آموزش در مرکز قدرت طالبان؛ «پسران فارغ التحصیل می شوند و دختران خانه نشین»

در جشن فراغت این دانشجویان که روز پنج‌شنبه در شهر قندهار برگزار شد، 530 دانشجوی مرد از رشته‌های پرستاری، فارمسی، پروتزهای دندان، تکنالوژی لابراتوار طبی و صحت روانی فارغ شدند.

این دانشجویان پس از تکمیل دوره‌های آموزشی خود، اسناد فراغت دریافت کردند؛ اما در میان فارغان هیچ دانشجوی زن حضور نداشت.

غیبت زنان در این مراسم، بازتابی از وضعیت متفاوت دسترسی دختران و پسران به آموزش در افغانستان تحت حاکمیت طالبان است؛ جایی که پسران همچنان امکان ادامه آموزش در رشته‌های مختلف را دارند، اما دختران با محدودیت‌های گسترده آموزشی روبه‌رو هستند.

قندهار که محل تولد و یکی از مراکز اصلی قدرت طالبان به شمار می‌رود، در سال‌های اخیر شاهد اجرای سخت‌گیرانه سیاست‌های این گروه در زمینه آموزش زنان و دختران بوده است.

طالبان و اعمال تبعیض جنسیتی در عرصه آموزش

محرومیت دختران از آموزش در افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت، به‌صورت مرحله‌ای گسترش یافته است. طالبان در سپتامبر 2021 دروازه‌های مکاتب متوسطه و لیسه را به روی دختران بستند و در دسامبر 2022 نیز تحصیل زنان در دانشگاه‌ها ممنوع شد.

در دسامبر 2024، محدودیت‌ها به انستیتوت‌های طبی نیز رسید؛ مراکزی که تا آن زمان یکی از معدود مسیرهای باقی‌مانده برای ادامه آموزش دختران و زنان محسوب می‌شدند. با توقف آموزش زنان در این مراکز، دانشجویان دختر از رشته‌هایی مانند پرستاری، قابله‌گی، فارمسی و سایر بخش‌های صحی نیز محروم شدند.

پیش از این ممنوعیت، دختران در قندهار نیز در کنار پسران در رشته‌های طبی آموزش می‌دیدند و بخشی از نیروی انسانی آینده بخش صحت را تشکیل می‌دادند. اما با اجرای تصمیم طالبان، مسیر آموزشی آنان متوقف شد و شماری از دانشجویان دختر ناچار شدند تحصیل خود را ترک کنند.

پس از اعلام این تصمیم اعتراض‌هایی در نقاط مختلف افغانستان نیز شکل گرفت، اما طالبان با خشونت این اعتراضات را سرکوب کردند و نهایت ممنوعیت آموزش دختران در انیستیتوت‌های طبی نیز اجرایی شد.

اکنون در حالی که صدها دانشجوی مرد در یکی از مهم‌ترین شهرهای تحت کنترل طالبان فارغ می‌شوند، دخترانی که پیش از این در همان رشته‌ها آموزش می‌دیدند، از ادامه تحصیل محروم و در خانه مانده‌اند.

خطری برای آینده نظام صحی افغانستان

ادامه ممنوعیت آموزش دختران، به‌ویژه در بخش‌های طبی، تنها یک مسئله آموزشی نیست؛ بلکه می‌تواند مستقیماً آینده نظام صحی افغانستان را تحت تأثیر قرار دهد.

در بسیاری از مناطق افغانستان، به‌خصوص در جوامع روستایی و دور افتاده، طالبان درمان زنان را از سوی پزشکان مرد، ممنوع کرده‌اند و زنان تنها می‌توانند از سوی کارکنان صحی زن معاینه و درمان شوند. داکتران زن، قابله‌ها، پرستاران و دیگر کارکنان صحی زن در چنین محیط‌هایی نقش حیاتی در دسترسی زنان و کودکان به خدمات صحی دارند.

محروم شدن نسل جدید دختران از آموزش طبی، در نتیجه شمار نیروهای متخصص زن را در سال‌های آینده کاهش می‌دهد. این وضعیت می‌تواند شکاف موجود در ارائه خدمات صحی را عمیق‌تر کرده و دسترسی زنان به مراقبت‌های پزشکی را دشوارتر سازد.

نهادهای بین‌المللی نیز بارها نسبت به پیامدهای این سیاست هشدار داده‌اند. از نگاه آنان، ادامه محرومیت دختران از آموزش، به‌خصوص آموزش‌های مرتبط با صحت، خطر کمبود نیروی متخصص زن را افزایش می‌دهد؛ کمبودی که پیامدهای آن ممکن است در سال‌های آینده آشکارتر شود.

مراسم فراغت 530 دانشجوی مرد در قندهار، در چنین زمینه‌ای تصویری روشن از شکاف آموزشی موجود ارائه می‌کند: در یک سوی این شکاف، پسران از مراکز آموزشی فارغ می‌شوند و وارد بازار کار می‌شوند؛ در سوی دیگر، دخترانی قرار دارند که با وجود علاقه و تجربه تحصیل در گذشته، از ادامه آموزش محروم شده و در خانه مانده‌اند.