جنگ لفظی اتمی در شبه قاره؛ هشدار «جغرافیا یا تاریخ» هند و پاسخ آتشین پاکستان

به گزارش روزنامه دیلی پایونیر هند، جنرال اوپندرا دویودی، فرمانده ارتش هند، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تکرار سناریویی مشابه عملیات «سیندور» گفت: «اگر پاکستان به پناه دادن به تروریست‌ها و عملیات علیه هند ادامه دهد، دهلی‌نو مجبور خواهد شد در اقدامات خود تجدیدنظر کند.»

این اظهارات تنها چند روز پس از نخستین سالگرد عملیات سیندور مطرح شد؛ عملیاتی که در پاسخ به حمله تروریستی پهالگام در 22 آپریل سال گذشته آغاز شد و طی آن، نیروهای مسلح هند حملاتی را علیه سکوهای پرتاب و زیرساخت‌های تروریستی در پاکستان و کشمیر تحت کنترل این کشور انجام دادند. رویارویی نظامی میان دو کشور حدود 88 ساعت به طول انجامید تا اینکه در 10 می، دو طرف به توافق آتش‌بس دست یافتند.

نکته قابل تأمل آنکه اظهارات فرمانده ارتش هند در شرایطی مطرح می‌شود که هم‌زمان نشانه‌هایی از تمایل پاکستان برای از سرگیری گفت‌وگو با هند دیده می‌شود. طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، اخیراً از اظهارات یک فرمانده سابق ارتش هند مبنی بر لزوم بازماندن کانال‌های گفت‌وگو میان دو کشور استقبال کرده بود. با این حال، موضع رسمی دهلی‌نو همواره این بوده که «تروریسم و مذاکرات نمی‌توانند با هم سازگار باشند» و این شکاف مواضع، چشم‌انداز دیپلماسی را مبهم نگه داشته است.

اما واکنش اسلام‌آباد به هشدار فرمانده ارتش هند، فراتر از یک بیانیه دیپلماتیک معمول بود. روابط عمومی ارتش پاکستان صبح امروز یکشنبه، 27 ثور با صدور بیانیه‌ای تند و کم‌سابقه، آنچه را «اظهارات تحریک‌آمیز و خطرناک فرمانده ارتش هند» خواند، به شدت محکوم کرد.

در این بیانیه آمده است: «چنین سخنان جنگ‌طلبانه نشان می‌دهد که رهبری هند حتی پس از گذشت هشت دهه، نتوانسته با ایده پاکستان کنار بیاید و نه درس‌های درستی آموخته است. این طرز فکر متکبرانه، ملی‌گرایانه و کوته‌بینانه بارها جنوب آسیا را به سمت جنگ و بحران سوق داده است.»

ارتش پاکستان در بخشی از بیانیه خود، با لحنی هشداردهنده به توان هسته‌ای این کشور اشاره کرد و افزود: «تهدید یک همسایه هسته‌ای مستقل با حذف از جغرافیا، علامت‌دهی استراتژیک یا ریسک‌پذیری نیست؛ این ناکامی محض ظرفیت‌های شناختی، دیوانگی و جنگ‌طلبی است، با وجود دانستن این واقعیت که چنین نابودی جغرافیایی قطعاً متقابل و جامع خواهد بود.»

در ادامه بیانیه ارتش پاکستان با اشاره به مفهوم مسئولیت‌پذیری هسته‌ای تأکید شده است: «کشورهای هسته‌ای مسئول، خویشتن‌داری، بلوغ و هوشیاری استراتژیک را منعکس می‌کنند. آنها هرگز به زبان برتری تمدنی یا حذف ملی صحبت نمی‌کنند.»

طرف پاکستانی همچنین با استناد به آنچه «دست برتر در مقابله با تجاوزگری خارجی در سال گذشته» خواند، به هند توصیه کرد که «سعی نکند جنوب آسیا را به سمت بحران یا جنگ دیگری سوق دهد که عواقب آن فقط برای کل منطقه و فراتر از آن ویرانگر خواهد بود.»

هشدار نهایی ارتش پاکستان نیز چیزی کمتر از یک تهدید متقابل آشکار نبود: «هرگونه تلاشی برای هدف قرار دادن پاکستان می‌تواند عواقبی را به دنبال داشته باشد که نه از نظر جغرافیایی محدود خواهد بود و نه از نظر استراتژیک یا سیاسی برای هند خوشایند.»

این جنگ لفظی میان دو قدرت اتمی جنوب آسیا، در حالی رخ می‌دهد که سایه عملیات سیندور و پیامدهای آن همچنان بر روابط دو کشور سنگینی می‌کند. تبادل تهدیدهایی با ادبیات «حذف جغرافیایی» و «نابودی متقابل»، نشان‌دهنده آن است که شبه‌قاره بار دیگر به یکی از پرخطرترین نقاط جهان از منظر احتمال وقوع یک رویارویی هسته‌ای تبدیل شده است.