افزایش بی سابقه بهای مواد سوختی در افغانستان؛ فشار سنگین بر مردم و اختلال در زندگی روزمره

بر اساس معلومات جمع‌آوری‌شده از بازارهای کابل، قیمت هر لیتر پطرول که پیش‌تر حدود 65 افغانی بود، اکنون به حدود 75 افغانی رسیده است؛ افزایشی نزدیک به 14 تا 15 درصد در مدت کوتاه. این افزایش در شرایطی رخ داده که در بازارهای جهانی انرژی، قیمت نفت در هفته‌های اخیر روند کاهشی یا حداقل ثبات نسبی داشته است؛ موضوعی که باعث شده بسیاری از شهروندان و تحلیلگران نسبت به دلایل داخلی این افزایش قیمت پرسش‌هایی مطرح کنند.

در کنار پطرول، قیمت گاز مایع نیز افزایش یافته و هر کیلو گاز در بازار کابل به حدود 56 افغانی رسیده است. این افزایش هم‌زمان در دو قلم اصلی سوخت، فشار مضاعفی را بر خانواده‌های شهری و روستایی وارد کرده؛ به‌ویژه در شرایطی که مردم در وضعیت بد اقتصادی دست و پنجه نرم می کنند.

گسترش افزایش قیمت‌ها به ولایت‌ها و تأثیر سراسری

گزارش‌های رسیده از سایر ولایت‌های افغانستان نشان می‌دهد که افزایش قیمت مواد سوختی تنها محدود به کابل نیست، بلکه در بسیاری از مناطق کشور نیز روند مشابهی مشاهده می‌شود.و این موضوع به‌طور مستقیم بر رفت‌وآمد، فعالیت‌های اقتصادی کوچک و هزینه‌های روزمره خانواده‌ها تأثیر گذاشته است.

در برخی ولایت‌ها، شهروندان گفته‌اند که افزایش قیمت سوخت باعث شده هزینه حمل‌ونقل میان‌شهری نیز بالا برود و در نتیجه قیمت بسیاری از کالاهای اساسی و خدمات عمومی نیز در حال افزایش باشد. آنان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند فشار اقتصادی بر اقشار کم‌درآمد را به‌گونه قابل توجهی تشدید کند.

رانندگان تاکسی و ریکشا؛ بیشترین آسیب‌دیدگان

در میان اقشار مختلف جامعه، رانندگان تاکسی، ریکشا و وسایط نقلیه عمومی از جمله کسانی هستند که بیشترین فشار را از افزایش بهای سوخت متحمل شده‌اند، در حالی که کرایه‌ها در بسیاری از موارد تغییر نکرده است و این مسئله باعث کاهش جدی درآمد روزانه آنان شده است.

شماری از رانندگان در کابل و ولایت‌ها گفته‌اند که در حال حاضر بخش بزرگی از درآمدشان صرف خرید سوخت می‌شود و در برخی موارد حتی کار کردن برایشان صرفه اقتصادی ندارد. برخی نیز از کاهش ساعات کاری یا توقف موقت فعالیت‌های خود خبر داده‌اند، زیرا ادامه وضعیت فعلی را غیرقابل دوام می‌دانند.

دلایل احتمالی افزایش بهای مواد سوختی در افغانستان

بر اساس بررسی گزارش‌ها و تحلیل وضعیت بازار، چند عامل اصلی در افزایش قیمت مواد سوختی در افغانستان نقش دارد:

1. وابستگی کامل به واردات سوخت

افغانستان فاقد تولید داخلی قابل توجه در بخش فرآورده‌های نفتی است و بخش عمده نیاز کشور از طریق واردات تأمین می‌شود. این واردات عمدتاً از کشورهای همسایه، به‌ویژه ایران و کشورهای آسیای مرکزی انجام می‌گیرد. بنابراین هرگونه تغییر در قیمت جهانی نفت، هزینه حمل‌ونقل یا سیاست‌های صادراتی این کشورها، به‌طور مستقیم بر بازار داخلی افغانستان تأثیر می‌گذارد.

2. نوسانات و اختلال در مسیرهای ترانزیتی منطقه‌ای

در ماه‌های اخیر، گزارش‌هایی از اختلال در مسیرهای تجاری و ترانزیتی منطقه منتشر شده است. افزایش هزینه حمل‌ونقل، مشکلات در عبور مرزی و تأخیر در انتقال محموله‌های سوختی از جمله عواملی عنوان می‌شوند که باعث کاهش عرضه و افزایش قیمت در بازار داخلی شده‌اند.

3. مشکلات گمرکی، بازرسی و تأخیر در مرزها

شماری از تاجران و واردکنندگان سوخت می‌گویند موترهای حامل مواد سوختی در برخی مرزها روزها در گمرکات متوقف می‌شوند. آنان همچنین مدعی‌اند که در مواردی ده‌ها موتر حامل سوخت به دلیل نداشتن معیارهای مشخص یا اختلاف در اسناد، دوباره به کشورهای مبدأ بازگردانده شده‌اند؛ مسئله‌ای که به گفته آنان باعث کمبود عرضه در بازار داخلی شده است.

طالبان قبلا بارها گزارش داده بودند که ده‌ها موتر حامل مواد سوختی را به علت عدم تکمیل معیارهای لازم این گروه دوباره به کشورهای مبدا مسترد کرده‌اند.

تاجران مواد سوختی می‌گویند نبود شفافیت در روند بررسی محموله‌ها، تغییرات ناگهانی در تصمیم‌گیری‌های گمرکی و تأخیرهای طولانی، هزینه‌های اضافی سنگینی بر آنان تحمیل کرده است. آنان تأکید می‌کنند که این وضعیت نه‌تنها سود تجارت را کاهش داده، بلکه باعث ایجاد بی‌ثباتی در بازار سوخت نیز شده است.

برخی تاجران هشدار می‌دهند که اگر مشکلات موجود در روند واردات و ترانزیت حل نشود، احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها در روزهای آینده وجود دارد و این مسئله می‌تواند بازار را با کمبود جدی مواجه سازد.

واکنش شهروندان و فشار معیشتی

در حالی که قیمت‌های جهانی مواد نفتی در بازارهای بین‌المللی طی روزهای اخیر روند کاهشی را تجربه کرده است، شهروندان افغانستان انتظار داشتند که این کاهش در بازار داخلی نیز بازتاب پیدا کند و بهای مواد سوختی پایین بیاید. با این حال، برخلاف این انتظار، قیمت سوخت در بازارهای داخلی نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه روندی صعودی به خود گرفته و همچنان در حال افزایش است؛ موضوعی که باعث سردرگمی و نارضایتی بیشتر مردم شده است.

باشندگان کابل و سایر ولایت‌ها در واکنش به افزایش قیمت سوخت، در شبکه‌های اجتماعی و گفت‌وگوهای عمومی از وضعیت موجود ابراز نگرانی کرده‌اند. آنان گفته‌اند افزایش قیمت‌ها به‌طور مستقیم بر زندگی روزمره، رفت‌وآمد، هزینه‌های غذایی و خدمات اساسی آنان تأثیر گذاشته و توان اقتصادی خانواده‌ها را کاهش داده است.

شهروندان خواسته‌اند تا با نظارت جدی بر بازار، جلوگیری از احتکار و ایجاد سازوکار شفاف در واردات سوخت، مانع افزایش بیشتر قیمت‌ها شوند. با این حال، طالبان تاکنون در این مورد به‌گونه رسمی و عمومی اظهار نظری نکرده‌اند.

ساختار وابسته اقتصاد و آسیب‌پذیری بازار سوخت

کارشناسان اقتصادی تأکید می‌کنند که اقتصاد افغانستان به دلیل وابستگی شدید به واردات، به‌ویژه در بخش انرژی، در برابر نوسانات منطقه‌ای و جهانی بسیار آسیب‌پذیر است. نبود پالایشگاه‌های داخلی، ذخایر استراتژیک محدود و ضعف در مدیریت زنجیره تأمین، باعث شده هرگونه اختلال در واردات به سرعت به بازار داخلی منتقل شود.

به باور آنان، تا زمانی که زیرساخت‌های داخلی در بخش انرژی تقویت نشود، بازار سوخت افغانستان همچنان با نوسانات شدید و غیرقابل پیش‌بینی روبه‌رو خواهد بود.