پیشینه تندیس های بودا در بامیان

بامیان در مرکز افغانستان، منطقه ای زیبا و خوش آب و هوا است که زیبایی های طبعیت، با اعجاز هنری آن در هم آمیخته و این دره قشنگ را شهره آفاق جهان ساخته است. آثار باستانی در بامیان نشانه های باشکوه از آداب و رسوم و باورهای اعتقادی و هنری مردمان این سرزمین را بخوبی نشان می دهد. طبق نوشته «علی اکبر فیاض» در کتاب درسی «تاریخ افغانستان از آغاز تا ظهور اسلام» آثار تجسمی، بامیان در شهر غلغله، شهر ضحاک، دره فولادی، دره ککرک، سرخ کوتل و آثار موجود در سایر نقاط افغانستان قابل مقایسه با دیگر آثار تمدن های شرق از قبیل تخت جمشید، هیکل سلیمانی، اهرام مصر و دیوار چین می باشد. در بامیان علیرغم آنکه مجسمه های زیادی به صورت های مختلف، ایستاده، نشسته و خوایبده در دل صخره ها و درون غارها تراشیده شده است. اما دو هیکل عظیم آن از شهرت خاصی در جهان بر خوردار شدند. وجود مجسمه های 38 متری و 53 متری بودا در بامیان که یکی «خنگ بت» و دیگری «سرخ بت» نام داشت درقرن دوم و سوم میلادی ساخته شده بود و وجود همین تندیس ها بامیان را زبان زد خاص و عام کرده است. «صلصال» و «شمامه» نیز از نام های دیگری است که این دو مجسمه بزرگ و کوچک به آن شهرت داشتند. علاوه بر شهر بامیان در مناطق همجوار آن نیز مجسمه ها و آثار تاریخی فراوانی وجود دارد که از مهمترین آنها می توان به آثار تاریخی در شهر غلغله، ضحاک، سرخشک، و مناطق دره فولادی، ککرک، کالو، سوماره، آهنگران و اغرابات اشاره کرد. طبق نوشته احمد علی کهزاد این آثار در زمان کوشانیان ساخته شده و آنگونه که علی اکبر فیاض نوشته است، مدت زمان ساخت آن نیز قرنها به طول انجامیده است و هیکل تراشان فراوانی درساخت آن زحمت کشیده، وهزاران استاد هیکل تراش، معمار، نقاش دریک دوره یی طولانی در ساخت آن هنر نمایی کرده اند. با ظهور دین اسلام و با توجه به اینکه اکثریت مطلق مردم افغانستان مسلمان هستند و اعتقادی به دین بودایی ندارند، لذا مجسمه های بودا هیجگاه از تقدس دینی بر خوردار نبوده، بلکه به عنوان آثار تاریخی که نشان از هنر و مدنیت این سرزمین است همیشه مورد توجه مردم و حاکمان این سرزمین بوده است. از زمان ساخت این مجسمه تا زمان انهدام آن به دست طالبان هر چند در برخی از موارد خسارات ها توسط بعضی از حاکمان افغانستان به آن وارد شد ولی هیچ وقت موجودیت این آثار مورد تعرض و خطر قرار نگرفت.