راستی آزمایی یک شایعه؛ آیا افغانستان خواستار خروج شهروندانش از ایران شد؟

شایعه‌ای مبنی بر اینکه «افغانستان از شهروندان خود خواسته ایران را فوراً ترک کنند» روز شنبه 18 دلو از کانال تلگرامی «فارسی ایکس» با بیش از 700 هزار مشترک آغاز شد.

این کانال بدون ارائه هیچ منبع رسمی، سند یا نقل‌قول معتبر، این ادعا را به‌عنوان خبری فوری منتشر کرد.

کمی بعد، کانال‌های بزرگ‌تری مانند «خبرفوری» با حدود پنج میلیون دنبال‌کننده، همان متن را بدون راستی‌آزمایی بازنشر کردند و همین بازنشرهای زنجیره‌ای باعث شد شایعه در مدت کوتاهی در تلگرام و سپس در شبکه‌های اجتماعی گسترش یابد.

گسترش شایعه در شبکه‌های اجتماع

پس از تلگرام، این ادعا در پلتفرم‌هایی مانند ایکس، اینستاگرام و گروه‌های متعدد واتس‌اپ و تلگرام نیز دست‌به‌دست شد.

برخی کاربران، با توجه به فضای ملتهب منطقه و تنش‌های اخیر میان ایران و آمریکا، این خبر را جدی تلقی کردند و همین امر به سرعت انتشار آن کمک کرد.

بررسی ایراف و نبود هرگونه تأیید رسمی

بخش راستی‌آزمایی «ایراف» با بررسی اطلاعیه‌ها، کانال‌های رسمی و سخنان مقامات طالبان اعلام کرد که هیچ نهاد یا مقام رسمی حاکمیت افغانستان چنین درخواستی را مطرح نکرده است.

نه وزارت خارجه، نه سخنگوی حکومت طالبان و نه هیچ مرجع حکومتی اشاره‌ای به چنین موضوعی نداشته‌اند. 

ایراف همچنین تأکید کرده که این خبر فاقد هرگونه پشتوانه رسمی است و تنها در فضای مجازی ساخته و بازنشر شده است.

چرا این ادعا از نظر اجرایی و منطقی ناممکن است؟

با توجه به وضعیت انسانی افغانستان، چنین درخواستی نه‌تنها غیرواقعی بلکه از نظر اجرایی نیز ناممکن است. 

افغانستان در سال‌های اخیر با بحران شدید انسانی، اقتصادی و کمبود منابع روبه‌رو بوده و تنها طی مدت کوتاهی بیش از دو میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند.

حکومت طالبان درگیر چالش‌های جدی برای اسکان، ادغام و تأمین نیازهای اولیه این جمعیت است و توانایی پذیرش موج جدیدی از بازگشت مهاجران را ندارد. 

در چنین شرایطی، درخواست خروج فوری میلیون‌ها شهروند دیگر از ایران هیچ توجیه منطقی، انسانی یا اجرایی ندارد.

زمینه انتشار شایعه

این شایعه در فضایی منتشر شد که پس از تهدیدهای تند و غیرمسئولانه دونالد ترامپ علیه ایران، فضای رسانه‌ای منطقه دچار التهاب شده بود.

با وجود این فضاسازی‌ها، روند مذاکرات پس از همین تهدیدها از سر گرفته شد و عملاً نشان داد ادعاهای ترامپ بیشتر جنبه تبلیغاتی دارد تا واقعیت میدانی.

در چنین شرایطی، افکار عمومی مستعد پذیرش هر خبر غیررسمی بود و همین بستر باعث شد یک متن کاملاً ساختگی به‌سرعت دست‌به‌دست شود؛ در حالی‌که از اساس چیزی جز یک شایعه طنزآمیز نبود و هیچ ارتباطی با واقعیت‌های سیاسی و انسانی موجود نداشت.