سکوتی که پرسش های فراوانی را برانگیخت

در پی درگذشت آیت‌الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض، یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های علمی و دینی جهان اسلام و از نامدارترین فرزندان افغانستان، موجی از پیام‌های تسلیت از سوی رهبران سیاسی، مراجع دینی، نهادهای رسمی و شخصیت‌های فرهنگی در کشورهای مختلف منتشر شد. این واکنش گسترده نشان داد که جایگاه آیت‌الله فیاض محدود به یک کشور، مذهب یا جریان خاص نبود، بلکه ایشان به عنوان شخصیتی تأثیرگذار و مورد احترام در سطح منطقه و جهان شناخته می‌شد.

در افغانستان نیز بسیاری از شخصیت‌های سیاسی و ملی، از جمله رؤسای جمهور پیشین کشور و همچنین شماری از رهبران سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، با انتشار پیام‌هایی درگذشت این شخصیت برجسته را تسلیت گفتند و از خدمات علمی و معنوی ایشان یاد کردند.

اما در میان این واکنش‌ها، سکوت حکومت سرپرست افغانستان بیش از هر چیز توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. این در حالی است که آیت‌الله العظمی فیاض افزون بر جایگاه علمی و دینی، شخصیتی افغانستانی بود که نام او در سطح بین‌المللی با احترام یاد می‌شد و دهه‌ها در عرصه علم، اندیشه و تربیت شاگردان نقش‌آفرینی کرده بود.

نکته قابل تأمل آن است که دولت عراق، کشوری که آیت‌الله فیاض سال‌های طولانی در آن به فعالیت علمی و دینی پرداخت، به احترام جایگاه ایشان سه روز عزای عمومی اعلام کرد. این اقدام نشان‌دهنده میزان احترام و ارزشی است که برای شخصیت و خدمات ایشان قائل شدند. در چنین شرایطی، طبیعی است که شهروندان افغانستان نیز انتظار داشته باشند حکومت کشورشان نسبت به درگذشت یکی از برجسته‌ترین چهره‌های افغانستان واکنشی درخور و متناسب نشان دهد.

بعید به نظر می‌رسد که امارت اسلامی از اهمیت دینی، ملی، فرهنگی و اجتماعی این رویداد آگاه نبوده باشد. از همین رو، سکوت رسمی در برابر این واقعه برای بسیاری از مردم و ناظران قابل درک نیست. انتظار صدور یک پیام تسلیت یا ابراز همدردی رسمی، نه از منظر اختلافات سیاسی ــ به‌ویژه آن‌که آیت‌الله العظمی فیاض به هیچ جناح سیاسی تعلق نداشت ــ و نه از زاویه تعلقات مذهبی، بلکه از منظر احترام به یک شخصیت ملی و سرمایه معنوی افغانستان مطرح می‌شود.

حکومت‌ها معمولاً در چنین مناسبت‌هایی، فارغ از تفاوت دیدگاه‌ها، جایگاه شخصیت‌های اثرگذار را ارج می‌نهند و با مردم در سوگ آنان شریک می‌شوند. چنین اقداماتی علاوه بر ادای احترام به یک شخصیت برجسته، نشانه توجه به احساسات عمومی و تقویت همبستگی، وحدت ملی و انسجام اجتماعی نیز به شمار می‌رود.

بی‌تردید آیت‌الله العظمی فیاض بخشی از سرمایه دینی، علمی، معنوی و تاریخی افغانستان بود و نام او در حافظه مردم این سرزمین باقی خواهد ماند. احترام به چنین شخصیت‌هایی، احترام به تاریخ، فرهنگ و اعتبار ملی افغانستان است.

در پایان، شایان ذکر است که طرح این موضوع به هیچ وجه از سر تقابل یا مخالفت سیاسی با امارت اسلامی نیست، بلکه بیان یک انتظار و توقع شهروندی از حکومت سرپرست افغانستان است. هدف از این یادداشت، یادآوری اهمیت پاسداشت شخصیت‌های برجسته ملی و دینی کشور و توجه به احساسات و باورهای مردم افغانستان است.

امید می‌رود که حکومت سرپرست با نگاهی فراگیر و ملی، در چنین مناسبت‌هایی جایگاه شخصیت‌های اثرگذار کشور را ارج نهاده و با ابراز همدردی و احترام، پیام وحدت، همبستگی و قدرشناسی از سرمایه‌های معنوی افغانستان را به جامعه منتقل کند.