چرا حامد کرزی از طالبان درباره توافق های مرزی با پاکستان وضاحت خواست؟

تنش‌های میان افغانستان و پاکستان در ماه‌های اخیر وارد مرحله‌ای شده که در آن، از یک‌سو درگیری‌های مرزی و حملات نظامی افزایش یافته و از سوی دیگر، فشارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی بر باشندگان مناطق مرزی نیز بیشتر شده است. این وضعیت به‌گونه مشخص در امتداد خط دیورند، جایی که همواره یکی از حساس‌ترین نقاط اختلافی میان دو کشور بوده، محسوس‌تر است.

پاکستان در دوران نظام جمهوریت افغانستان بارها از سوی مقام‌های افغان به حمایت از طالبان و فراهم‌سازی پناهگاه برای رهبران این گروه متهم می‌شد. اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال 2021، روابط دو طرف وارد مرحله جدیدی شد؛ مرحله‌ای که در ابتدا با امید به همکاری همراه بود، اما به‌تدریج به تنش و بی‌اعتمادی تبدیل شد.

یکی از مهم‌ترین عوامل این تنش‌ها، افزایش فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان تی تی پی در داخل خاک پاکستان است. اسلام‌آباد بارها حکومت طالبان را متهم کرده که به این گروه اجازه فعالیت داده است، در حالی که طالبان افغانستان این ادعا را رد کرده و آن را مسئله داخلی پاکستان می‌دانند.

در پی این اختلافات، پاکستان طی سال‌های اخیر چندین حمله نظامی بر خاک افغانستان انجام داده است.

در دسامبر 2024، حملات هوایی پاکستان در ولسوالی برمل ولایت پکتیکا انجام شد که بر اساس گزارش مقام‌های طالبان، دست‌کم 46 نفر، عمدتاً زنان و کودکان، در آن کشته شدند و شماری دیگر زخمی شدند. این حمله یکی از مرگبارترین رویدادهای مرزی در سال‌های اخیر توصیف شده است.

همچنین در ادامه این تنش‌ها، در سال 2025 و 2026 نیز حملات راکتی و مرزی در ولایت‌های کنر و سایر مناطق شرقی افغانستان گزارش شد که در برخی موارد، از جمله در کنر، دست‌کم 7 کشته و ده‌ها زخمی برجا گذاشت.

در مقابل، پاکستان نیز افغانستان را به پناه دادن به گروه‌های مسلح ضد پاکستانی متهم کرده و در برخی موارد عملیات‌های مرزی و حملات هوایی را در داخل خاک افغانستان توجیه کرده است. در همین چارچوب، حمله مرگبار بر پوسته پولیس در منطقه بنو پاکستان در ماه‌های اخیر که دست‌کم 14 تا 15 نیروی امنیتی را کشت، از سوی اسلام‌آباد به گروه‌های مستقر در افغانستان نسبت داده شد.

در کنار این درگیری‌های نظامی، اکنون بعد تازه‌ای از بحران در حال شکل‌گیری است؛ افزایش فشارهای اقتصادی و اداری بر باشندگان مناطق مرزی و تلاش برای تنظیم روابط محلی در امتداد خط دیورند.

در همین زمینه، گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد شماری از بزرگان قومی دو طرف خط دیورند اسنادی را تحت عنوان «توافق‌نامه صلح» با مقام‌های پاکستانی امضا کرده‌اند؛ توافق‌هایی که وزارت خارجه پاکستان نیز به‌گونه رسمی از آن استقبال کرده است.

در واکنش به این تحولات، حامد کرزی در صفحه فیسبوک خود نوشته است که در ادامه فشارهای نظامی و اقتصادی پاکستان بر مناطق مرزی، تلاش‌هایی جریان دارد تا باشندگان این مناطق برای حل مشکلات امنیتی و سایر مسائل، به نهادهای پاکستانی مراجعه کنند.

کرزی این روند را نگران‌کننده خوانده و تأکید کرده است که این اقدامات می‌تواند تلاشی برای گسترش نفوذ سیاسی پاکستان در مناطق مرزی و در نهایت، مشروعیت‌بخشی تدریجی به خط فرضی دیورند تلقی شود؛ خطی که افغانستان آن را به رسمیت نمی‌شناسد و همواره آن را مسئله مورد مناقشه تاریخی می‌داند.

نکته قابل توجه این است که شماری از بزرگان قومی که این توافق‌نامه‌ها را امضا کرده‌اند، مربوط به مناطق پشتون‌نشین آن سوی خط دیورند هستند؛ مناطقی که از دید تاریخی و سیاسی، همواره در ادبیات رسمی افغانستان بخشی از خاک مورد ادعا دانسته شده‌اند.

در داخل افغانستان، این نگرانی نیز مطرح است که افزایش فشارهای اقتصادی، محدودیت‌های مرزی، بسته‌شدن گذرگاه‌ها و ناامنی‌های دوام‌دار، باعث تغییر تدریجی رفتار برخی جوامع محلی شده باشد؛ به‌گونه‌ای که بخشی از مردم که در گذشته مواضع نزدیک‌تری به طالبان یا موضع ضدپاکستانی داشتند، اکنون برای حل مشکلات روزمره، به تعامل بیشتر با ساختارهای پاکستانی تمایل پیدا کنند.

از نگاه تحلیل وضعیت، این تحول برای طالبان نیز حساسیت‌برانگیز است؛ زیرا طالبان همواره خود را مدافع پشتون‌های دو سوی خط دیورند معرفی کرده‌اند، اما اکنون هم‌زمان با افزایش فشارهای اقتصادی و امنیتی، بخشی از همان جوامع در حال تغییر رفتار سیاسی و اجتماعی دیده می‌شوند.

در چنین شرایطی، کرزی تأکید کرده است که طالبان باید در برابر این تحولات موضع روشن اتخاذ کنند و درباره ماهیت توافق‌ها، فشارهای مرزی و پیامدهای آن برای حاکمیت ملی افغانستان، به مردم وضاحت شفاف ارائه دهند؛ زیرا به باور او، این موضوع تنها یک مسئله مرزی نیست، بلکه می‌تواند آینده روابط افغانستان و پاکستان و وضعیت سیاسی مناطق مورد مناقشه را به‌گونه جدی تحت تأثیر قرار دهد.