قتل مرموز سران قومی در قندهار

"درشهر قندهار همگی در ترس و هراس بسر می برد. هرکسی، خواه پولدار باشد یا فقیر وقتی صبح از خانه بیرون می رود، امیدی ندارد که شام زنده به خانه برمی گردد، چرا که احتمال ترور و کشته شدنش می رود." اظهارات فوق، از زبان یک شهروند قندهاری بنام عزیزالله روایت شده است که حکایت از اوج ترس و وحشت از ترور در این شهر مهم کشور را دارد. این موضوع را خانم ملالی اسحاق زی؛ وکیل مردم قندهار در ولسی جرگه نیز تأیید نموده می گوید:" تا سفردوم آقای کرزی (تاریخ 21 ثور سال جاری) در قندهار، تعداد کسانی که ترور شده بود به 525 نفر می رسید، در طول هشت سال گذشته هیچ گروهی، از جمله طالبان مسوولیت این قتل ها را به عهده نگرفته است، حکومت محلی قندهار نیز در این خصوص اقدام مشخصی انجام نداده تا از این قتل ها جلوگیری صورت گیرد، یگانه علت این قتل ها، ایجاد مخالفت میان اقوام خوانده شده است، تا از این مسئله به سود حاکمیت یک قوم خاص استفاده صورت گیرد." گفتنی است که ترور سران قومی فقط در سطح ولایت قندهار خلاصه نمی شود، بلکه ولایت های هلمند، زابل، ارزگان و برخی دیگر از مناطق جنوب افغانستان نیز شاهد این گونه ترورها هستند، اما قندهار از جملهء ولایت های پیشتاز است. به باور کارشناسان ولایت قندهار از اهمیت خاصی برخوردار است. این ولایت هم به لحاظ همجواری با پاکستان و هم به لحاظ قرار گرفتن در مسیر ترانزیتی شاهراه کابل هرات، گلوگاه مهمی برای تجارت و اقتصاد افغانستان به شمار می رود. بنا بر داشتن همین خصوصیات، این ولایت در تاریخ معاصر شاهد جنگ و نزاع های زیادی بوده است، شاید نزاع کنونی نیز سرمنشاء این چنینی داشته باشد. با این وجود، سوال اصلی این است که چه گروهها یا کسانی می خواهند از ایجاد اختلاف میان اقوام دراین ولایت سود ببرند؟ انگیزهء ترور سران قومی اقوامی مانند "بارکزی "، "پوپلزی "، "نورزی "، الکوزی "، "ساکزی "، " اڅکزی "، "علیزی " و ... ده ها کشته در این بازی نافرجام داده اند و مشخص نیست که این روند تا به کی ادامه خواهد داشت. به گفته ملالی اسحاق زی این قتل ها به گونهء تدریجی اتفاق می افتند و بعضا نیز در قالب یک انفجار بزرگ و حادثهء تروریستی صورت می گیرد. به باور وی دلیل عمدهء آن این است که پیچیدگی موضوع زیاد تر شده و کشف و اثبات عاملین اصلی قضیه دشوار به نظر برسد:" حالت تدریجی و پیچیدگی این فاجعه ها نیز باعث شده است تا کمتر به این قضیه به عنوان یک بحران ریشه دارقومی با پیامدهای ناگوار آن نگریسته شود." تاکنون هیچ گروه یا فردی مسوولیت این قتل ها را به عهده نگرفته، ولی با شدت گرفتن این وضعیت ناگوار در قندهار، مقام های ارشد در کابل نیز آن را مرموز خوانده و از ارائهء اطلاعات دقیق در بارهء عوامل آن خود داری کرده اند. بطوریکه زمری بشری؛ سخنگوی وزارت داخله می گوید: "ما به نهادهای امنیتی و تحقیقاتی خود دستور داده ایم تا در این مورد معلومات لازم را جمع آوری نمایند، اما مشخصا تاکنون در مورد عوامل آن اظهار نظری نمی توانم." اظهار نظر آقای بشری در حالی صورت می گیرد که دستکم از شروع این اتفاقات هشت سال می گذرد. در همین حال سیامک هروی؛ یکی از سخنگویان رییس جمهور می گوید: "مدتی است که سران قومی در قندهار و دیگر نقاط افغانستان ترور می شوند، این قضیه توسط مخالفان دولت و مردم افغانستان انجام می شود، کسانی که نمی خواهند سران و متنفذین قومی در روند پیشرفت کنونی و رشد زندگی مردم افغانستان سهم داشته باشند." آقای هروی این ترورها را به دوش مخالفان دولت انداخته و صرفا عدم پذیرش آنان را( ازسوی گروهای مخالف) دلیل کافی برای این مسئله نمی داند. اما عدهء از آگاهان امور براین باوراند که یک تشکل خاص در قندهار شکل گرفته که تصمیم دارند تمام امتیازات سیاسی و اقتصادی را در اختیار خود داشته باشند؛ لذا هرکسی که در مقابل این هدف قرار گیرد، مورد حمله قرار گرفته و از بین برده می شود. اما وحید مژده کارشناس مسایل سیاسی، هرچند دست داشتن مخالفان مسلح دولت را در این قضیه رد نمی کند، اما دست های پشت پرده را در این قضیه دخیل دانسته و ترور سران قومی را تلاشی برای عدم احیاء همبستگی اقوام در قندهار می داند. به گفتهء وی، هدف این است که سران اقوام مانند گذشته قدرتمند نباشند. همین مسئله باعث شده است که بسیاری از سران قومی که در انتخابات قبلی ولسی جرگه رای کسب کرده بودند، دیگر جرأت برگشتن به مناطق خود را ندارند. ولی خانم اسحاق زی؛ دخیل بودن دست های خارجی را رد نموده و متعقد است:"یگانه چیزی که عامل این قضایا می باشد، موجودیت یک خانواده و یک گروه خاص است که به خاطر اقتدار و قدرت محلی خویش، به بهانه های مختلف، سران قومی را از بین می برند، یکی را به اتهام طالب بودن، دیگری را به تهمت تضاد قومی و عده ای را نیز به بهانه های دیگری می کشند تا بر خلاف قدرت آنان قد علم نکنند." ا خانم اسحاق زی می افزاید:" فکر می کنم در قندهار دست های خارجی آنقدر باز نیست که در این مسائل دخالت کنند و مردم قندهار نیز محتاطانه عمل می کنند؛ مثلا از قوم الکوزی کسانی مثل ملا نقیب، حاجی گلانی، حاج هاشم و ... کسانی هستند که از شخصیت های برجستهء قندهار بودند که نه مشکلی با خارجی ها و نه هم با طالبان داشتند و نه هم با پدیده هایی چون تروریزم و تریاک ارتباط داشته اند؛ اما بی رحمانه ترور شدند." ترور، عامل تقویت مخالفان موجودیت چنین وضع آشفتهء امنیتی باعث گردیده است تا زمینهء بهتری برای دخالت های آشوبگرانه از جانب مخالفان مسلح دولت مساعد شده و بستر مناسب مداخلهء بیرونی نیز فراهم شود. یکی از رهبران قومی که خواست نامش فاش نشود، گفت: "دیگر نمی شود در جنوب افغانستان نسبت به گناه، جرم و خلاف کاری اعتراض کرد وگرنه ترور خواهی شد." به باور وی، ترور رهبران قوم پشتون در جنوب افغانستان باعث شده است که نیروهای طالبان به راحتی بتوانند ابراز وجود کنند. هرچند یکی دیگر از سران قومی بنام حاجی سید جان از ضعف گروههای تروریستی سخن می گوید؛ اما وی از دولت می خواهد تا ریشه های اصلی این پدیدهء ناگوار را پیدا نموده و آن را بخشکاند. این نوع مداخلات، آنگونه که در اظهارات آقای هروی نیز تذکر رفته بود، باعث تضعیف نقش حکومت در این ولایت نیز گردیده است. نورالحق علومی؛ وکیل مردم قندهار در ولسی جرگه، نا امنی ها را در جهت برآورده ساختن منافع پاکستان دانسته و معتقد است که هرچه در این ولایت ناامنی و آشفتگی باشد، به همان میزان زمینهء نفوذ سازمان استخبارات پاکستان فراهم می گردد. شکیبا هاشمی؛ یک تن دیگر از وکلای قندهار در ولسی جرگه نیز، چندی پیش با وارد کردن اتهام به عناصر حکومت محلی قندهار، عدهء از آنان را "نوکران مزدبگیر" پاکستان خوانده بود. بنا به اظهارات وی این تعداد عناصر خود فروخته درصدد ایجاد اختلاف میان اقوام اند. به هرحال، وقتی فضای اجتماعی با ناامنی های فراوان و ترس از ترور و قتل سران قومی و دیگر طیف های ذی نفوذ وجود داشته باشد، زمینهء هرگونه سوء استفاده فراهم خواهد شد. لذا باید راه حلی را در پیش گرفت که این پدیدهء شوم از میان جامعهء قندهار ازبین برود. وظیفهء حکومت و راه حل "مردم، مقامات دولتی وسران قومی اختطاف گردیده وکشته می شود، دولت چرا اینقدر ضعیف شده است که جلو چنین کارها را گرفته نمې تواند؟ یک موتور سایکل سوار با انجام قتل و ترور به راحتی فرار نموده و ممکن است از جلو یک پوسته امنیتی نیز عبور نماید." این مطلب را عزیزالله؛ یک تن از ساکنین شهر قندهار بیان می کند. وی می افزاید:" بطور مثال حاجی عبدالرحمن درجلو خانه اش توسط یک تن موترسایکل سوار به قتل رسید و تاکنون هیچ سر نخ از عاملین قتل وی به دست نیامده است." سیامک هروی ضمن مکلف دانستن دولت برای تأمین امنیت، بخصوص امنیت سران قومی تأکید می کند:" نهادهای امنیتی در قندهار در حال اتخاذ تدابیری هستند که وضعیت دشوار کنونی را تغییر دهند." به عقیدهء وی راه حل این قضیه، قطع ارتباط شبکه های تروریستی با حامیان بیرونی آنان است که در آن سوی مرزها قرار دارند. این درحالی است که حاجی آغا لالی؛ معاون شورای ولایتی قندهارمی گوید:"ما قبلا نیز درکابل با مقامات بلند رتبۀ دولتی گفتگو داشتیم، آنها ما را مطمین ساختند که در آیندهء نزدیک تغییرات مثبت در قندهار رونما خواهد شد." وی چندی قبل نیز اظهار داشته بود که یک پلان مکمل امنیتی با همکاری نیروهای امنیتی در دستور کار این ولایت قرار دارد؛ اما شواهد نشان می دهد که این پلان تا کنون اجرا نگردیده است. در نهایت، این ناکامی ها باعث گردیده است تا کارشناسان مسایل سیاسی، یگانه راه حل نهایی مشکل را در اصلاح ساختار حکومت محلی و تبدیل کردن مهره های کنونی بدانند. خانم اسحاق زی؛ راه حل اساسی مسئله را اینگونه بیان می کند:"باید در اداره قندهار یک قومندان امنیه صلاحیت گرفتاری مجرم را داشته باشد که فعلا ندارد، باید یک څارنوال صلاحیت بررسی دوسیه جرمی را داشته باشد، لذا اداره محلی قندهار باید اصلاح شود و ساختار اداری این ولایت با مشارکت تمام اقوام بوجود آید." وی تاکید می کند " نباید اداره محلی قندهار تنها از یک قوم خاص و از خانوادهء مشخص تعیین شود."