بزرگ ترین جنگ در تاریخ شبکه های اجتماعی

رسانه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توییتر که در اوایل با ادعای آزادی بیان و حق دست‌رسی به اطلاعات برای همه‌گان پا به عرصه وجود گذاشته بودند با تهاجم روسیه به اوکراین این غول‌های شبکه‌های اجتماعی مجبور به انجام کاری شده‌اند که زمانی آن را غیرقابل تصور می‌دانستند. محدودیت‌های فیس‌بوک، یوتیوب، توییتر و گوگل در قدم اول با جلوگیری از خرید تبلیغات در فیس‌بوک و یوتیوب از سوی رسانه‌های تحت حمایت کرملین شروع شد و ظرف چند روز به سیلی از محدودیت‌هایی تبدیل شد که هدف آن سرکوب استفاده کرملین از دنیای آنلاین برای منافع سیاسی و نظامی‌اش بود.

متا و تیک تاک در اوایل هفته قبل، تحت فشار مقام‌های اتحادیه‌ی اروپا، رسانه‌های دولتی روسیه را از استفاده از «پلتفرم‌های» خود در اتحادیه اروپا منع کردند. یوتیوب، این ممنوعیت را روز سه‌شنبه در 27 کشور اروپایی و بریتانیا گسترش داد. توییتر نیز «الگوریتم‌های» خود را تغییر داد تا از گسترش تبلیغات دولت روسیه در شبکه‌ی جهانی خود جلوگیری کند.

تعداد زیادی از شرکت‌های فن‌آوری دیگر – از شرکت سازنده تراشه (چیپ)، اینتل (Intel) گرفته تا غول‌های سخت‌افزاری مانند اپل (Apple)، از شرکت‌های اقتصادی غول‌پیکر مانند اوبر (Uber) گرفته تا غول پخش ویدئو نتفلیکس (NETFLIX) یا روابط خود را با روسیه قطع کرده‌اند یا کنترول کرملین را بر این شبکه‌ها محدود ساخته‌اند. اما تصمیمات پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک، توییتر و تیک تاک به دلیل در دست‌رس‌بودن سراسری آن‌ها نقش محوری در جنگ اطلاعاتی دارند.

بسیاری از بزرگ‌ترین شرکت‌های آنلاین جهان، از جمله فیس‌بوک و گوگل، در دوران پسا جنگ سرد متولد شده‌اند، زمانی‌که صلح نسبی در میان قدرت‌های بزرگ به آن‌ها اجازه داد تا خود را به‌عنوان رسانه‌های هم‌گانی و بی‌طرف در جهان عرضه کنند. اکنون، شعله‌ور شدن مجدد تنش‌ها بین غرب و روسیه باعث شده است تا این شرکت‌ها در بی‌طرف بودن خودشان دچار مشکل شوند.

شرکت‌هایی مانند فیس‌بوک و توییتر قبل از این نیز با استفاده از قدرت شان آزادی بیان را زیر پا گذاشته و دست به سانسور بعضی طرف‌های سیاسی زده‌اند، از جمله می‌توان قطع دست‌رسی دونالد ترامپ، رییس‌جمهور وقت امریکا را از حساب کاربردی‌اش در توییتر در سال 2021 مثال زد. این اقدام‌های فیس‌بوک و توییتر در آن زمان باعث انتقادات شدید جمهوری‌خواهان در ایالات متحده‌ی امریکا شد. برخی از این جمهوری‌خواهان اکنون در حال فشار به شرکت‌های میتا و توییتر برای قطع دست‌رسی روسیه از این پلتفرم‌ها هستند.

کتی مک موریس راجرز، نماینده‌ی ارشد جمهوری‌خواه در کمیته‌ی انرژی و بازرگانی مجلس نمایندگان امریکا به‌طور خاص از توییتر خواست حساب رسمی کرملین را مسدود کند. او روز سه‌شنبه به خبرنگاران گفت: «هدف من از این درخواست این است که اختلاف و عدم ثبات در شیوه‌های کاری این شرکت‌ها را برجسته کنم. آن‌ها حساب‌های کاربردی رییس‌جمهور ترامپ و دیگر مقام‌های منتخب محافظه‌کار در امریکا را بستند، اما در حال حاضر اقدامی علیه تجاوز روسیه انجام نمی‌دهند.»

از سوی دیگر حامیان آزادی بیان، از جمله آن‌هایی‌که در داخل روسیه هستند هم‌چنین این نگرانی را مطرح می‌کنند که تلاش‌های پلتفرم‌ها، برای ممنوع کردن یا سرکوب تبلیغات طرف‌دار کرملین می‌تواند منجر به تخریب آزادی بیان در سطح جهانی شده و سانسور را تبدیل به یک فرهنگ جهانی کند.

ربکا مک‌کینون، معاون حمایت جهانی در بنیاد ویکی‌مدیا، قطع دست‌رسی همه شهروندان روسیه به رسانه‌های اجتماعی در کشوری‌که در آن همه شهروندان دیدگاه‌‌های دولت پوتین را ندارند، را خلاف موازین آزادی بیان خوانده و گفت: «این فقط جهان را بیش‌تر تقسیم می‌کند و به‌شکل اساسی بخش‌های کاملی از جمعیت جهان را به بیرون رها می‌کند و به نوعی از آن‌ها دست می‌کشد.»

اقدام‌های این شرکت‌ها در اوایل شامل جلوگیری از انتشار تبلیغات آنلاین توسط سازمان‌های رسانه‌ای مرتبط با روسیه بود. آن‌ها هم‌چنین تیم‌های داخلی متشکل از زبان‌های بومی اوکراینی و روسی را ایجاد کردند تا از نحوه انتشار اطلاعات نادرست و تبلیغات کرملین در فضای مجازی مطلع شوند.

نقطه عطف در این مورد، نامه‌هایی بود که میخایلو فدوروف، وزیر تحول دیجیتال اوکراین، روز شنبه برای مدیران فن‌آوری این شرکت‌ها ارسال کرد. او از گوگل، یوتیوب، اپل و نتفلیکس، درخواست کرد تا برای اعمال فشار بر مسکو، سرویس‌های روسی خود را مسدود یا محدود کنند. ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، از فالوورهای بزرگ خود در شبکه‌های اجتماعی برای برجسته‌کردن وضعیت کشورش از همه مردم جهان یاری خواست.

فدوروف نیز خطاب به تیم فنی اپل نوشت: «در سال 2022، فن‌آوری مدرن شاید بهترین پاسخ به تانک‌ها، پرتابگرهای چند راکتی و موشک‌های روسی باشد.»
بارکر که اکنون ریاست برنامه فن‌‌آوری و امور جهانی را در شورای روابط خارجی آلمان به عهده دارد، درمصاحبه‌ای در این مورد گفت: «این شرکت‌ها به شیوه‌ای تصادفی عمل می‌کنند.» بارکر با اشاره به شرکت‌های متا و گوگل گفت: «آن‌ها سال‌ها فرصت داشتند تا خود را برای چنین بحران‌هایی در منطقه‌های درگیر جنگ آماده کنند. حالا اقدام‌های شان به این می‌ماند که آنان سعی می‌کنند هواپیما را در میانه پرواز بسازند.»

با این حال روسیه روز شنبه از مسدود کردن شبکه فیس‌بوک در این کشور خبر داد. ولی تا این جای کار ظاهرأ فعال‌ترین شبکه اجتماعی در جنگ اوکراین و روسیه تیک تاک است.