واکنش ها به حضور دو هیأت افغانستانی در مراسم ادای احترام به رهبر شهید ایران

روز جمعه (11 سرطان)، هیأت‌های رسمی کشورهای مختلف به پیکر رهبر شهید ایران ادای احترام کردند.

در این مراسم، هیأتی از طالبان به ریاست عبدالغنی برادر، معاون نخست‌وزیر، و امیرخان متقی، وزیر امور خارجه این گروه، شرکت کرد.  اما هیأت طالبان تنها هیأت حاضر از افغانستان در این مراسم نبود.

محمد محقق، رهبر حزب وحدت مردم افغانستان و عضو شورای عالی مقاومت، و احمد مسعود، رهبر جبهه مقاومت ملی افغانستان، در ترکیب هیأتی دیگر از افغانستان به پیکر رهبر فقید ایران ادای احترام کردند. این نخستین بار در پنج سال اخیر بود که هیأتی از مخالفان طالبان در یک مراسم رسمی در ایران حضور می‌یافت.

مجری مراسم، هیأت طالبان را «هیأت دولت افغانستان» معرفی کرد، اما از هیأت مخالفان این گروه با عنوان «هیأت عالی مقاومت افغانستان» نام برد.

جمهوری اسلامی ایران تاکنون به‌صورت رسمی حکومت «امارت اسلامی» طالبان را به‌عنوان حکومت افغانستان به رسمیت نشناخته است، هرچند با این گروه روابط برقرار کرده و نمایندگی‌های افغانستان را در اختیار آن قرار داده است.

از سوی دیگر، تهران در پنج سال اخیر هیچ رابطه آشکاری با مخالفان طالبان نداشته است. مقام‌های رسمی ایران نیز درباره مخالفان طالبان اظهارنظر نکرده‌اند. با این حال، روز گذشته نخستین بار بود که هیأتی از مخالفان طالبان، همانند هیأت‌های رسمی سایر کشورها، در مراسم ادای احترام به شهید خامنه‌ای حضور یافت.

واکنش‌ها به حضور هیأت مخالف طالبان

برخی جریان‌ها و کاربران شبکه‌های اجتماعی، اقدام جمهوری اسلامی برای دعوت طالبان و مخالفان این گروه را نشانه‌ای از سیاست جدید تهران در قبال افغانستان تعبیر کرده‌اند.

«روند سبز افغانستان» به رهبری امرالله صالح، معاون پیشین ریاست‌جمهوری افغانستان، از دولت جمهوری اسلامی ایران به‌خاطر دعوت از احمد مسعود و محمد محقق قدردانی کرده و گفته است: «با دعوت از دو تن از رهبران حوزه ضدطالبانی، تهران به‌صورت نمادین به طالبان تفهیم کرد که در واقع جزئی از جامعه کثرت‌گرا و کثیرالقومی افغانستان است و نمی‌تواند ادعای چتر بودن و اشراف داشتن بر تمامی ملت بزرگ افغانستان را داشته باشد.»

برخی کاربران فضای مجازی نیز حضور جریان‌های ضدطالبان در تهران را تحقیر طالبان توصیف کرده‌اند.

شجاع‌الدین امینی، در یادداشتی در روزنامه هشت صبح، دعوت همزمان طالبان و مخالفان این گروه به تهران را آشکارکننده ابعاد رابطه ایران با افغانستان دانسته و نوشته است: «رابطه دولتی ـ رسمی با طالبان، ارتباط سیاسی با مخالفان طالبان و رابطه فرهنگی ـ مذهبی با مردم افغانستان (اشاره به دعوت از شهروندان). همین تفکیک نشان می‌دهد که سیاست جمهوری اسلامی نه بر حذف طالبان استوار است و نه بر نادیده گرفتن کامل بازیگران ضدطالب. جمهوری اسلامی می‌داند که دست‌کم در شرایط کنونی قدرت در انحصار طالبان است، اما بقای این گروه را آن‌قدر قطعی نمی‌داند که همه کانال‌های ارتباطی خود را به یک بازیگر محدود کند.»

داوود عرفان، استاد پیشین دانشگاه هرات، نیز در یادداشتی نوشته است که «حضور مخالفان طالبان در مراسم تشییع جنازه رهبر فقید ایران را الزاماً نمی‌توان نشانه تغییر اساسی در سیاست جمهوری اسلامی در قبال افغانستان دانست.»

او افزوده است: «تغییر سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال طالبان، به تغییر سیاست ایران، روسیه و چین در قبال این گروه بستگی دارد. هیچ نشانه‌ای مبنی بر تغییر چنین سیاستی مشاهده نمی‌شود. اصل کلی در سیاست این است که کشورها هیچ گروهی را نادیده نمی‌گیرند، اما با گروهی همکاری می‌کنند که منافع ملی‌شان ایجاب کند. تا زمانی که منافع ملی ایران اقتضا کند، این کشور با طالبان تعامل خواهد داشت و در عین حال با حفظ ارتباط با مخالفان طالبان، آنان را به‌عنوان نیروی ذخیره نگه می‌دارد.»

انتقاد از معرفی هیأت مخالفان طالبان

مجری مراسم ادای احترام به رهبر ایران، از هیأت مخالف طالبان با عنوان «هیأت عالی مقاومت افغانستان» نام برد و تنها احمد مسعود، فرزند احمدشاه مسعود، را معرفی کرد.

برخی از هواداران محمد محقق از این‌که نام او در مراسم برده نشد، انتقاد کردند. به باور آنان، نام نبردن از محقق، با توجه به جایگاه او به‌عنوان یکی از رهبران شناخته‌شده هزاره‌ها و جامعه شیعه افغانستان، نوعی کم‌توجهی به او بود.

در مقابل، برخی دیگر از کاربران این انتقاد را بی‌اهمیت دانسته و گفته‌اند که حضور محقق، به‌عنوان یکی از رهبران هزاره‌ها، خود دارای اهمیت است.

خشم هواداران طالبان

شماری از هواداران طالبان به حضور محمد محقق و احمد مسعود در مراسم تشییع آیت‌الله علی خامنه‌ای در تهران واکنش تند نشان داده و خشم خود را ابراز کرده‌اند.

سید بلال فاطمی، از اعضای پیشین حزب اسلامی و از کارشناسان حامی طالبان، از ملا عبدالغنی برادر خواسته است در اعتراض به این اقدام، تهران را ترک کند. او اقدام تهران را «خیانت به طالبان» خوانده است.

مقام‌های طالبان تاکنون در این زمینه اظهارنظری نکرده‌اند.

هیأت طالبان، در کنار شرکت در مراسم ادای احترام به رهبر فقید ایران، با مقام‌های این کشور، از جمله مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز دیدار کرده است.

پزشکیان در این دیدار از مواضع حمایتی طالبان در جریان جنگ اخیر قدردانی کرده است.