حضور دائمی ناتو در افغانستان ، رویا یا واقعیت

در حالی که حضور نیروهای ناتو در افغانستان با اعتراض های روبه رشد مردم روبرو است، "آندرس فوک راسموسن" دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) در مواضعی آشکار اعلام کرد که حضور این سازمان در افغانستان همیشگی است. کارشناسان مسایل افغانستان، مواضع اخیر دبیرکل ناتو را بیشتر به یک رویا تشبیه می کنند تا واقعیت، زیرا حضور نیروهای خارجی و ناتو همواره با مخالفت های گسترده مردمی در کشور روبرو بوده است ، بنابراین اظهارات اخیر فوک راسموسن برای حضور دائمی در افغانستان با واقعیت های کشور فاصله زیادی دارد. آندرس فوک راسموسن اخیرا در مقاله ای نوشته است: حتی اگرنیروهای ما فقط نقش هدایت کننده داشته باشند، باز هم افغانستان به حمایت دایمی جامعه بین المللی نیاز دارد که شامل ناتو نیز می شود. اظهارات دبیرکل ناتو در شرایطی مطرح می شود که قتل عام گسترده غیرنظامیان به ویژه زنان و کودکان در افغانستان توسط نظامیان خارجی ، همواره با مخالفت های گسترده مردم کشور همراه بوده است. پیشتر کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالى (ناتو) در بیانیه پایانی اجلاس سران این پیمان در بخارست، پایتخت رومانى بر پایبندی و تعهد دراز مدت خود برای مبارزه علیه طالبان و تروریسم در افغانستان تاکید کردند. در همین زمینه کشورهاى مختلف عضو ناتو متعهد شدند در سال جارى میلادى بیش از دو هزار نیروى تازه نفس به نیروهاى این پیمان که در افغانستان مستقر هستند، اضافه کنند. این نیروها که بخش قابل توجهى از آن ها را گردان هاى آموزشى نیروهاى امنیتى و ایساف تشکیل مى دهند، به طور خاص بیشتر از کشورهاى فرانسه و کانادا به افغانستان اعزام مى شوند. سازمان پیمان آتلانتیک شمالی یا ناتو در چهارم آوریل 1949 میلادی (15 فروردین 1328) با هدف دفاع جمعی در واشنگتن پایه گذاری شد و هم اکنون 28 عضو دارد. در واقع قلب پیمان ناتو، ماده پنج آن است که در آن کشورهای امضا کننده توافق کرده اند تا حمله نظامی علیه یک یا چند کشور عضو در اروپا یا آمریکای شمالی را به عنوان حمله به تمامی کشورهای عضو تلقی کنند و به مقابله آن برخیزند، البته افغانستان و کشورهای آسیایی عضو ناتو نیستند ، با این حال پیمان آتلانتیک شمالی سابقه حضور و دخالت در کشورهای غیر عضو را در کارنامه خود دارد. پس از آغاز جنگ در افغانستان و جنگ در عراق، نیروهای ناتو حوزه فعالیت های خود را به داخل مرزهای این دو کشور نیز گسترش دادند. در افغانستان و در سال 2006 پس از درخواست هلند و آلمان ، نیروهای ناتو جایگزین نیروهای ایساف وابسته به سازمان ملل شدند. ناتو در سال 2008 رهبری 47 هزار نیرو از 40 کشور جهان را در افغانستان برعهده داشت. ناتو در حال حاضر بیش از 50 هزار نیرو در افغانستان دارد ، البته این نیروها غیر از 150 هزار نیروی آمریکایی در این کشور است. در واقع عملکرد و رفتار ناتو در افغانستان را نمی توان از سیاست آمریکا جدا دانست. هر چند رابطه ناتو و آمریکا در افغانستان آشکار و روشن بنظر می رسد ، اما این روابط در مواردی پیچیده و چند لایه بوده است. در حقیقت ناتو محل اتصال نظامی آمریکا و اروپا در دوران شوروی سابق بوده در حالی که این پیوند در دوران بعد از جنگ سرد نیز ادامه داشته است. آمریکا و ناتو هزینه های گزافی در افغانستان محتمل می شوند. با این حال صرفنظر از هزینه های سرسام آور ماشین جنگی واشنگتن در افغانستان، این کشور همواره با تلفات نیروهای انسانی خود در این کشور مواجه بوده است. تلفات نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان، اعتراض های گسترده ای در درون همین کشورها را در پی داشته است. این اعتراض ها، اتحاد ائتلاف را شکننده کرده تا جاییکه برخی از کشورهای حاضر در افغانستان ، خواستار خروج و کاهش نیروهای خود در این کشور شدند. این اعتراض ها و کاهش نیروها در افغانستان، کاخ سفید را در موقعیت دشواری قرار داده است، بطوریکه کاخ سفید اکنون با اهداف ترسیم شده خود در جنگ افغانستان بسیار فاصله دارد. طالبان هر روز در افغانستان بسوی نیروهای آمریکایی و ناتو حمله ور می شوند و هیچ امنیتی برای نیروهای آنها در این کشور وجود ندارد. شورشیان طالبان هنوز پس از 9 سال حضور نیروهای آمریکایی و ناتو در این کشور بر بخش وسیعی از افغانستان تسلط دارند و به تحکیم مواضع خود می پردازند. با این حال تعداد پرشمار نیروهای آمریکایی و ناتو در افغانستان نشان می دهد که افغانستان برای کاخ سفید و ناتو با اهمیت است ، چنانچه در سخنان اخیر آندرس فوک راسموسن آشکارا به آن اشاره شده است. با این وجود آمریکا بدون توجه به افکار عمومی در اروپا، همچنان خواستار مشارکت بیشتر ناتو در جنگ افغانستان است هر چند سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ( ناتو ) برای تسلط بیشتر بر منطقه و حفظ منافع منطقه ای خود، تمایل زیادی برای همراهی با آمریکا در افغانستان نشان می دهد. بر اساس ساختار جدیدی که ناتو مشخص کرده است، تمامی نیروهای نظامی آن در افغانستان تحت فرماندهی واحدی قرار گرفته و این سمت به ژنرالی آمریکایی داده شده است. راهبرد سه گانه دولت اوباما در افغانستان ، برپایه «افزایش نیروی نظامی»، «حکومت کارآمد» و «توسعه اقتصادی» شکل گرفته است، اما برجستگی بعد نظامی در این راهبرد بیشتر دیده می شود. در واقع ناتو در غیبت نیروی های نظامی سازمان ملل در جنگ افغانستان نقش آفرینی می کند و همین خصیصه، این سازمان را به یک بازیگر مهم در تعاملات بین المللی تبدیل کرده است.جنگ 78 روزه ناتو علیه صربستان در سال 1999 مشابهت زیادی با حضور این سازمان در افغانستان دارد. ضمن اینکه حضور در افغانستان از یک تفاوت اساسی برخوردار است و آن طولانی شدن جنگ در این کشور است. فرسایشی و طولانی شدن جنگ در افغانستان آسیب های زیادی به نیروهای ناتو در افغانستان وارد کرده است. جنگ های نامنظم شورشیان طالبان، جان سربازان ناتو را بشدت تهدید می کند و این موضوع بر اعصاب و روان آن ها تاثیرات مخربی برجای گذاشته است. با این حال آمریکا در جنگ افغانستان خواهان مشارکت موثر ناتو است. کاخ سفید از این حضور چندین هدف را دنبال می کند که مهمترین آن را می توان به بین المللی کردن جنگ افغانستان مرتبط دانست. کاخ سفید با بین المللی کردن جنگ افغانستان درصدد مشروعیت بخشیدن به حضور خود در این کشور است. حضور نیروهای ناتو صرفنظر از این که کمک نظامی به امریکا محسوب می شود، می تواند عملیات این کشور در افغانستان را موجه جلوه دهد. از سوی دیگر کاخ سفید تلاش می کند تا با ابزارهای مختلف ناتو را تقویت کند تا در مقابل چین و روسیه ایستادگی کرده و مانع از نزدیکی و حضور این دو کشور در افغانستان شوند. آ مریکا و ناتو با اینکه هزینه های گزافی در جنگ افغانستان پرداخت می کنند، اما همچنان در نزد افکار عمومی افغانستان به عنوان اشغالگران این کشور محسوب می شوند. آمریکا پس از 9 سال حضور نظامی در افغانستان هنوز نتوانسته است که ثبات و آرامش نسبی را در این کشور حاکم کند و به باور کارشناسان و دیپلمات ها، این موضوع یک شکست برای کاخ سفید محسوب می شود. در حقیقت آمریکا با مشارکت ناتو، شریکی برای خود در این شکست پیدا کرده است. اما این شکست هرگز رویای " آندرس فوک راسموسن " دبیرکل سازمان آتلانتیک شمالی را به واقعیت تبدیل نخواهد کرد که حضور ناتو در افغانستان دائمی و ابدی خواهد بود. اکثر مردم افغانستان در حال حاضر نیروهای آمریکایی و ناتو را به چشم اشغالگر نگاه می کنند و تاریخ مبارزات مردم نشان داده است که خواب دبیرکل ناتو برای افغانستان تعبیر شدنی نیست.