تحمیل ارزشهای لیبرال دموکراسی در متن اعلامیه استراتژیک کابل و واشنگتن

متن اعلامیه یا پیمان استراتژیک پیشنهادی بین کابل و واشنگتن دارای موارد متعدد ابهام و تحمیل است که در این مطلب به بحث تحمیل ارزشهای لیبرال دموکراسی در آن می پردازیم. به قلم: سلطان منصور الف- سیاسی ، اجتماعی : - در این پیش نویس بیش از 7 مرتبه از لغت دموکراتیک و 4 مرتبه از لغت حقوق بشر استفاده شده است. لغت دموکراتیک و حقوق بشر دارای معانی خاص خود هستند که معرف یک سیستم سیاسی و هنجاری خاص یعنی لیبرال دموکراسی است. بخش سوم اعلامیه صرفاً به گسترش ارزش های دموکراتیک اختصاص یافته است. در بند اول آمده است: (طرفها معتقدند که تعهدات افغانستان به ارزشهای دیموکراتیک و حقوق بشر عنصر اساسی مشارکت و همکاری های دراز مدت شان می باشد .) - در بند دوم همین بخش، افغانستان متعهد به برپایی حکومتی مبتنی بر ارزش های دموکراتیک شده است. - از طرف دیگر پروسه ی دموکراتیک سازی افغانستان توسط ایالات متحده در قسمت ب بند 1 بخش پنجم به صراحت بیان شده است که: ( طرفها از همه ملل دعوت می کنند تا به حاکمیت ملی و تمامیت ارضی افغانستان احترام گذاشته و از مداخله در پروسه دیموکراتیک افغانستان اجتناب ورزیده و از موقف خویش در افغانستان علیه ملل دیگر استفاده ننمایند .) - در قسمت الف بند دوم، بیان شده است که: ( افغانستان تعهد می نماید بدون در نظر داشت تفاوت های جنسی، قومی و اعتقادات مذهبی، قوانین را در مورد تمام شهروندان به صورت مساوی تطبیق نماید.) - منظور از تفاوت های جنسی، تفاوت بین زن و مرد می باشد که در اسلام این رابطه براساس "اصل تناسب" برقرار می گردد ولی در فلسفه غرب روابط و تعاملات زن و مرد براساس "اصل تساوی" است. - هدف این بند جایگزین کردن اصل تساوی زن و مرد در جامعه افغانستان است که مخالف حکم مواد اول، دوم و سوم قانون اساسی افغانستان است. براساس این مواد، فلسفه ی حاکم بر قانون اساسی افغانستان، اسلام است. - ماده ی اول قانون اساسی افغانستان بیان می کند که: ( افغانستان دولت جمهوری اسلامی، مستقل، واحد و غیر قابل تجزیه می باشد.) - در ماده دوم بیان شده است که: (دین دولت جمهوری اسلامی افغانستان، دین مقدس اسلام است. ...» - طبق ماده ی سوم قانون اساسی: در افغانستان هیچ قانون نمی تواند مخالف معتقدات و احکام دین مقدس اسلام باشد.» - براساس ماده ی فوق، مصدر تشریعی قوانین در افغانستان احکام دین مقدس اسلام است. - ایالات متحده با توجه به تغییر ارزش حاکمیت دولت ها پس از 11 سپتمبر 2001، در اعلامیه جدید، تلاش خواهد کرد تا همه جنبه هایی که در ارتباط با حقوق بین الملل؛ زمانی جزو صلاحیت های سیاست داخلی یک کشور (از قبیل اسلوب حکومت داری، ایجاد رفاه، امنیت داخلی و ارزش های حقوق بشر) بود را به نوعی وارد روابط دو کشور نماید تا در آینده بتواند از آن بهره برداری نماید. و این نشان می دهد، چیزی که صرفاً جزو صلاحیت های داخلی دولت جدا از جامعه بین المللی باشد؛ وجود ندارد. ب- اقتصادی: - در بخش ششم در قسمت الف بند 2، طرفین متعهد به تقویت و رشد اقتصاد بازار آزاد و همکاری های بلند مدت به منظور رشد اقتصاد پایدار شده اند. ( الف : طرفها تعهد می نمایند که تقویت و رشد اقتصاد بازار آزاد و همکاری بلند مدت به منظور رشد اقتصاد پایدار را با در نظر داشت قانون اساسی، تاریخ و واقعیتهای اجتماعی افغانستان دنبال می نمایند .) - اگرچه درماده ی دهم قانون اساسی افغانستان، نوع یا سیستم اقتصادی افغانستان نظام اقتصاد بازار یا باز تعیین و تاکید شده است که دولت با وضع قانون، آن را تشویق و حمایت می کند، اما باید به یک نکته توجه نمود که براساس اصول اول تا سوم قانون اساسی افغانستان کلیه ی قوانین افغانستان مبتنی بر احکام اسلام هستند. از این منظر باید ماده ی دهم قانون اساسی افغانستان را در چارچوب احکام اسلامی تفسیر نمود. از این حیث، اجرای این نوع اقتصاد باید تابع احکام قانونی باشد که منبعث از اسلام است. بنابراین، هدف از سیاست اقتصاد بازار، نوع اقتصاد غربی مبتنی بر ارزش های لیبرالیزم اقتصادی نیست. به عبارت دیگر تامین منافع و مصالح مردم افغانستان عمده است. اما آیا منظور ایالات متحده از تقویت و رشد اقتصاد بازار آزاد در افغانستان نیز چنین است. - در بند 2 بخش ششم به دو نکته اشاره شده است: اول تقویت و رشد اقتصاد بازار آزاد، دوم همکاری های بلند مدت برای رشد اقتصاد پایدار. - مفهوم دو نکته فوق این است که ایالات متحده در صورتی حاضر به همکاری با افغانستان است که اولاً ارزش های دموکراتیک و حقوق بشر از طرف این کشور رعایت شود (در بالا اشاره شد)، و از طرف دیگر نظام اقتصادی و اصول حاکم بر اقتصاد افغانستان لیبرالیزم اقتصادی غرب باشد. ایالات متحده از این نکته به دنبال اهداف منطقه ای و دو جانبه با افغانستان است. در مورد اهداف دوجانبه ایالات متحده تلاش می کند تا با کشاندن افغانستان در نظام سرمایه داری تحت کنترل خود، قراردادهای دوجانبه با این کشور منعقد کند تا به این وسیله بهتر و بیشتر بتواند این کشور را تحت سلطه ی خود قرار داده و زمینه های استعمار و استثمار هر چه بیشتر این کشور را فراهم سازد. از طرف دیگر با انعقاد این قراردادها روابط اقتصادی افغانستان با کشورهای همسایه و منطقه را تحت تاثیر قرار دهد و از طریق اقتصاد این کشور در جریان منطقی کالا در منطقه که خارج از کنترل امریکا باشداخلال ایجاد کند. - از طرف دیگر ایالات متحده با توجه به نیاز آتی افغانستان به قرضه های بین المللی از بانک جهانی، صندوق بین المللی پول و غیره، برای بازسازی کشور، با تحمیل لیبرالیزم اقتصادی به دنبال استفاده از آن در شرایط آتی مبنی بر تحمیل تعدیل ساختاری، و آزاد سازی اقتصادی در افغانستان است تا از این طریق بتواند با برهم زدن روابط سنتی اقتصاد داخلی افغانستان، زیرساخت های اجتماعی افغانستان را تغییر داده و جامعه ای مبتنی بر اصول خود بنا سازد. - اگر تاکید بر نظام اقتصاد بازار آزاد را در کنار عبارتی که در بخش دوم آمده قرار دهیم، بهتر متوجه سیاست کلان امریکا در افغانستان خواهیم شد. در این عبارت بیان شده که: (مساعدت های ایالات متحده امریکا و جامعه ی بین المللی از حالت کمک به منظور اعاده ثبات به حالت کمک به تحقق توسعه ی پایدار تغییر خواهد کرد.) - این عبارت بیانگر تغییر نگرش امریکایی ها به شرایط اجتماعی و امنیتی افغانستان است به طوری که اگر تا به حال از طریق ابزارهای نظامی و امنیتی به دنبال ایجاد امنیت در جامعه ی افغانستان بوده اند، پس از این، با تغییر سیاست به ایجاد توسعه ی پایدار، به دنبال اعاده ی امنیت در افغانستان هستند. زیرا در بطن اصطلاح توسعه ی پایدار مفهوم امنیت نهفته است. به این دلیل که با افزایش رفاه اقتصادی و تغییر بافت سنتی جامعه امنیت بهتر ایجاد خواهد شد. درک این نکته زمانی آسان خواهد شد که این برنامه را به صورت زنجیر وار با برنامه های تحمیل ارزش های دموکراتیک و دیپلماسی عمومی امریکا در افغانستان در کنار یکدیگر قرار دهیم. ج- فرهنگی : - دربند 6 بخش ششم، آمده است: (6 – طرف ها مصمم اند تا روابط دراز مدت میان مردم و جوامع مدنی شان از طریق یک سلسله تلاش های وسیع از جمله ابتکارات جوانان و زنان و همکاری میان پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی یکدیگر تقویت گردد .) - در قسمت الف این بند برابتکاراتی نظیر" بورسیه های فولبرایت و برنامه های آموزش رهبری " اشاره شده است . (الف : ایالات متحده امریکا تعهد می نماید تا ابتکاراتی چون برنامه های تبادل تحصیلی و فعالیت های مربوط به آن را افزایش دهد که این ابتکارات شامل بورسیه های فولبرایت ( program Fulbright ) و برنامه های آموزش رهبری برای بازدیدگان بین المللی ( Leadership Program International Visitor ) می گردد.) - لازم به ذکر است، برنامه ی فولبرایت یکی از بازوهای قوی دیپلماسی عمومی و فرهنگی امریکا در جهان است. به طوری که اکثر افرادی که در کشورهای جهان سوم بر مسند قدرت طرفدار امریکا هستند، از طریق این برنامه ها تربیت شده اند.