افغانستان از کودتای کمونیستی تا پیروزی مجاهدان در برابر اتحاد شوروی

ماه ثور از بزرگترین ماه های تقویم کشورمان به شمار می رود که بزرگترین دگرگونی های تاریخ افغانستان و تحولات در آن رقم خورده و مردم هنوز هم اثرات آن را به صورت جدی لمس می کنند. با فرا رسیدن ماه ثور، مردم 2 رویداد مهم یعنی کودتای 7 ثور سال 1357 "حزب دموکراتیک خلق" در برابر رژیم "داوود خان" و پیروزی مجاهدان در برابر دولت مورد حمایت شوروی سابق را در 8 اردیبهشت سال 1371 به یاد می آورند. * کودتای 7 اردیبهشت و آغاز فاجعه ای که تاکنون ادامه دارد هفت ثور سال 1357، حزب دموکراتیک خلق به رهبری "نور محمد تره کی" که از حمایت اتحاد شوروی برخوردار بود در برابر جمهوری "محمد داوود خان" دست به کودتا زد و باعث سقوط رژیم وی و روی کارآمدن یک رژیم کمونیستی با عنوان جمهوری دموکراتیک خلق در افغانستان شد. بسیاری از کارشناسان و تاریخ نویسان کشورمان معتقدند که کودتای 7 ثور سرآغاز فاجعه و بحرانی است که افغانستان تا کنون با آن دست در گریبان است. "لطیف نظری" استاد دانشگاه کابل، با بیان این که حادثه 7 ثور رویدادی خونین در تاریخ تحولات سیاسی افغانستان است، اظهار داشت: با این کودتا پای کمونیست به افغانستان باز شد و باعث شد، خسارت های جبران ناپذیری در بخش های مختلفی چون ساختارهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن وارد شود. * جهاد مردم افغانستان در برابر نیروهای شوروی و دولت تحت حمایت آن "محمد اکبری" رهبر "حزب وحدت ملی افغانستان" و از فرماندهان جهادی افغانستان در این رابطه اظهار داشت: کودتای خونین 7 ثور حزب دموکراتیک خلق آغاز دوره مصیبت بار برای افغانستان بود که در راستای سیاست توسعه طلبانه اتحاد شوروی و حس قدرت طلبی اعضای حزب دموکراتیک خلق اتفاق افتاد. عملکرد منفی رژیم کمونیستی و نیروهای شوروی، کشتار مردم بی گناه، تجاوز به حریم اعتقادی و دینی آنها همه و همه باعث شد که مردم به صورت گسترده در نقاط مختلف کشور در برابر رژیم کمونیستی قیام کنند. نظری، مهمترین عامل در قیام مردم افغانستان در برابر رژیم دست نشانده شوروی در کشور را دفاع و پاسداری از ارزش های دینی عنوان کرد. وی در ادامه گفت: تهدید ارزش های دینی مردم افغانستان توسط کمونیست ها آنها را مجبور کرد تا برای پاسداری و صیانت از ارزش های دینی خود و میلیون ها مسلمان دیگر دست به قیام بزنند و در نهایت جهاد افغانستان را به پیروزی برسانند. اکبری با بیان این که حزب دموکراتیک خلق، دست به آزار اذیت و کشتن علما و اعضای دولت داوود خان زد، گفت: تجاوز به باورهای دینی مردم، کشتار افراد بی گناه و تلاش برای تحمیل باورهای آنان بر مردم از طریق زور نمونه ای کوچک از مشکلات بزرگ آن روزها در افغانستان بود. عضو پارلمان کشور در ادامه گفت: افغان ها به دلیل این که ارزش های دینی و استقلال افغانستان را در خطر دیدند، با دستان خالی بدون امکانات و توانایی لازم نظامی در همه نقاط کشور دست به قیام زدند. * هشت ثور 1371 سالروز پیروزی مجاهدان افغان در برابر دولت تحت حمایت شوروی مردم افغانستان پس از سال ها جهاد در برابر نیروهای شوروی سابق و دولت مورد حمایت آنها سرانجام موفق شدند، شوروی را مجبور به خروج از کشور خود در سال 1367 کنند. در تاریخ هشت ثور سال 1371 مجاهدان موفق شدند، وارد کابل شوند و باعث سقوط رژیم نجیب الله شوند. نظری معتقد است: مردم افغانستان با پیروزی در برابر نیروهای شوروی، بزرگترین معجزه قرن بیستم را رقم زدند. وی با بیان این که هشت ثور به عنوان نقطه عطفی در تحولات سیاسی تاریخ معاصر افغانستان به شمار می رود، اظهار داشت: این روز به عنوان برگ زرینی در تاریخ افغانستان جاویدان و پایدار باقی خواهد ماند. * دلایل پیروزی جهاد مردم افغانستان نظری با بیان این که عنصر و ارزش های دینی اولین عامل تأثیر گذار در پیروزی مجاهدان افغان بود، گفت: در واقع این عامل باعث شد که تمام افغان ها از هر قوم، تبار و مذهبی که هستند در برابر کمونیست ها دست به قیام مسلحانه زده و کشور را از اشغال کمونیست ها نجات دهند. وی در ادامه خاطرنشان کرد: در جریان جهاد در برابر نیروهای شوروی، افغان ها به صورت متحد از هر قوم و مذهبی که بودند تنها با شعار دفاع از ارزش های دینی و نجات کشور از اشغال بیگانگان دست به قیام زدند و وحدت افغان ها باعث پیروزی جهاد آنها شد. وی نقش کارگزارانی چون رهبران، متنفذان و مردم را در پیروزی جهاد افغانستان در برابر اشغالگران شوروی و رژیم تحت حمایت آنها از دیگر عوامل تأثیرگذار در این رابطه عنوان کرد. * دلایل به وجود آمدن مشکلات میان مجاهدان و عدم ایجاد یک دولت فراگیر ملی و اسلامی با پیروزی جهاد و سقوط دولت تحت حمایت شوروی، رهبران جهادی افغان موفق به تشکیل یک دولت فراگیر ملی و اسلامی نشدند و این باعث بروز اختلافات و درگیری های داخلی شد. اکبری در ادامه اظهار داشت: سقوط دولت کودتای وابسته به شوروی و خروج نیروهای آنها از افغانستان هدف اول و ایجاد یک دولت اسلامی هدف دوم مجاهدان افغان از قیام بود. وی افزود: قیام مجاهدین باعث شد، هدف اول آنها برآورده شود، اما آنان در برقراری یک دولت عادلانه، مردم سالار و اسلامی ناکام ماندند. عضو پارلمان کشورمان با اشاره به عواملی که باعث ناکامی رهبران مجاهدین برای تشکیل یک دولت فراگیر ملی و اسلامی شد، افزود: اعلام عفو عمومی از سوی دولت اسلامی افغانستان باعث شد بازماندگان حزب دموکراتیک خلق از این وضعیت سوء استفاده کنند و برای دامن زدن به مسائل قومی و اختلاف میان رهبران جهادی از آنان انتقام بگیرند. اکبری با بیان این که غرب به ویژه آمریکا از مجاهدان افغان در برابر شوروی حمایت می کرد، گفت: پس از شکست شوروی آنها به هیچ وجه راضی نبودند که یک دولت قدرتمند اسلامی در افغانستان تشکیل شود. وی ادامه داد: ایجاد یک دولت قدرتمند اسلامی در افغانستان می توانست، پیام مهمی برای تمام کشورهای اسلامی و دیگر کشورهای جهان داشته باشد تا آنان نیز با پیروی از الگوی افغانستان قدرت های استعماری را شکست دهند. فرمانده جهادی اسلامی افغانستان در ادامه گفت: غرب و آمریکا ایجاد یک دولت قدرتمند اسلامی در افغانستان را به ضرر منافع خود در جهان می دیدند و به همین دلیل افغانستان را رها کردند و در مواردی کارهای تخریبی نیز در کشور انجام دادند. وی رهبران جهادی افغان را از دلایل مهم دیگری دانست که باعث عدم استقرار یک دولت اسلامی در افغانستان بعد از قیام شد و اظهار داشت: برخی از رهبران جهادی وظیفه خود را به درستی انجام دادند اما برخی دیگر گرفتار نفس خود شدند و در امور مادی، قدرت و ثروت غرق شدند و این باعث شد تا آرزوی مردم افغانستان برای ایجاد یک دولت اسلامی در کشور تحقق نیابد. لطیف نظری با بیان این که عوامل داخلی و خارجی باعث شد رهبران جهادی نتوانند پس از پیروزی جهاد، یک دولت فراگیری ملی و اسلامی تشکیل دهند، گفت: بیشترین توجه مجاهدان شکست نظامی شوروی بود. وی در ادامه افزود: این مسئله باعث شد که مجاهدان نتوانند با آمادگی کامل و در ابعاد نظامی، سیاسی و فرهنگی به مبارزات خود ادامه دهند. استاد دانشگاه کابل خاطرنشان کرد: از آنجایی که جهاد مردم افغانستان یک روند بین المللی داشت، پس از پیروزی شماری از قدرت های جهان از جمله آمریکا تلاش کرد تا موج اسلام گرائی را در کشور مهار کند. وی ادامه داد: منافع آمریکا در جنگ سرد این توقع را ایجاد کرد که جهاد افغانستان فقط در برابر شوروی به پیروزی رسد. نظری با بیان این که آمریکا نگران این بود که افغانستان به عنوان مرکز ثقل مقاومت و جهاد، الهام بخش سایر کشورهای اسلامی شود، گفت: آنها از این که این کشور به الگویی برای کشورهای دیگر تبدیل شود، احساس ترس می کردند و در نتیجه مداخلات پاکستان و آمریکا، عوامل خارجی هستند که از تشکیل یک دولت فراگیر ملی و اسلامی در افغانستان جلوگیری کردند. * تأثیر جهاد افغانستان بر کشورهای اسلامی و دیگر کشورهای جهان کارشناسان جهاد مردم افغانستان را از دلایل اصلی شکست اتحاد شوروی سابق می دانند. اکبری در ادامه اظهار داشت: پیروزی جهاد مردم افغانستان در برابر اتحاد شوروی نه تنها یک پیروزی بزرگ برای افغانستان بلکه برای تمام مسلمانان جهان به شمار می رفت. وی ادامه داد: با این پیروزی نه تنها افغانستان از خطر کمونیسم نجات یافت، بلکه این جهاد باعث نجات منطقه و جهان از آفت کمونیسیم شد. نظری با بیان این که قبل از پیروزی جهاد مردم افغانستان جهان به 2 قطب غرب و شرق تبدیل شده بود، گفت: جهاد مردم افغانستان این معادله 2 قطبی را برهم زد و شکست شوروی در افغانستان از دلایل اصلی فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال برخی کشورها شد. استاد دانشگاه کابل با بیان این که قدرت های غربی به خصوص آمریکا مدیون جهاد مردم افغانستان هستند، گفت: جهاد افغان ها باعث شد که رقیب استراتژیک آمریکا توسط افغان ها از میدان رانده شود. وی در ادامه افزود: پیام جهاد افغانستان برای کشورهای منطقه و اسلامی بسیار واضح بود و برای این کشورها اعتماد به نفس به همراه داشت، جهاد افغان ها تأثیراتی جدی بر جنبش های اسلامی بر جای گذاشت و باعث شد، آنها در برابر نظام های مستبد به پا خیزند. با این حال کارشناسان کشور معقتدند که برای داشتن آینده بهتر، آنچه مهم و ضروری به نظر می رسد این است که از تجربه به صورت جدی درس گرفته شود.