نسل سوم شاهزادگان آل سعود در راه کاخ پادشاهی

حضور قوی نایف، تقریباً به صورت کلّی او را کنار زده بود. وقتی نایف پسر خودش را به عنوان دستیار قرار داد و او نیز بتدریج جای پدرش را گرفت، دیگر احمد هیچ نقش قابل ملاحظه ای در امور نداشت و این برای او به معنی گوشه نشینی بیشتر بود! نویسنده عربستانی «محمد السباعی» در جدید ترین مقاله خود به تغییر ساختار سیاسی عربستان سعودی پرداخته است. متن کامل این مقاله به شرح ذیل است: شاید دوره کوتاه گذشته شاهد بزرگترین پاکسازی نسل دوم امرای خاندان سعودی بود. برخی از این پاکسازی ها به سبب مرگ بود، مانند سلطان و نایف و غیره، و برخی دیگر به اجبار مانند جانشین وزیر دفاع. برخی هم به سبب وراثت مانند متعب که وزارت شهرداری ها را به پسرش منصور سپرد و امّا برخی دیگر با پرداخت پول مانند امیر مشعل، و چهارم گروهی که بدون هیچ ارث و میراثی از فرزندی خارج شدند مانند امیر طلال. مؤکد است که امیر ترکی بن عبدالعزیز جانشین وزیر دفاع سابق هیچ سهمی نخواهد داشت، همانند بندر و بدر و مساعد و غیره! هیچ افق و آینده ای برای امرای نسل سوم متصور نیست، به جز دو تن که در رأس هرم قدرت قرار دارند: ملک عبد الله و ولی عهدش سلمان. احتمال داده می شد که احمد –بعد از آنکه به عنوان وزیر کشور منصوب شد، آخرین شخص از نسل دوم باشد که بعد از او قدرت کامل به نسل سوم منتقل می گردد؛ نسل نوه های مؤسس دولت آل سعود. ولی این امر، زیاد به طول نینجامید و فقط بعد از چند ماه از مسؤولیتش از وزارت کشور کناره گیری کرد. استعفای امیر احمد از منصب وزارت به امر حکومتی و خروج او از دفتر وزارت به خانه اش و خانه نشین کردن خودش به عنوان اعتراض بسیار غافلگیرانه بود! چنین کاری اهانت نسبت به او محسوب می شود که انتظارش را نداشت، با آنکه وی عادت داشت بدون کار حقیقی در وزارت کشور، آن هم به مدّت سه دهه، در سایه باشد. احمد بن عبد العزیز از دهه هفتاد میلادی جانشین وزیر کشور بود و تا زمان وفات برادرش نایف در این منصب قرار داشت که در واقع، یک منصب تشریفاتی حساب می شود و هیچ ارزش حقیقی ندارد. حضور قوی نایف، تقریباً به صورت کلّی او را کنار زده بود. وقتی نایف پسر خودش را به عنوان دستیار قرار داد و او نیز بتدریج جای پدرش را گرفت، دیگر احمد هیچ نقش قابل ملاحظه ای در امور نداشت و این برای او به معنی گوشه نشینی بیشتر بود! و در این زمان، فرصتی برای احمد فراهم شد که شاید دیگر هیچوقت برایش پیش نیاید تا بتواند خود را در معرض توجه دیگران قرار دهد، به وارت کشور منصوب شد. روشن بود که در این شرایط با پسر برادرش محمد بن نایف که فردی قوی در این وزارت بود ولی با حضور عمویش مرد دوم این وزارتخانه تبدیل می شد، تضاد و تقابل پیدا خواهد کرد. ولی احمد تجربه حقیقی برای اداره این وزارت حسّاس را نداشت و محمد بن نایف هم کسی نبود که به سهولت این منصب را به عمویش واگذارد و تحت نظارت او کار کند. فرزندان احمد تصور می کردند که وزارت کشور-مانند دیگر وزارتخانه ها که امرا بر آن سیطره دارند- جزء ملک انحصاری وارث جدید و فرزندانش است، همانند امیر سلمان و فرزندانش در وزارت دفاع که برای بیرون کردن فرزندان سلطان از این وزارتخانه رقابت دارند و آنجا همیشه محل نزاع و درگیری مستمر بوده است، و چاره ای نیست که بالاخره به این درگیری ها پایان داده شود و چه بهتر که به نفع فرزندان سلطان خاتمه یابد! با وجود امتناع محمد بن نایف و بروز اختلافات بین او و عمو و پسرعموهایش و نظر به عدم حسن تدبیر احمد در اداره این وزارتخانه، چارهای نبود که به این اختلافات پایان داده شود، بخصوص در شرایط ویژه کنونی که خاندان پادشاه با تهدیدات داخلی و خارجی فراوانی به سبب افزایش اعتراضات و خشم مردمی مواجه اند. ملک عبد الله همچنان که معروف است بیشتر به سمت محمد بن نایف متمایل است، هرچند که در اساس از وجود او احساس راحتی ندارد، بلکه چه بسا از نایف هم اکراه داشت؛ ولی پادشاه درک می کند که وزارت کشور خطّ دفاعی اول برای خاندان حکومت است و سابقاً از نحوه اداره محمد بن نایف رضایت داشت، چنانکه وقتی چهار سال قبل او از یک حادثه تروریستی و انفجار انتحاری جان سالم به در برد، مردم این کشور از عیادت پادشاه از او در بیمارستان و اطمینان یافتن از سلامتی وی شگفت زده شدند. در این شرایط بغرنج، چاره ای جز قربانی کردن امیر احمد نبود، او شخص مناسبی برای وزارت کشور به شمار نمی رفت؛ یکی از جهت عدم کفایتش و دیگر از جهت کهنسالی، چرا که او نمی تواسنت تدابیر خوبی در مقابل مسائل امنیتی و سیاسی اتخاذ نماید. چنانکه تصریحات چند ماه قبلش دلالت بر این امر دارد، صحبت های او از به هم ریختگی در امور این وزارتخانه خبر می داد و همین باعث شد ارکان وزارت کشور از او متنفر شوند. علاوه بر اینها واشنکتن ترجیح می دهد با محمد بن نایف تعامل داشته باشد؛ به خاطر سابقه همکاری او در ارتباط با مسائل متعدد از جمله مبارزه با تروریسم، واردات تجهیزات امنیتی از امریکا برای تکاپوی بیشتر در سرزمین عربستان و تجهیز وزارت کشور به دستگاه های مورد نیاز با بستن قراردادهای میلیارد دلاری و غیره.. سه مسأله ای که در ارتباط با استعفای وزیر کشور مطرح می شود: اول-استعفای احمد در حقیقت این استراتژی را اثبات می کند که آنکه مملکت را اداره می کند، قوای امنیتی و نظامی هستند، یعنی سه شخصیت قوی (وزیر کشور، دفاع و رئیس گارد ملّی). خود ملک عبد الله از طریق فرزندش متعب –یکی از سه قدرت مهم که بر دستکاه گارد ملّی تسلط دارد، محسوب می شود. وجود متعب در این منصب موقعیت دیگر برادرانش را نیز تثبیت می بخشد: مشعل امیر نجران-عبد العزیز نماینده وزارت خارجه و دیگران.. کار وزارت کشور با نصب محمد بن نایف تمام شد، ولی وزارت دفاع همچنیان دچار درگیری و اختلاف است. دوم-سه شخص مهم که در بالا برشمریم و ارکان قدرت نظامی و امنیتی را در دست دارند، همان ها پادشاه و ولیعهد بعدی را بعد از عبد الله و سلمان تعیین می کنند. هرچند که انحصار قدرت در در دست این سه تن مشکلاتی را برای خاندان حاکمه سعودی ایجاد می کند؛ زیرا اگر فرزندان ابن سعود که دهها تن می شوند بر سر حکومت با هم درگیر شوند، وضعیت نسل سوم که بالغ بر صدها تن می شوند، چگونه خواهد بود؟ از این رو، توافق بین این سه منبع قدرت کار آسانی نیست، چطور عموزاده ها و حتّی عموهای زنده شان از قدرت چشم پوشی کنند.. بنابراین چاره ای نیست جز اینکه با توزیع مناصب، بحران داخلی را کاهش دهند و مانع انفجار اوضاع شوند. ولی مشکل همچنان باقی خواهد بود، چرا که آنها قبول نمی کنند که پادشاهی و قدرت و ثروت در انحصار فرزندان سه شخص باشد و مناصب با وجود کثرتش برای هزاران امیر و شاهزاده کافی نیست. لذا با انتقال حکومت به نسل سوم درگیری و اختلاف با شدّت هرچه تمام تر پیش می آید. سوم- چه زمانی قدرت به نسل سوم منتقل می شود؟ این سؤال بسیار مهمی است، زیرا اکنون حکومت بدست دو تن از نسل قدیم است: پادشاه و ولی عهدش، و هر دوی اینها بیمارند و بسیار کهنسال، و این هزاران امیر آل سعود، فرصت زیادی برای ترتیب و چینش مناصب جانشینی ندارند. خود ملک عبد الله پیشنهاد تشکیل هیأت بیعت را داد، ولی این هیأت قبل از آنکه کارش را آغاز نماید، منحل شد، چرا که به نظر نمی رسید هیأت بیعت با وجود سه منبع قدرت امنیتی و نظامی مذکور، مرجع مفیدی برای حلّ مسائل باشد. در حال حاضر، ملک عبد الله پیر زمین گیر شده و قادر به ادای مسؤولیتش نیست و از یک هفته قبل در بیمارستان به سر می برد و دچار مرگ بالینی شده، همینطور امیر سلمان مبتلا به آلزایمر است و او نیز باید خیلی زود جایش را به امرای نسل سوم بدهد. امّا به نظر می سد تغییر تحت نظر شخص پادشاه بهتر است و آینده را تضمین می کند، ولی چنین پیشنهاداتی مستلزم کناره گیری از پادشاهی و ولیعهدی است. سه قدرت مذکور (رئیس گارد ملّی، وزیر کشور و وزیر دفاع) نیاز دارند به اینکه ابتدا مشخص شود وزیر دفاع بعدی چه کسی از نسل سوم خواهد بود. همینطور سه قدرت مذکور نیاز به توافق و هماهنگی برای جریان یافتن امور دولت دارند. و نیز به زمان کافی نیاز دارند تا به طور کامل در ارکان وزارتخانه های خود ریشه بدوانند و خود را از دست رقیبان خلاص کنند. و نیاز دارند به چتر حمایتی تا زمانی که به موقعیت های بالای خود در خاندان حکومتی دست یابند. این حمایت توسط پادشاه و ولیعهد قابل تأمین است، ولی معلوم نیست اینها تا زمانی که عقبه قدرتی برای خودشان نباشد، حمایتی از سه قدرت مذکور داشته باشند. چتر حمایتی دیگری هم از سوی بقایای ملک عبد العزیز /عموزاده ها، نیاز است که فراهم آمدن آن نیز بسیار سخت است و فقط با چانه زنی و پرداخت بهای سنگین زمین و ملیاردها دلار رشوه قابل تأمین خواهد بود!