطیل کرده است.

این موضوع در شهرهای کابل و مزار شریف نیز وجود دارد.

ویدیویی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده، مردی می‌گوید که زمین برای ساخت خانه دارد، اما طالبان اجازه ساخت نمی‌‎دهد. این مرد اکنون در غرب کابل، در زمینی که مال خودش است خیمه برپا کرده و با خانواده‌اش زیر چادر زندگی می‌کند.

طالبان اسناد شهرک‌ها را بررسی می‌کند. به گفته‌ی این گروه، زمین‌های برخی از شهرک‌ها، دولتی است که در حکومت گذشته به‌گونه غیرقانونی توزیع شده است.

طالبان تاکنون صدها هزار جریب زمین را تحت عنوان زمین دولتی مصادر کرده است. این گروه می‌گوید که شهرک‌هایی که اسناد زمین آن پاک است، اجازه ساخت دارد، اما شهروندان می‌گویند که اخذ مجوز مانع و دردسر دیگری است.