امام علی (ع) الگوی جاودان عدالت

سالروز شهادت شخصیت بزرگ اسلام و نمونه انسان کامل ، علی ابن ابیطالب (ع ) را به همه انسانهای حق جو و عدالت خواه تسلیت می گوئیم . ابن ِ اَبی الحَدید در شرح نهج البلاغه می نویسد : « چون علی (ع) به شهادت رسید ، فرزندان آن حضرت مدفن ایشان را پوشیده نگه داشتند تا مبادا بنی امیه ، به آن آسیب برسانند . از این رو ، محل آرامگاه آن حضرت را از دیگران پنهان کردند . » بدین ترتیب تا سالها کسی نمی دانست که مرقد مطهر علی (ع) کجاست . شهر نجف ، سالها خورشید درخشان علی را در خود داشت و این راز را فاش نکرد . تا آنکه امام صادق (ع) ، محل دفن علی (ع) را آشکار ساخت . پس از آن ، آرامگاهی بر مزار علی ساخته شد و به تدریج مردم از نقاط مختلف به زیارت حرم علی ( ع) آمدند . در شهر نجف ، خیابانهای متعدد تو را به حرم امام علی (ع) می رساند . خدای من ، چقدر با طراوت و نورانی است ! این بارگاه چه عظمتی دارد ! گنبد طلایی ، ایوان بزرگ و جمعیت زائران مشتاق ، در این حرم ، هیچ احساس غربت نمی کنی . در داخل حرم ، ناگاه خود را در تسخیر شخصیت بزرگی چون علی (ع) می یابی . در یک لحظه می اندیشی که در برابر مردی قرار گرفته ای که اقیانوس بیکران علم و ادب و پارسایی است . در این هنگام ، احساس عجیبی داری ، زیرا به حریم انسانی پاک راه یافته ای که به قول پیامبر(ص) ، " مقربترین مردم به درگاه الهی است " ! عزت و صلابت صاحب حرم ، هرکسی را مبهوت می کند و اشک را از دیدگانش جاری می سازد . چرا که در آنجا مردی آرمیده که الگوی استقامت و عدالت است . علی (ع) شخصیت شگفت و کاملی داشت . در شجاعت بی مانند و در برابر دشمن قاطع بود . او از روی عشق و فروتنی به محرومان و تنگدستان خدمت می کرد . رنج و محنت یتیمان ، او را به شدت تحت تاثیر قرار می داد و اندوهی عمیق بر دلش می نشست . آری علی (ع)، نسخه اعلای انسانیت ، وصی پیامبر(ص) ، بنده مخلص پروردگار و راهبر اعلای تاریخ به سوی حق و راستی است . هنگامی که دشمن کینه توز ، شمشیر بر فرق علی(ع) فرود آورد ، جبرئیل - فرشته وحی - بین زمین و آسمان فریاد زد : " به خدا سوگند ، استوانه هدایت ، درهم شکست ، نشانه‏ های تقوی محو گردید و دستگیره محکم ایمان شکسته شد . " **************************************** مهمترین شاخصه علی (ع) ، تشکیل جامعه ای مبتنی بر عدل و داد است . این ویژگی ، انسانهای بسیاری را مجذوب شخصیت علی (ع) کرده است ، تا آنجا که اهل معرفت آرزو می کنند ای کاش جهان یک بار دیگر ، انسانی چون علی را متولد کند . در این برنامه ، تاملی داریم بر شیوه حکومتداری و ویژگیهای زمامداری علی (ع) نگاه علی (ع) به حکومت ، با دیدگاه سیاستمداران قدرت طلب و خودکامه ، از اساس متفاوت است . امام علی(ع) ، جهان را آفریده پروردگار عالم و خدا را مالک مطلق هستی می‏ داند . سیره سیاسی و حکومتی علی (ع) بر این پایه است که جامعه انسانی را به سوی سعادت و تکامل مادی و معنوی سوق دهد . از آنجا که در سایه ظلم و بی عدالتی ، انسانها از حرکت به سوی رشد و تعالی باز می مانند ، علی (ع) در موارد متعدد به اهمیت عدالت اشاره کرده و می فرماید : « از ارکانی که عالم هستی بر آن استوار است ، عدالت است . » در جای دیگر می گوید : « هیچ چیزی مثل عدالت ، شهرها را آباد نمی کند . » به نظر امام علی (ع ) عدالت زینت ایمان ، بلکه اصل ایمان است . اصولا علی (ع) به این خاطر قدرت را در دست گرفت که با آن حق را برپا دارد و زمینه مناسب را برای استقرار عدالت اجتماعی فراهم سازد . از نظر علی (ع) ، مهمترین نقش حکومت ، تحقق عدالت در جامعه است . محور تلاشهای امام علی (ع) ، ستاندن حق ستمدیدگان بود . در حکومت او ، عدالت یک شعار تو خالی نبود ، بلکه برنامه ای عملی و لازم الاجرا بود . عدالت ، شالوده سیاست های علی (ع) بود . علی (ع) برای استقرار عدالت در اجتماع ، هم به اصلاح نظام فکری و فرهنگ عمومی جامعه پرداخت و هم دستگاه اجرایی و سیستم مدیریتی را بکلی دگرگون ساخت . در همین راستا ، ارزشهای دینی را احیا کرد و نظام طبقاتی و تبعیض آمیز را از بین برد . علی (ع) برای رفع تبعیضها ، مساوات را در همه ابعاد جاری ساخت . به شُریح قاضی فرمود : هنگام قضاوت ، بین مردم در نگاه کردن ، صحبت و نشستن خویش ، مساوات را برقرار کن تا نزدیکانت به تو طمع نورزند و دشمنانت از عدالت تو مأیوس نشوند . از ویژگی های علی (ع ) در تدبیر امور حکومت ، خدمت به مردم بود . علی (ع) در نامه ای ، به کارگزار خود در آذربایجان نوشت : « مبادا گمان کنی حکومتی که به تو سپرده شده ، یک طعمه است که به دست آورده ای ، بلکه امانتی است که بر گردنت گذاشته شده است و مافوق تو ، رعایت و حفظ حقوق مردم را از تو می خواهد . پس شایسته نیست که به استبداد و دلخواه درمیان مردم رفتار کنی . » آن حضرت در بخشنامه ای که برای ماموران دریافت مالیات نوشته است ، می فرماید : « به عدل و انصاف رفتار کنید . شما خزانه داران مردم ، نمایندگان ملت و سفیران حکومت هستید . مبادا مانند یک درنده ، که دریدن و خوردن را غنیمت می شمارد ، رفتار کنید . زیرا مردم یا مسلمانند و برادر دینی تو و یا غیرمسلمانند و انسانی مانند تو . » اغلب حاکمان و سیاستمداران جهان ، در تنظیم امور سیاسی و حکومتی ، مبانی اخلاقی را نادیده می گیرند و به دروغ ، نیرنگ و سایر شیوه های نادرست متوسل می شوند تا به مقاصد خود برسند . آنها برای بقای خود ، به تبلیغات عوامفریبانه و غیرانسانی دست می زنند . اما برخلاف آنها ، علی (ع) در شیوه زمامداری خود ، به شدت به اصول و موازین اخلاقی پایبند بود . لحظه ای از ارزشهای انسانی فاصله نگرفت و حتی در کوبنده ترین شرایط ، ذره ای به سوی باطل متمایل نشد . او در کار خود صداقت داشت ، از نیرنگ و عوامفریبی پرهیز می کرد . ساده زیستی و فروتنی علی (ع) در برابر مردم از امتیازات ویژه او بود . علی (ع) با صراحت به پیروان خود می گفت : « آنگونه که با جبّاران و ستمگران سخن می گویند ، با من سخن مگویید ، ... . گمان مبرید که اگر سخنی از روی حق به من گفته شود ، پذیرش آن برایم دشوار است . » ابن عباس باتوجه به این ویژگیهای علی (ع) ، زبان به تحسین او می گشاید و می گوید : « هرگز رهبری به گرانسنگی علی(ع) ندیدم . او برای رسیدن به خلافت و به دست آوردن دل مخالفان خویش ، حتی دروغ مصلحت‏ آمیز نیز نگفت . » علی (ع) در حالی که بر پهنه ای وسیع از جهان حکمرانی می کرد ، از نظر فردی و اجتماعی ، امتیازی برای خود قائل نبود و همواره مانند افراد پایین دست جامعه زندگی می کرد . امام (ع) در نامه ای به عثمان بن حنیف نوشت : « آگاه باشید که رهبر شما از دنیایش ، به همین دو جامه کهنه / و از غذایش به دو قرص نان اکتفا کرده است ... اگر می خواستم ، می توانستم از عسل مُصفّی و مغز گندم و بافته های ابریشم برای خود خوراک و لباس تهیه کنم ; اما هیهات که هوی و هوس بر من غلبه کند . » علی (ع) در همه حال بر محور حق و حقیقت ، ایستادگی می کرد ، چنانکه پیامبر درمورد او فرمود : « حق با علی است ، به هر طرفی که متمایل شود . » حق طلبی امام علی (ع) موجب شد که او اموال غصب شده بیت المال را باز گرداند و فرماندارانی را که قبل از او ، به باطل بر مناصب حساس گمارده شده بودند ، برکنار کند . اصول و سیاستهای امام علی (ع) درباره حقوق انسانها ، در چارچوبی از عاطفه و رأفت عمیق انسانی بیان شده است . او رهبری خویش را با احترام به حیات بشر آغاز کرد و برای احیای حقوق انسانها بسیار کوشید . علی (ع) ، به کارگزاران خود توصیه می کرد که با ایجاد فضایی آزاد در جامعه ، نظرات مردم را بشنوند و بستر لازم را برای احقاق حقوق آنها فراهم کنند . آن حضرت در عهد نامه مالک اشتر می فرماید : ( ای مالک ) بخشی از وقت خود را خاص کسانی قرار بده که به تو نیاز دارند . خود را برای کار آنان فارغ دار ( برای کار آنان وقت بگذار ) و در مجلس عمومی بنشین و در آن مجلس دربرابر خدایی که تو را آفریده ، فروتن باش ، نگهبانان خود را از آنان دور کن ، تا سخنگوی مردم ، آزادانه و بدون هیچ درماندگی ، با تو گفت و گو کند . علی (ع ) برای جامعه انسانی ، هدفی بالاتر از این نمی داند که مردم به هم اعتماد کنند و امنیت در همه جا حکمفرما باشد . از نگاه علی (ع) ، حق « امنیت » ، اصلی اساسی است . در آئین و مسلک علی (ع) ، انسان باید چنان تربیت شود که کسی از ظلم و آزار وی نهراسد و همسایه اش از دست و زبان او در امان باشد . در مکتب علی (ع ) ، مبارزه با ظلم ، از حقوق ملتهاست و زمامداران مجاز نیستند در انجام آن کوتاهی کنند . در همین راستا از انسانها می خواهد کسی را به رهبری برگزینند که با ستم بستیزد و قسط و عدل را برقرار نماید و می فرماید : « دست ستمکار نادان را کوتاه سازید . » این سخن را با گفته ای از جرج جُرداق ، اندیشمند مسیحی به پایان می بریم . وی در برابر اصول انسانی علی (ع) سر تعظیم فرود می آورد و علی (ع) را صدای عدالت انسانی می نامد . او در توصیفی زیبا علی را چنین می ستاید و می گوید : " در این عالم هر دریایی متلاطم می شود . اما من اقیانوس پهناور و عظیمی را می شناسم و آن اقیانوس ِ وجود ِ علی (ع) است که هیچ چیز نتوانست آن را متلاطم سازد ، به غیر از دو چیز / یکی آه مظلوم و دیگری خوف خدا در دل شب / " بار دیگر سالروز شهادت امام علی (ع) را به شما عزیزان تسلیت می گوئیم و شما را به خدای بزرگ می سپاریم .