نسل باشه وعقاب در کندز رو به انقراض است

باشه وعقاب بعد از شکار در ولایت کندز، از طریق پاکستان به کشورهاى عربى قاچاق گردیده و عربها از آن، براى بیرون کردن دانه هاى قیمتى از اعماق بحر، استفاده میکنند. ریاست حفاظت ازمحیط زیست کندز میگوید که نسل این دو پرنده، به همین علت روبه انقراض است و اگر جلو آن گرفته نشود، نسل آن به کلی از بین خواهد رفت. صدرالدین سیاح رییس حفاظت از محیط زیست ولایت کندز گفت که قرار آمار تخمینی که از مردم دریافت نموده اند، سالانه ده ها باشۀ قیمتی و اصیل، در مناطق مختلف این ولایت شکار شده و سپس به خارج از کشور انتقال مى یابد. وى افزود که تنها سال گذشته، بیش از پنجاه باشۀ قیمتی بیشتر در مناطق دشت آبدان و کوه های ایرگنک، قره باتور، دشت شباغلی، مناطق جنگلی و آقتاش ولسوالی های خان آباد، چهاردره، علی آباد و قلعۀ ذال شکار شده و به پاکستان، ایران و کشورهای عربی قاچاق گردیده است. سیاح علاوه کرد که این مناطق، درگذشته محل مناسب برای بودوباش پرندگان، بخصوص عقاب و باشه بود؛ اما حالا شمار اندکی از این پرندگان باقى مانده اند. به گفتۀ سیاح، عقاب بنام باز نیز یاد میشود. نظر به معلومات رییس حفاظت از محیط زیست کندز، این دو نوع پرندۀ کمیاب و قیمتى، به دسترس شیخ نشینان عرب قرار میگیرد. آنها توسط آن، ماهى را از بحر شکار میکنند. گفته میشود که برخى ماهى ها دانه هاى قیمتى را از اعماق بحر تناول میکنند و زمانى که عقاب، این نوع ماهى را شکار مینماید، به صاحب خود مى آورد و بدینگونه دانۀ قیمتى از شکم ماهى به دست مى آید. به گفتۀ منبع، عقاب نسبت به باشه قیمت است و فرق عمدۀ آن، این است که به عمق بحر رفته و در یک بار، دانۀ قیمتى و اصیل را مى شناسد و بیرون میکند؛ اما باشه دانۀ قیمتى را به مشکل پیدا میکند و یا چند بار به داخل بحر میرود و بالاخره دانه را بیرون مى آورد. همچنان عقاب، در شکار مجرب است و نظر به شعور بیشترى که دارد، توسط انسان زود آموزش مى بیند؛ اما باشه دیر تر آموزش مى بیند. در میان پرندگان قیمتی، نسل عقاب از همه بیشتر روبه انقراض است و فعلاً تنها شمار محدودى از این نوع پرنده، دیده شده است. رییس حفاظت از محیط زیست کندز گفت که عقاب، در کوه هاى مرتفع و آرام خوش است؛ ده سال قبل که اوضاع امنیتى خوب بود، این پرندۀ قیمتى در برخى از ساحات کندز بخصوص کوه هاى آقتاش ولسوالى خان آباد پیدا میشد؛ اما در چند سال گذشته که درگیرى ها بین مخالفان مسلح و نیروهاى دولتى صورت گرفت، عقاب ها به احتمال زیاد به کوه هاى بدخشان و تخار و تاجکستان فرار کرده و اکنون در کندز، به ندرت دیده میشود. شکارچیان این پرندگان را به مشکل میتوان سراغ کرد؛ چون میدانند که این کار غیرقانونی است. به همین منظور نمى خواهند که حاضر به صحبت شوند و اگر صحبت هم مى نمایند، نمى خواهند که اسم شان فاش شود. نظر به فرمان ریاست جمهورى، هیچ کس حق ندارد حیوانات و پرندگان را شکار کند و از نظر قانون محیط زیست، انتقال باشه های قیمتی به خارج از کشور ممنوع است. یکی از این شکارچیان که از مردم محل و از بیست سال بدینسو، باشه های قیمتی را شکار میکند، گفت که افراد مسلکی و کسانیکه باشه ها را میشناسند و میتوانند آنرا به بازارهای بیرون از کشور ببرند، بیشتر از ولایات شرقی به شمول ننگرهار، به کندز مى آیند و با شکارچیان محلی، یکجا باشه ها را شکار نموده و سپس آنرا به پاکستان و از آن طریق، به کشورهای عربی انتقال میدهند. به گفتۀ وی، با گرم شدن هوا، پرندگان بخصوص باشه های قیمتی از لانه های خود بیرون میشوند؛ اما شکارشان خیلی دشوار است؛ چون بسیار هوشیار هستند و به همین دلیل به مشکل به دام می افتند. این شکارچى علاوه کرد: "ما چند روز در دشت و یا دره انتظار میکشیم تا مطمئن شویم که درآنجا باشه های قیمتی است؛ زمانى که چشم ما به باشه بخورد، پلان شکار را تهیه میکنیم؛ اول یک کبوتر را که غذاى لذیذ و پسندیدۀ باشه است، در جال کوچک می اندازیم و آنرا به سوى آسمان پرواز میدهیم، باشه بادیدن کبوتر فرود مى آید و حمله میکند؛ همینکه حمله کرد، بال و پاهایش در جال گیر میماند و باکبوتر یکجا به زمین می افتد." وى افزود که تعداد زیادى باشه هاى عادى وجود دارد؛ اما یافتن باشۀ قیمتی دشوار است. چون شمار آنان بسیار کم است. بارها طورى پیش آمده که این پرنده را شکار نموده اند، ولى بعد از آنکه مطمئن شده اند که اصلی نیست، آنرا رها کرده اند. به گفتۀ منبع، یک تیم شکاری ده نفری، ممکن است در یکماه یک یا دوباشۀ قیمتی راشکار کند؛ اما برخی اوقات در دوماه هم امکان یافتن باشۀ قیمتی وجود نمى داشته باشد. این شکارچى علاوه کرد که قیمت یک باشۀ اصلى، نظر به نوعیت آن در کندز از یک الی سه میلیون افغانی است؛ اما وقتى که به پاکستان انتقال داده میشود، قیمت آن به سه تا شش میلیون افغانی میرسد. زمانى که به کشورهای عربی انتقال داده میشود، شش الی هفت برابر افزایش می یابد؛ چون عربها از این پرنده بخاطر یافتن دانه های قیمتی از بحر، استفاده میکنند. وی گفت: "وقتى که باشه را شکار میکنیم، سرش را میپوشانیم و به شکل مخفی به پاکستان انتقال میدهیم که سپس به کشورهای عربی برده میشود. درآنجا مراکز خاص برای آموزش وجود دارد. عربها آنرا تعلیم میدهند و یک خاصیت خوب باشۀ اصیل این است که زود تعلیمى میشود و هرجایى که پرواز کند، دوباره نزد صاحب خود مى آید؛ همینگونه وقتى که دانۀ قیمتى را از بحر بیرون کند، آنرا به صاحب خود مى آورد." شکارچیان میگویند که اگر عقاب را شکار نمایند، قیمت آن در داخل تا پنج میلیون افغانى است؛ اما وقتى که به کشورهاى عربى میرسد، نظر به نوعیت آن تا 20 میلیون افغانى هم فروخته میشود. وى علاوه کرد که باشه، چند نوع است و تنها یک نوع آن قیمتی و کارآمد است. اکثر باشه ها از دور یکسان میباشند و اگر کسی درین مورد معلومات کافی نداشته باشد، نمی تواند تشخیص کند که این باشه اصلی است و یاهم عادی. وى افزود که باشۀ اصلی قیمتی، از منقار الی دم 18 انچ طول دارد؛ منقار آن کج و هر بال آن تقریباً نیم متر طول میداشته باشد؛ این پرنده رنگ خاکستری مایل به زرد و پاهای دراز با پنجه های تیز میداشته باشد. نظر به تجربۀ این شکارچى، باشه قیمتى و اصیل، از سایر باشه ها بسیار بلندپرواز میکند و گوشت مسلخ را نمی خورد و نه هرجا نشست و برخاست دارد. محل زندگی آن متفاوت از باشه های عادی است. باشه های قیمتی در صحرا، دامنۀ کوه ها و جنگلات دور از محل زندگی مردم، بودوباش میکند؛ اما سایر باشه ها حتى در نزدیکی سکونت انسانها بودوباش دارند. برخى از مردم، در چهرۀ دیگر براى شکار به کندز میروند. ناصراحمد یکتن از باشندگان کندز که پیشۀ لیلامی فروشى دارد، گفت که وی با گروه شکارچیان چندبار سر خورده است. سال گذشته تعدادى از باشنده هاى ولایات شرقى، اموال لیلامى را از پاکستان به دکانهاى همجوار وى مى آوردند و میفروختند. این دکاندار افزود: "مه فکر میکدم که واقعاً لیلام فروشان هستند؛ اما وختى گپهاى شانه شنیدم و رفت وآمد مردمه با آنان دیدم، فامیدم که شکارچیان باشه هستن؛ چون وقتى که میدیدند که کسی نیست، باهم ده بارۀ شکار باشه ها گپ میزدن، یکتعداد شان چند روز گم میشدن؛ پرسان میکدیم که کجا بودی؟ میگفتن پاکستان! مگم پسان خبر میشدم که پشت شکار باشه ها به دشت رفته بودن." ناصراحمد گفت که همه ساله این گروه با گرم شدن هوا، به بهانۀ همین کاروبار به کندزمى آیند و پرندگان را شکار میکنند. باشندگان کندز نیز از شکار باشه های قیمتی، صحبت مینمایند. حاجی تور جان 55 ساله که پیشۀ مالداری دارد و بیشتر اوقات مواشی خود را در دشت آبدان میرعلم و کوه ایرگنک میچراند، گفت که همه ساله، شکارچیان به این مناطق مى آیند و پرندگان را شکار میکنند. وی علاوه کرد: "وقت شکار، از ماه ثور شروع میشه الی ماه اسد وسنبله، شکارچیا مى آین، خیمه میزنن و آب ونان خوده هم همرای خود مى آرن و تمام روز ده همی دشت و کوه گم میباشن؛ چند بار دیدیم که باشه های کلان کلانه که قیمتی بودن، شکار کدن و باخود بردن که شاید به پاکستان برده باشن." این موسفید گفت که حالا نسل باشه های قیمتی، بسیار کم و تعداد انگشت شمار آن، درین دشت ها دیده میشود. وی افزود: "مه وخت زیاد میشه اینجا رفت وآمد دارم و مالدار استم، سابق ده سال بیست سال پیش، چون اینجا کسی نمی آمد، باشه ها و دیگه پرندها بسیار زیاد بودن؛ مگر حالی ولا چندان دیده نمیشه، مه که هر وخت ده همى دشت ها استم، خدا گردن مه بسته نکنه، اگه در دو ویا سه هفته، کدام باشۀ قیمتی ره ببینم." حاجی تورجان گفت که در گذشته، این پرندگان نسلگذاری نیز میکردند؛ اما حالا اکثر آنها از ترس شکارچیان فرار میکنند. رییس حفاظت از محیط زیست کندز، ناامنی را یکى از عوامل عمدۀ شکار و قاچاق این پرند گان خوانده، گفت که آنها و مسوولان امنیتی، نمی توانند جلو آنرا بگیرند. وی علاوه کرد: "در ناامنی سه سال گذشته بخصوص مناطقى که باشه های قیمتی زندگی میکردند، امکان آن نبود که ما آنجا برویم؛ چون در ساحه افراد مسلح مربوط به طالبان بودند، بنابراین قاچاقبران تا حدی که توان داشتند، شکار کردند و عقاب و باشه ها ره به خارج انتقال دادند." به گفتۀ سیاح، آنها چند بار بخاطر جلوگیری از شکار و قاچاق پرندگان و حیوانات بخصوص باشه های قیمتی، به مسوولان امنیتی خبر داده؛ اما نیروهای امنیتی تاهنوز درین مورد اقدام جدی نکرده و نه هم از اقدامات شان، به ریاست محیط زیست اطلاع داده اند. اما پاسوال سمیع الله قطره قوماندان امنیۀ کندز گفت که تا حال هیچ مدرکى را نیافته اند که بیانگر قاچاق و یاهم شکار پرنده هاى قیمتی بوده باشد. وى علاوه کرد که پولیس، کسی را که دست به چنین کارى بزند، بازداشت خواهد کرد؛ اما تاهنوز با چنین افرادى سر نخورده اند. قطره افزود که آنها به تمامی مسوولان پولیس، رسماً اطلاع داده اند که جلو شکار تمامی حیوانات وپرندگان را بگیرند. با وجود این، برخى از شکارچیان میگوند که هنوزهم پرندگان بخصوص عقاب، شکار میشود و به خارج منتقل میگردد. طبق معلومات انترنتى، عقاب که سلطان پرنده گان خوانده میشود، معمولاً از 76 تا 89 سانتی متر از نوک منقار تا انتهای دُم، طول و از 3 تا 6 کیلو وزن داشته و بالهایش دومتر بلندی دارد. این پرنده، اکثراً در قُلۀ کوه هاى سر به فلک لانه کرده و درهمانجا تولید نسل مینماید. پروازعقاب آنقدر از سطح زمین بلند است که تنها چشمان تیزبین انسان میتواند، آنرا ببیند و تشخیص نماید. سرعقاب، بزرگ و پوشیده از پر است. چشمانی درشت دارد و از قدرت بینایی قو بهره مند است. عقابها می توانند از فراز آسمانها شکار خود را ببینند و از نقاط بلند همچون صاعقه بر سر شکار، فرود آیند. این پرندۀ بلندپرواز، منقار نیرومند و تندی دارد. منقار عقاب طلایی، به پنج سانتی متر می رسد. برخی از عقابها منقار بزرگتر دارند. رنگ و بال وطول وشکل عقابها نظر به هر منطقه تفاوت دارد؛ این تفاوت به خصوص درعقابهای آسیایی، اروپایی و امریکایی نمایان است. عقابها پاهای نیرومند و زردرنگ و روشن دارند و برای پارچه کردن شکار، از منقار وچنگال قوى خود استفاده می کنند. پاهای عقاب طلایی و پوشیده از پراست؛ اما قسمت پایین پاها پر ندارد. متخصصین بخش پرنده گان میگویند که عقابها، منظر مغرور وترسناک وقدرت شکار قوى دارند. سخت از خطر، مخصوصاً از انسان گریزان هستند و به ندرت به آدمی حمله می کنند. عقاب توانایی بلند کردن یک آدم کوچک اندام را نیز دارد. این پرنده، خرگوش وچوچۀ آهو را به سادگى و با استفاده از چنگال هاى قوى خود شکار نموده و به هوا بلند میکند. به گفتۀ متخصصین،عقاب گاه با بالهای خود به شکار ضربه می زند؛ اما نمی تواند با بالهایش بجنگد. عقاب هنگام جنگ، از منقار و پاهای نیرومند خود استفاده می کند؛ بیشتر عقابها قهوه ای رنگ و یا سیاه رنگ هستند؛ چوچۀ عقاب تا سن بلوغ خود که چهار سال طول می کشد، پروبال کامل نمى داشته باشد. عقابها که معمولاً از 25 تا 35 سال عمر می کنند، گاهى تا 45 سال و حتی بیشتر هم عمر کرده اند. آشیانۀ عقابها بیشتر بر فراز بلندی ها، بالای درختان بلند، شکاف صخره ها وکوه های مرتفع، قله هاى سربه فلک و پرتگاه ها می باشد.