شخصیت ها چقدر روى افکار فرزندان شان تأثیر دارند؟

وجه مشترک این چهار تن آغازاده ها، این است که همه تحصیلات عالى دارند، دنباله روى پدران شان را نکرده، بلکه مسیر خود را برگزیده و از شخصیت پدران شان اثر چشمگیر و برجسته اى نگرفته اند.

سال ها قبل در کتابى خواندم که: بر اساس تحقیقات انجام شد روى شخصیت هاى بزرگ، یکى از وجوهات مشترک شخصیت هاى بزرگ تاریخ این است که فرزندان دلخواهى به والدین شان، همسران مناسبى براى خانم هایشان و پدران خوبى براى فرزندان شان نبوده اند.

بر این مبنا، مى خواهم در مقیاس کشور خود ما، مقایسه اى نمایم میان فرزندان دو رییس جمهور افغانستان که یکى به جناح چپ و دیگرى به اردوگاه راست تعلق داشت، یکى کمونیست و دیگرى مسلمان بود، یکى به انترناسیونالیزم پرولترى مى اندیشید و دیگرى به امت مسلمه فکر میکرد، یکى خواهان پیاده کردن جامعه انسانى، مترقى، بى طبقه و عارى از استثمار فرد از فرد بود و دیگرى در پى تطبیق نظام ناب اسلامى، اجراى کامل شریعت محمدى و ایجاد جامعه ایمانى بود.

خلاصه یکى داکتر نجیب الله رییس جمهور رژیم کمونیستى و رهبر حزب دموکراتیک خلق بعداً حزب وطن بود دیگرى استاد برهان الدین ربانى رییس دولت اسلامى و امیر جمعیت اسلامى افغانستان بود.
هر چند هر دو رهبر بعنوان نفر اول، بمقام هاى رهبرى احزاب بزرگ خود شان و ریاست دولت کشور ما رسیدند، اما هیچکدام از این دو به آنچه کمر مبارزه را برایش بسته بودند و تلاش زیاد در آن راستا نمودند، نه تنها موفق نشدند که سر خود را نیز در راه آن گذاشتند و هر دو بطور وحشیانه توسط گروه طالبان بقتل رسیدند که ذکر دلایلش خارج بحث کنونى ما است. و اما اینها که رهبران کارآمدى براى افغانستان و مردمش نبودند، آیا پدران خوبى براى فرزندان شان بودند؟

هیله و مسکا دختران داکتر نجیب الله اند و فاطمه و شجاع، دختر و پسر استاد برهان الدین ربانى اند.
هیله نجیب الله در حال حاضر مصروف گرفتن دکتورایش در زمینه شناخت مذاهب، صلح و نقش مذاهب در تأمین صلح از یکى از دانشگاه هاى کشور سویس است، او به سرنوشت کشورش علاقمند است و مى خواهد نقشى در آوردن صلح به مردمش داشته باشد. آرزو دارد بتواند روزى در وطنش زندگى کند.
مسکا نجیب الله دختر دیگر داکتر نجیب الله، فوتو ژونالیست موفقى است که در یک رقابت بین المللى، از بین 620 هزار ژورنالیست، جزء سه بهترین آنها بود و در این زمینه تحصیلات عالى دارد. او بى علاقه به سیاست، اما دلبسته و شیفته فرهنگ کشورش است. چندى قبل نمایشگاهى را در چند کشور بنام (از کابل تا کلکته) برگزار کرد که تصویرگر رگه هاى زنده و باقیمانده از ریشه هاى فرهنگ اصیل افغانها در میان اقلیت پشتونهاى هند که به خان یا پتان معروف اند، بود.

فاطمه ربانى که تحصیلاتش را تا مقطع کارشناسى ارشد در رشته سیاست از دانشگاه سواز لندن تکمیل نموده، به سیاست تمایل ندارد و مشتاق کار در عرصه فرهنگ و تجارت است. او رستورانى را بنام کشمش در شهر دبی امارات متحدۀ عربی که در و دیوار آن با آثار دستی و فرهنگی افغانستان مزین شده است، به هدف معرفى غذا هاى سنتى، صنایع دستى و فرهنگى افغانستان با همکارانش بنیانگذارى نموده.
مجله هارپرز عکس هاى بدون چادر فاطمه ربانی را نشر نمود که او به همراه دو زن دیگر افغان از خانواده گیلانى، یکى دیگر از رهبران جهادى افغانستان در عرصه طراحى لباس و مُدلینگ همکاری دارد و در بخشی از این ابتکار برای نمایش لباس‌ها و طرح‌ های مُد افغانی شرکت دارد. اما خودش بحث مُدلینک و رفتن روى صحنه را تأئید نمیکند. او در پاسخ انتقادات از وى گفت که حجاب نباید معیار مسلمانى و آدم خوب بودن محسوب شود. وى فضاى اجتماعى افغانستان را بدلیل مردسالار بودنش، براى کار هاى خود مناسب نمیداند.
شجاع ربانى تحصیلاتش را در بخش منابع بشری در آسترالیا به درجۀ ماستری به پایان رسانده. او علاوه بر سیاست، به هنر و موسیقى نیز علاقمند است. شجاع وبلاگ نویس چیره دستى است که اغلب در مورد آزادى، دموکراسى و صلح مى نویسد. تولید کننده دو البوم موسیقی الکترو دانس است. نوع پارچه های موسیقی او به سبک الکترودانس میوزیک یا موسیقی برقی برای رقص است. (الفا میل) بعد از البوم افغان (پرافوکیتور)، دومین البوم شجاع ربانی با موسیقی برقی برای رقص است.

و اما وجه مشترک این چهار تن آغازاده ها که من روى آن مکث و دقت نموده ام، این است که همه تحصیلات عالى دارند، دنباله روى پدران شان را نکرده اند بلکه مسیر خود را برگزیده و پیموده اند و از شخصیت پدران شان اثر چندان چشمگیر و برجسته اى نگرفته اند. چه بسا که مسیر متفاوت و قدرى هم متضاد با رویکرد پدران شان را انتخاب نموده اند.

با یک مرور گذرا میتوان دریافت که هیلا برخلاف پدر کمونیستش، بر وزنه و جایگاه دین و مذهب پى برده و نقش و تأثیر آنرا در اعاده صلح جدى گرفته. مسکا نیز در مغایرت با افکار چپگراى پدرش که میانه خوبى با الله و دیانت نداشت، گردن بندى که اسم مقدس الله (ج) در آن نوشته شده را به گردنش آویخته، کارى که فاطمه ربانى نکرده.

بیاد دارم تا قبل از سئوال یک خبرنگار غربى از داکتر نجیب که در رسانه ها اغلب شما را داکتر نجیب مى نامند، آیا پسوند الله را از اسم تان به علت رنگ دینى آن حذف نموده اید؟ او رسماً اعلان نمود که من بعد اسم کامل اورا نجیب الله بگویند. اما رویهمرفته کلمه الله که به دل او چنگ نمى زد و از سر تظاهر و اقتضاى رویکرد سیاسى نمایش مى داد، آویزه اى گردن مسکا دخترش است که در جوامع مدرن، مدنى و چندفرهنگى امروز تبارز دهنده هویت اعتقادى شخص است.

فاطمه نیز، با چادر که یک حکم الهى و اصل اعتقادى پدرش بود، میانه خوبى ندارد و آنرا دلیل مسلمان بودن محسوب نمیکند و از ظاهر شدن بدون روپوش در ملاء عام ابایى ندارد، حتىٰ اگر توهین شود. شجاع نیز شجاعانه بکار موسیقى مى پردازد که در فقه اسلامى حرام است و خود را دنباله رو افکار پدرش نمیداند.

اگر با نگاه مثبت به موضوع نظر کنیم، میتوان این کریدت را به داکتر نجیب و استاد ربانى داد که افکار خود را بر فرزندان شان تحمیل ننموده اند و به آنها حق و آزادى انتخاب فکر و عمل را در زندگى داده اند. از سوى دیگر باید به این چهار جوان منور نیز امتیاز قایل شد که آگاهانه و با عصیان در برابر افکار پدران شان و فضاى اعتقادى مسلط در خانواده، راه و مسیر خود را انتخاب نموده اند و علیرغم انتقادات و اتهامات مخالفان، همچنان به پیش مى روند.

و اما اگر منفى بافانه نگاه کنیم. باید داکتر نجیب و استاد ربانى را در چنبره اى این سوال جدى قرار داد که چگونه لباسى براى ملت شان دوخته بودند، در حالیکه نتوانستند آنرا به قامت حتىٰ فرزندان شان بپوشانند. چگونه میتوان آنها را در راه و هدف شان برحق دانست، در حالیکه فرزندان شان با انتخاب مسیر متفاوت، حقانیت آنها را زیر سوال برده اند.

امیدوارم بدون اهانت و ابراز نظر هاى احساساتى به یکى از این دو رهبر و فرزندان برومند شان، دیدگاه و پاسخ خود را به پرسش ایکه در عنوان این مطلب مطرح شده ارایه نمایید که:
شخصیت هاى بزرگ چقدر روى افکار فرزندان شان نقش دارند؟

محمد عارف منصوری