
در بحبوحه حساس ترین برهه تنش های منطقه ای و در حالی که مذاکرات آتش بس میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان در هاله ای از ابهام و بن بست فرو رفته، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و مذاکره کننده ارشد ایران، در قامتی تازه ظاهر شده است. وی اخیراً به عنوان «نماینده ویژه جمهوری اسلامی ایران در امور چین» منصوب شده؛ انتصابی که از نظر سطح اختیارات، نسبت به ادوار گذشته ارتقاء یافته و هم زمان پیامی راهبردی به شرکای بین المللی تهران تلقی می شود.
زمان تقریبی مطالعه: 3 دقیقه
به گزارش خبرگزاری تسنیم از منابع مطلع، این انتصاب بهگونهای طراحی شده که از نظر سطح مسئولیت، متفاوت با مدلهای پیشین باشد. پیشتر، عبدالرضا رحمانی فضلی بهعنوان «نماینده رئیسجمهور» و شهید علی لاریجانی بهعنوان «نماینده ویژه رهبر معظم انقلاب» در امور چین فعالیت میکردند. اما اکنون قالیباف با پیشنهاد رئیسجمهور و تأیید حضرت آیت الله سید مجتبی خامنهای، بهعنوان «نماینده ویژه ایران» برگزیده شده؛ عنوانی که بهلحاظ حقوقی و سیاسی از سطح بالاتری برخوردار بوده و نشاندهنده هماهنگی کامل در سطوح عالی حاکمیت برای پیشبرد این پرونده است.
تحلیلگران این اقدام را در راستای تقویت محور شرقی سیاست خارجی ایران، بهویژه با توجه به قرارداد 25 ساله همکاری راهبردی ایران و چین، ارزیابی میکنند.
جهان در آستانه نظم نوین؛ چراغ سبز تهران به بیجینگ
این انتصاب در حالی رخ میدهد که قالیباف شب گذشته در پیامی در شبکه ایکس (توییتر سابق)، با اشاره به سخنان رئیسجمهور چین نوشت: «جهان در آستانه نظمی نوین قرار دارد و آینده از آنِ جنوب جهانی است.»
این اظهارات در فضایی مطرح میشود که چین بهعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران و یکی از اصلیترین منتقدان تحریمهای غرب، نقشی کلیدی در معادلات اقتصادی و امنیتی تهران ایفا میکند.
همزمانی انتصاب با افشای شروط 5 گانه طرفین مذاکره
افزایش نقشآفرینی آقای قالیباف، همزمان با حساسترین مراحل مذاکرات غیرمستقیم آتشبس میان ایران و آمریکا صورت گرفته است. بر اساس شنیدههای خبرنگار خبرگزاری فارس از روند مذاکرات، ایالات متحده پاسخ خود به پیشنهادهای ایران را در قالب 5 شرط اصلی ارائه کرده که از نگاه کارشناسان در تهران، تلاشی برای تحمیل خواستههایی است که واشنگتن در میدان جنگ از دستیابی به آنها ناکام مانده بود.
این پنج شرط عبارتند از:
1. عدم پرداخت هرگونه غرامت و خسارت از سوی آمریکا؛
2. خروج و تحویل 400 کیلوگرم اورانیوم از ایران به ایالات متحده؛
3. فعال ماندن تنها یک مجموعه از تأسیسات هستهای ایران؛
4. عدم پرداخت حتی 25 درصد از داراییهای بلوکهشده ایران؛
5. منوط شدن توقف جنگ در همه جبههها به انجام مذاکره .
گزارشها حاکی از آن است که بر اساس این طرح، حتی در صورت تحقق این شروط از سوی ایران، تهدید تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی همچنان پابرجا خواهد ماند؛ موضوعی که از دید تحلیلگران، این پیشنهاد را به «سند تسلیم» نه یک توافق صلح پایدار تبدیل کرده است.
پیششرطهای ایران برای بازگشت به میز مذاکره
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران هرگونه مذاکره مستقیم را منوط به تحقق 5 پیششرط اعتمادساز دانسته است. این شروط که بهعنوان «حداقلهای ضروری برای ایجاد اعتماد» توصیف شدهاند، شامل موارد زیر میشوند:
1. پایان جنگ در همه جبههها، بهویژه در لبنان؛
2. رفع تحریمهای ضدایرانی؛
3. آزادسازی کامل داراییهای بلوکهشده ایران؛
4. جبران خسارات ناشی از جنگ؛
5. پذیرش حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز.
معادله پیچیده صلح و انتصابی راهبردی
تحلیلگران معتقدند انتصاب آقای قالیباف به سمت نمایندگی چین در این مقطع حساس، فراتر از یک تغییر مدیریتی ساده است. این اقدام میتواند نشاندهنده عزم تهران برای تقویت عمق استراتژیک خود با تکیه بر شریک دیرینه شرقی باشد، در حالی که واشنگتن با طرح شروطی که حتی در زمان جنگ نیز قابل تحقق نبودند، عملاً میز مذاکره را به ابزاری برای کسب امتیازات یکطرفه تبدیل کرده است. با بنبست فعلی در مذاکرات صلح به میانجیگری پاکستان، به نظر میرسد تقویت کانالهای دیپلماتیک با قدرتهای شرقی، برگ برنده تهران در روزهای دشوار پیش رو خواهد بود.