شهرک‏سازی صهیونیست ها و سیاست یهودی سازی قدس

یهودی کردن قدس همیشه جزو رویاهای صهیونیست ها بوده که هیچ گاه و تحت هیچ شرایطی نباید از آن دست کشید! طرح شهرک سازی توسط یهودیان در قدس آغاز گردید و مهم ترین حلقه های آن در این شهر تکمیل می شود. آنها می گویند که قدس قلب صهیونیسم و جوهره اصلی طرح صهیونیستی است که از آن مقاصد دینی و سیاسی خود را نیز پی می گیرند. ادعای حقوق تاریخی یهود در قدس و نیز در فلسطین با واقعیت و عدد و ارقام منافات دارد چرا که سخن درباره آنکه قدس از آن یهودیان است مستلزم وجود یهودیان پر شمار ساکن در آن است، از این رو رهبران صهیونیستی از هر فرصتی بهره می گیرند تا به هر شکل ممکن چه به اجبار یا اختیار، چه با نیرنگ و فریب یا مذاکره بر هر هکتار از آن سیطره یابند و مادامی که نتیجه یکی باشد، برای آنها چنین کارهایی تفاوت ندارد. ریشه های تاریخی هسته اولیه شهر قدس روی تپه "اوفل" مشرف بر روستای سلوان نهاده شد. این مکان به دلایل امنیتی انتخاب گردید و آب ساکنان آن از طریق چشمه سلوان تأمین می شد، بعدها ساکنان این شهر به مکان دیگر یعنی کوه "بزیتا " و ارتفاعات موریا که گنبد مقدس الصخره در آن ساخته شد، هجرت کردند. با توجه به ادعای صهیونیست ها که همیشه اکثریت مردم قدس را یهودیان تشکیل می داده اند در حالی که مساحت محله یهودی نشین در شهرک قدیمی قدس از نیم هکتار تجاوز نمی کند و تنها هفتاد خانوار یهودی در آن ساکن هستند و نیز به سبب ساخت شهرک های یهودی نشین در مناطق عرب نشین، دولت استعمارگر انگلیس و رهبران جنبش صهیونیستی توافق کردند که محدوده شهری را به گونه ای ترسیم کنند که با وضعیت یهودیان تناسب داشته باشد. خط مرزی از سمت غرب چند کیلومتر امتداد داشت و محله های گفعات شائول، شخنات مونتویوری، بیت هکیرم، شخنات هبو علیم، بیت فجان را که فاصله آن از دیوار شهر قدس هفت کیلومتر بود، در بر می گرفت. محدوده شهری در سمت جنوب و شرق تنها چند صد متر افزایش یافت و به محدوده روستاهای عرب نشین مجاور می رسید و روستاهای بزرگی همچون الطور، شعفاط و لفتا، دیر یاسین، سلوان، عیسویه، عین کارم، المالحه، بین صفافا در خارج از این محدوده قرار گرفتند. این روستاها همجوار شهر قدس هستند و چه بسا می توان گفت که هریک از آنها از نواحی این شهر محسوب می شود. بیش از یک قرن از برگزاری اولین کنگره صهیونیستی در بال سوئیس می گذرد، واقعیت امر این است تاریخ شهرک سازی در قدس به شصت سال پیش از سال 1897 (1276 ش) باز می گردد که یهودیان ثروتمندی امثال مونتیوری روچیلد گام هایی را در این زمینه برداشتند. یهودیان برای تشکیل محله یهودی نشین در قدس در سال 1827 (1206 ش)شروع به کوچ کردند و درخلال سال های 1842 و 1897 (1221 ش و 1276 ش) چند محله و کنیسه ساخته شد و 27 شهرک یهودی نشین در منطقه قدس و اطراف آن برپا گردید. یکی از آنها در سال 1859 (1238 ش) با فریب و نیرنگ ساخته شد، آنها وانمود کردند که ساختمان هایی را برای بیمارستان می سازند، اما در واقع می خواستند یهودیان را در آن ساکن کنند. محله های یهودی نشینی در امتداد مسیر منتهی به دروازه های غربی، شمالی و جنوبی ساخته شد که با دور زدن قانون و به کمک کنسولگری انگلیس در قدس صورت گرفت. نیروهای انگلیسی شهر قدس در سال 1296 ش دخالتی نکردند تا اینکه مرحله اول آن پایان پذیرفت و قدس محاصره گردید و یهودیان در آن به اکثریت تبدیل شدند. در خلال سال های 1930ـ 1897 میلادی 1309 ش ـ 1276 ش) 24 شهرک یهودی نشین دیگر در داخل قدس و اطراف آن ساخته شد و بدین ترتیب شمار شهرک ها به 51 عدد رسید و شهر قدس به محل اصلی تمرکز شهرک های یهودی نشین تبدیل شد. بنابر این گروهی یهودی ساکن در قدس اولین شهرک یهودی نشین موسوم به "بتاح تکفا" را در خاک فلسطین ایجاد کردند. صهیونیست ها محدوده شهری را در سال 1921 (1300 ش) ترسیم کردند که محدوده شهرک قدیمی و ناحیه گسترده ای به عرض 400 متر را در شرق دیوار شهر قدس و محله های باب الساهره، وادی الجوز و شیخ جراح را در شمال در بر می گرفت. این مرزها در جنوب فقط به دیوار شهر قدس منتهی می شد، اما در ناحیه غرب که مساحت آن چند برابر بخش شرقی است، گروه زیادی از یهودیان را در خود جای می داد. علاوه بر آنها محله های عرب نشینی همچون قطمون، البقعه الفوقا، التحتا، الطالبیه، اللوعریه، شیخ بدر و مأمن الله نیز در داخل این محدوده قرار می گرفت. مرحله دوم طرح نقشه محدوده شهری قدس در سال 1946 (1325 ش) به اجرا درآمد که به موجب آن خدمات شهری گسترش می یافت و توسعه شهری در بخش غربی متمرکز می شد تا شهرک نشینی در آن آسانتر گردد و محله یهودی جدیدی که در خارج از محدوده ترسیم شده در سال 1931 (1310 ش) قرار گرفته بودند به آن اضافه شوند. جنوب روستای سلوان به قسمت شرق وادی الجوز اضافه شد و بر اساس این نقشه مساحت شهر قدس به 2020 هکتار رسید که مالکیت آن به شکل زیر توزیع می گردید: مساحت شهرک های صهیونیست نشین از 413 هکتار در 1918 (1297 ش) به 723 هکتار در سال 1948 (1327 ش) رسید. طرح تقسیم و بین المللی کردن قدس که در سال 1947ـ 1949 ارائه گردید، تازگی نداشت؛ زیرا پیش از آن "کمیته بیل" (کمیته پادشاهی انگلیس در امور فلسطین) پیشنهاد داده بود که قدس و بیت لحم به اضافه اللد، الرمله و یافا در خارج مرزهای دو دولت یهودی و عربی باقی بماند و گذرگاه های آزاد و امنی در بین آنها وجود داشته باشد. طرح تقسیم بار دیگر بر بین المللی کردن قدس تأکید کرد و در آن پیشنهاد شد که قدس به عنوان"سرزمینی جداگانه" مابین دولت های عربی و یهودی باشد و از نظام خاص بین المللی تبعیت کند و توسط سازمان ملل از طریق شورای قیمومیت که به همین منظور تشکیل می گردد، اداره شود. مرزهای بین المللی قدس نیز مشخص گردد که علاوه بر قدس شامل ابو دیس در شرق، بیت لحم در جنوب، عین کارم و موتسا و گالونیا در غرب و شفعاط در شمال می شد. سپس سازمان ملل بر اساس قطعنامه شوم 181 به تقسیم فلسطین اقدام کرد که بر اساس آن قدس، بین المللی و اداره آن به سازمان ملل واگذار می شد. مرزهای بین المللی قدس، عین کارم و موتسافی را در غرب، شفعاط را در شمال، ابو دیس را در شرق و بیت لحم را در جنوب دربر می گرفت. یهودیان در پی جنگ 1948 (1327 ش)بر بخش غربی قدس نیز سیطره یافتند که بر اساس توافق آتش بس با اردن در سال 1949 یهودیان صورت گرفت. در آن زمان قدس به روستاهای همجوار خود مانند بیت صفافا، لفتا، عین کارم، المالحه و دیر یاسین ضمیمه گردید. بر اساس طرح جدید شهرداری قدس در سال 1952 (1331) نواحی سلوان،رأس العتمود، الصوانه، ارض السمار، بخش جنوبی شعفاط، به قدس الحاق گردید و مساحت تحت سیطره شهرداری قدس به 5/6 کیلومتر مربع رسید. شروع جنگ 1948 (1327 ش) و افزایش درگیری در پی تقسیم شهر قدس منجر به تقسیم قدس به دو بخش شرقی و غربی شد. مقامات رژیم صهیونیستی و اردن توافقی را در 30 نوامبر 1948(1327 ش) به منظور برقراری آتش بس امضا کردند که بر اساس آن قدس به دو بخش شرقی و غربی تقسیم می شد. گفتنی است که خط تقسیم قدس بین دو بخش شرقی و غربی در 22ژوئن 1948 (1327 ش)تعیین گردید. در پایان این سال قدس تقسیم گردید که مرز آن بر اساس توافق آتش بس به شکل زیر بود: بدین ترتیب پس از توافق آتش بس بین طرف های اردنی و اسرائیلی در 4 مارس 1948، (1327 ش)گذشت زمان نشان داد که تقسیم قدس در بین آنها با موضع سیاسی هر کدام از آنها هماهنگ بود و با بین المللی کردن قدس تناقض داشت. در 13ژوئن 1951 (1330 ش) اولین انتخابات شهرداری قدس غربی برگزار شد و شهرداری برای تعیین محدوده و گسترش آن اهتمام ویژه ای نشان داد تا بتواند شمار بیشتری از ساکنان را در خود جای داده و مشکلات سکونت را کاهش دهد. ابتدا محدوده شهری قدس شرقی که در 1 آوریل 1952 (1331 ش) تصویب گردید، مناطق زیر را دربر می گرفت: روستای سلوان، رأس العمود، الصوانه، خاک السمار، بخش جنوبی روستای شعفاط. مساحت واقع در حوزه استحفاظی شهرداری قدس به 5/6 کیلومتر مربع رسید که در ابتدا از 3 کیلومتر مربع تجاوز نمی کرد. در 12 فوریه 1957 (1336 ش) شورای شهر قدس تصویب کرد که محدوده شهری را که به سبب محدودیت های اتخاد شده از سوی "کاندل" که ساخت و ساز را در دشت های کوه الزیتون و دشت های غربی و جنوبی کوه المشارف و کوه اسکوبس ممنوع کرده بود و نیز مساحت زیادی به دیرکده ها و کنیسه ها اختصاص داشت و مشکلات دیگری همچون وجود زمین های متعلق به اموال عمومی مانند شیخ جراح و شعفاط که هیچ گونه سازشی در زمینه آن صورت نمی گرفت، گسترش دهد. از این رو شورای شهر قدس در ژوئن 1958 (1337 ش)مسئله گسترش محدوده شهری را در شمال بررسی کرد که از هر طرف جاده منتهی به رام الله 500 متر توسعه می یافت و به فرودگاه قلندیا می رسید. بررسی موضوع توسعه محدوده شهری که طرح نقشه ساختار اصلی شهرداری نیز جزو آن بود، تا سال 1959 (1338 ش) بدون نتیجه ادامه یافت. در سپتامبر 1959 (شهریور 1338 ش) شهرداری به استانداری تغییر نام یافت، اما این تغییر نام تأثیری بر میزان بودجه و کمک ها نداشت. پس از انتخابات 1963(1342 ش) و در سال 1964 (1343 ش) پیشنهاد شد که محدوده شهرداری قدس تا 75 کیلومتر مربع گسترش یابد، اما آغاز جنگ 1967 این پروژه را متوقف ساخت و مرزهای شهرداری به همان منوال دهه پنجاه باقی ماند، اما قدس غربی به سمت غرب و جنوب غربی توسعه یافت و محله های جدیدی همچون کریابت یوفال، کریات مناحم، عین غانیم، روستاهای عین کاریم، بیت صفافا، دیر یاسین، لفتا، المالحه به آن اضافه گردید و مساحت آن به 38 کیلومتر مربع رسید. شهردار قدس غربی در سال 1964 (1343 ش) نقشه کلی شهر را ترسیم کرد که در سال 1968 (1347ش) تجدید گردید. جنگ و توسعه مرزها جنگ 1967 (1346 ش) آغاز گردید و رژیم صهیونیستی شرق قدس را اشغال و یهودی سازی شهر را شروع کرد. دولت های پیاپی این رژیم چه از حزب عمل و چه لیکود همین سیاست را ادامه دادند و برنامه هایی راهبردی و تاکتیکی را برای دستیابی به این هدف وضع کردند. پس از اعلام گسترش مرزهای شهری قدس و تجمیع آن در 25 ژوئن 1967(1346 ش) "رحبعام زئیفی" بر اساس سیاست هدفمند رژیم صهیونیستی برای سیطره بر بیشترین مساحت ممکن با کمترین عدد ممکن از ساکنان عرب مرزهای شهرداری قدس را ترسیم کرد که 28 روستا و شهر عربی را شامل می شد و همه ساکنان عرب از آن اخراج شدند. بدین ترتیب جنگ شش روزه در سال 1346 باعث شد که همه خاک فلسطین به دست یهودیان بیفتند. "موشه دایان" ژنرال صهیونیستی برخی از افسران و در شماری از مهندسان را گردهم آورد و آموزش های فوری را در زمینه نحوه اداره قدس جدید به آنها ارائه داد. کمی پس از اشغال، محله المغاربه به بهانه نامناسب بودن برای سکونت به طور کامل ویران گردید و در خلال کمتر از یک ساعت هزار شهروند عرب ساکن در آن با وجود مخالفت های اداره اوقاف اسلامی از منازل خود اخراج شدند و محوطه دیوار ندبه ساخته شد و اسم قدیم آن که دیوار البراق نام داشت، محو گردید. بر اساس اطلاعات به دست آمده از منابع رسمی هدف اصلی از انجام این کار اتصال دو نیمه شهر به هم در اسرع وقت ممکن بود تا هر گونه تلاش بین المللی برای تقسیم دوباره شهر ناکام بماند که در پی آن بیش از 1770هکتار از زمین های فلسطینیان مصادره گردید. در نتیجه این محدوده به سمت غرب سوق یافت و یک بار با خطوط سازش براساس نقشه هوایی و بار دیگر بر اساس خطوط تعیین شده در جاده ها تعیین می شد. بدین ترتیب دوره دیگری از ترسیم محدوده شهری آغاز گردید که در پی آن مساحت محدوده شهری قدس از 5/6 کیلومتر مربع به 5/70 کیلومتر مربع و مساحت کل شرق و غرب به 5/108 کیلومتر مربع رسید و بار دیگر در سال 1379 به سمت غرب گسترش یافت و به مساحت کنونی یعنی 123 کیلومتر مربع رسید. از ساعات اولیه اشغال فلسطین سیاست و تحولات به سمت یهودی سازی قدس به منظور تغییر هویت این شهر و ایجاد وضعیتی ژئوسیاسی به منظور ممانعت از تقسیم دوباره آن از نظر سیاسی و جغرافیایی پیش رفت و پایه های محله های یهودی در قدس شرقی گذاشته شد تا شهرک های صهیونیست نشینی که قدس را از هر طرف احاطه می کرد، در آن ساخته شود و شهرک نشینان در آن سکونت یابند تا جغرافیا و جمعیت آن تغییر یابد و موقعیت جمعیتی عرب ها در این شهر به خطر افتد. با وجودی که ساکنان فلسطینی در سال 1967 (1346ش) در اکثریت بودند در سال 1995(1374ش) در اقلیت قرار گرفتند و مالکیت 100 درصدی آنها بر خاک فلسطین پس از مصادره، ایجاد پروژه های شهرک نشینی، جاده سازی و ساخت و ساز و ضمیمه ساختن محله های عربی به 21 درصد کاهش پیدا کرد. مرحله دیگری از مراحل یهودی سازی و ترسیم مرزها موسوم به ترسیم مرزهای قدس بزرگ "متروپولیتان" آغاز شد که 840 کیلومتر مربع یعنی معادل 15 درصد از مساحت کرانه باختری را دربر می گرفت. حلقه دیگری از ساخت شهرک های صهیونیست نشین در خارج از مرزهای شهری قدس آغاز شد که این بار هدف اصلی اتصال منطقه ای و جغرافیایی بین شهرک های واقع در کرانه باختری و در خارج از مرزهای شهرداری و نیز ایجاد شبکه راه هایی بود که این شهرک ها را به هم متصل می ساخت. به استثنای شهرک های یهودی نشین در داخل و اطراف شهر قدس هم اکنون شهرک های کرانه باختری 91درصد از کل شهرک های سرزمین های اشغالی 1967 را دربر می گیرد که 92/86درصد از مساحت منطقه عمرانی شهرک های یهودی نشین را شامل می شود. استان قدس بزرگ بیشترین تعداد شهرک های یهودی نشین یعنی 84 شهرک را در خود جای داده است و مساحت زیادی از زمین های یهودی نشین یعنی بالغ بر 4561 هکتار یعنی 56/14درصد از مساحت منطقه آباد شهرک های یهودی نشین در کرانه باختری را دربر می گیرد. پس از استان قدس، استان نابلس قرار می گیرد که مساحت منطقه آباد شهرک های یهودی نشین در آن 2064هکتار یعنی 27/71درصد از کل مساحت کرانه باختری را شامل می شود. سپس استان الخلیل قرار دارد که با توجه به مساحت شهرک های یهودی نشین نسبت به مساحت استان در مرتبه بالاتر از قدس قرار می گیرد یعنی 5/76درصد از کل مساحت آن. سپس رام الله با نسبت 1/89درصد و نابلس با نسبت1/6درصد و بیت لحم با نسبت 1/4درصد. مجموع مساحت شهرک های یهودی نشین در نابلس بیش از شهرهای دیگر است یعنی 31/66درصد از کل مساحت شهرک های یهودی نشین در کرانه باختری. این امر ابتدا به وسعت زیاد استان و در ثانی به هدف قرار گرفتن مناطق شرقی (الاغوار) که از نظر منابع آبی و زمین های کشاورزی غنی بود، باز می گردد. همان طوری که گفتیم قدس بیشترین تعداد شهرک یهودی نشین یعنی 84 شهرک را در خود جای داده است و مساحت زیادی از زمین های یهودی نشین را که بالغ بر 4561 هکتار یعنی 14/56درصد از مساحت آباد شهرک های یهودی نشین در کرانه باختری است، شامل می شود. مساحت شهرک های یهودی نشین نسبت به مساحت استان 5/76درصد از قدس است که در مقایسه با بقیه شهرها در کرانه باختری در رتبه بالایی قرار دارد. قدس همچنین بیشترین تعداد از شهرک های گروه اول را در خود جای داده است که مساحت آن به بیش از 150 هکتار می رسد. شهرک های گیلو، عوفر، معالیه ادومیم مضاف بر شهرک جبل ابو غنیم که ساخت و ساز در آن در شرف اتمام است، از آن جمله اند.