همزمانی بازداشت شیخ نمر در عربستان، نیبل رجب در بحرین، انحلال جنبش معارض بحرینی امل و دیدار رئیس سازمان سیا با پادشاه سعودی اتفاقی تصادفی نبوده است، اما باید دید آیا این سناریو نتایج مورد نظر را به دنبال دارد. پایگاه اطلاع رسانی العوامیه در مقاله ای به قلم "توبی ماتیسن"، کارشناس پژوهش های اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج انگلیس منتشر کرده که در آن به پیش زمینه ها و دلایل بازداشت شیخ "نمر باقر النمر"، روحانی شیعی برجسته عربستانی از یک سو و بازداشت "نبیل رجب"، رئیس مرکز حقوق بشر بحرین توسط دو رژیم آل سعود و آل خلفیه و بازتاب های مورد انتظار این بازداشت ها با توجه به شرایط حاکم بر منطقه خلیج فارس و خاورمیانه پرداخته است. "توبی ماتیسن"، کارشناس پژوهش های اسلامی و خاورمیانه دانشگاه کمبریج انگلیس در این ارتباط می نویسد: برنامه ریزی برای بازداشت شیخ نمر بازداشت شیخ نمر باقر النمر، روحانی برجسته شیعی عربستانی که هفته گذشته برابر با 8 جولای در مناطق شرقی نفت خیز عربستان توسط نیروهای امنیتی رژیم سعودی صورت گرفت، موضوعی بود که از مدت ها پیش برای آن برنامه ریزی شده بود. در تمام طول این مدت که شیخ نمر به انتقادات خود از رژیم سعودی ادامه می داد، این سوال برای صاحبنظران و کارشناسان مطرح بود که چرا آل سعود اقدامی برای ساکت کردن این روحانی شیعی معارض به عمل نمی آورد که به رهبر جنبش اعتراضی مناطق شرقی عربستان و تظاهرات ها و راهپیمایی های اعتراض آمیز این مناطق تبدیل شده و زبان گزنده آن بارها و بارها آل سعود را به باد انتقاد گرفته است. نکته مهم اینجاست که شیخ نمر با وجودی که بارها و بارها جوانان شیعی عربستانی را به ایستادگی و مقاومت در برابر رژیم سعودی دعوت می کرد، اما از آنها می خواست خود را برای شهادت آماده کنند و با اینکه می دانست پاسخ اعتراض های شیعیان مناطق شرقی عربستان توسط رژیم سعودی بی تردید "گلوله" خواهد بود، با این حال هیچ گاه از آنها نخواست که به خشونت متوسل شوند و همواره بر مسالمت آمیز بودن اعتراض های آنها تاکید داشت. افشاگری ویکی لیکس سایت ویکی لیکس در یکی از اسناد منتشره خود تاکید می کند که دیپلمات های آمریکایی تلاش می کنند که با تسلط بر شیخ نمر نقش و محوریت وی را در میان شیعیان عربستان کمرنگ کنند و او را از یک شخصیت کاریزما و رهبر در میان شیعیان به شخصیتی در حاشیه تبدیل کنند و در این ارتباط بارها با وی تماس گرفته و دیدار داشته اند. یکی از دیپلمات های آمریکایی درباره نمر چنین می نویسد: "نمر ساکن العوامیه است و معروف است که العوامیه روستایی شیعی در واحه یا استان القطیف است. وی می افزاید که میان مردم مناطق شرقی عربستان به مزاح و به طور عامیانه معروف شده که القطیف الفلوجه عربستان است. همین موجب شده تا دیپلمات های آمریکایی حاضر در عربستان سعودی همواره این سوال را مطرح کنند که از مدت ها پیش به عنوان خطری برای خاندان آل سعود مطرح است و در سال 2009 خواهان جدایی مناطق شرقی عربستان از پادشاهی آل سعود شد. مطرح بودن سه سناریو در این ارتباط سه دیدگاه وجود دارد: یک: "نظریه توطئه"، بر این اساس برخی از صاحبنظران و کارشناسان بر این باورند که افراد تندرو و افراطی در خاندان سعودی مانند شاهزاده "نایف بن عبد العزیز"، ولی عهد سابق رژیم سعودی و وزیر سابق کشور پادشاهی عربستان از شیخ نمر به عنوان حربه ای برای ترساندان اهل تسنن این کشور و مخالفان طرح ملک عبد الله، پادشاه این کشور برای گفت وگوی ادیان و نزدیکی به شیعیان استفاده می کند. دو: بازداشت شیخ نمر بحران و ناآرامی های مناطق شرقی عربستان را تشدید خواهد کرد که محل تمرکز شیعیان این کشور به شمار می آید و به همین دلیل رژیم سعودی همواره تلاش کرده با شیخ به نحوی کنار بیاید. شیخ نمر نیز از سال 2009 تا 2011 همواره بسیار محتاطانه زندگی می کرد و تنها در محافل و تجمعات مردمی و بزرگ مانند تشییع جنازه ها و خواندن نماز در مسجدی حاضر می شد که همواره در آن حضور می یافت و این محافل و تجمعات مکان هایی بودند که بازداشت وی را بدون برجا گذاشتن شماری کشته و مجروح یا وقوع برخی ناآرامی ها ممکن نمی ساخت. سه: دیدگاه سومی که در سند ویکی لیکس مطرح است تاکید می کند که رژیم سعودی در قبال شیخ واکنش نشان خواهد داد، اما این واکنش در چارچوب "برنامه و جدول زمانبندی" حکومت است و در عمل نیز حکومت سعودی این برنامه را در هشتم جولای و در راه بازگشت شیخ نمر از مسجدی که در آن نماز می خواند، به اجرا گذاشت و در این ارتباط ویکی لیکس تاکید می کند که رژیم سعودی به این زودی ها شیخ را آزاد نخواهد کرد. بنابر ادعای وزارت کشور سعودی "هنگامی که شیخ و همراهانش تلاش کردند، در برابر نیروهای امنیتی سعودی مقاومت کنند، با شلیک این نیروها مواجه شدند و خودروی شیخ با یکی از گشتی های نیروهای امنیتی سعودی که تلاش کرد از صحنه بگریزد، برخورد و تصادف کرد و با وی همان برخوردی شد که با نیروهای امنیتی داشت و پس از اصابت وی از ناحیه ران پا بازداشت شد". بازداشت شیخ نمر با این حال بازداشت وی در این برهه از زمان و یک سال و نیم پس از آغاز تظاهرات در منطقه الشرقیه در فوریه 2011 بسیار سوال برانگیز است، آنهم مشخصا پس از آرام شدن اعتراض های مارس این منطقه که به شدت آل سعود را نگران کرده بود. جنبش جوانان مناطق شرقی عربستان در طول مدت نوامبر 2011 تا فوریه 2012 فعالیت های اعتراضی مستمر و لاینقطعی را در این مناطق داشته است که موجب به شهادت رسیدن 7 جوان شیعی ساکن این منطقه شد و شهادت و تشییع پیکر هریک از آنها تظاهرت های بزرگ و گسترده ای را در منطقه به دنبال داشته که یادآور انقلاب شیعیان مناطق شرقی عربستان در سال 1979 علیه رژیم وقت سعودی بود. در واقع شیعیان مناطق شرقی عربستان نسبت به سیاست های تبعیض طایفه ای اعتراض دارند که رژیم سعودی آن را در این کشور اعمال می کند و این صرف نظر از محرومیت ساکنان این مناطق از هرگونه حق و حقوق و آزادی اساسی سیاسی است و آغاز بهار عربی در جهان عرب فرصتی به شیعیان عربستان داد تا با استفاده از شرایط پیش آمده در جهان عرب اعتراض های خود را به گوش مسئولان سعودی برسانند. در تمام طول این مدت اگرچه مناطق شرقی عربستان ناآرام بود، اما این ناآرامی و اعتراض روند آرامی را سپری می کرد و به یکی از پدیده های رایج و معمول این مناطق تبدیل شده بود، اما بازداشت شیخ نمر یکباره اوضاع منطقه را آشفته کرد و موجب شد تا هزاران جوان شیعی به خیابان ها ریخته و به این اقدام رژیم سعودی اعتراض کنند، تظاهرات هایی که از حیث میانگین حضور و مشارکت معترضان در آنها باید آن را در عربستان بی سابقه خواند. تنها ساعتی پس از با انتشار خبر بازداشت شیخ نمر تظاهرات های گسترده ای مناطق شرقی عربستان و به ویژه منطقه القطیف را فراگرفت که واکنش نیروهای امنیتی سعودی در برابر آن را به دنبال داشت و به دنبال شلیک نیروهای امنیتی سعودی دو جوانان معترض عربستانی به نام های "اکبر الشاخوری" از اهالی العوامیة و "محمد الفلفل" از اهالی الشویکة به شهادت برسند تا تعداد شهدای اعتراض های مردمی شرق عربستان از زمان آغاز ناآرامی ها به 9 نفر برسد. این درحالی است که براساس آخرین اخبار منتشره ادامه سرکوب گری های رژیم سعودی شهادت دهمین جوان معترض عربستانی به نام "عبد الله الاوجامی" (17 ساله) را در این کشور به دنبال داشت. چه کسانی از بازداشت شیخ نمر سود می برند اما سوالی که در اینجا مطرح است، اینکه چه طرفی یا اطرافی یا چه کسی یا کسانی از تشدید این ناآرامی ها و بحرانی تر کردن اوضاع مناطق شرقی عربستان سود می برند؟ شلیک به سوی شیخ نمر و بازداشت وی بی تردید پاسخ به این سوال است که آیا تغییر جانشینی و ولی عهدی عربستان با مرگ نایف و جایگزین شدن "سلمان بن عبد العزیز" به جای وی و انتصاب شاهزاده "احمد بن عبد العزیز" به جای نایف در وزارت کشور سعودی آیا موضع خاندان حاکم سعودی در برابر اصلاحات سیاسی یا به عبارت بهتر و رساتر قضیه شیعیان این کشور را تغییر خواهد داد؟ نایف که ماه گذشته در ژنو فوت کرد، شخصیتی بسیار تندرو و مواضعی بسیار تند در قبال شیعیان عربستان داشت و شیعیان این کشور را عامل تهدید کننده امنیت پادشاهی سعودی به شمار می آورد و همواره از سیاست عدم تساهل با معارضان و اعتراض های شیعیان تبعیت می کرد و بسیاری بر این باورند که نفوذ وی در بحرین و شورای همکاری خلیج فارس موجب اتخاذ تصمیم ارسال نیروهای سپر جزیره و به طور مشخص نیروهای نظامی سعودی به بحرین برای سرکوب ناآرامی های بحرین شد تا مانع گسترش دامنه آنها به مناطق شرقی عربستان شود. دیدگاه جدید حاکم بر خاندان سعودی در این بین باید به کسانی که گمان می کردند، مرگ نایف تغییری در موضع خاندان سعودی در برابر اعتراض های مناطق شرقی عربستان و شیعیان این کشور به وجود نمی آورد، پاسخی منفی داد، چون باید به بازداشت شیخ نمر توسط احمد بن عبد العزیز، وزیر جدید کشور سعودی به عنوان اقدامی نگاه کرد که تنها و تنها تشدید اوضاع و تنگ تر شدن حلقه فشار بر شیعیان عربستان را به دنبال دارد. این درحالی است که باید به این نکته هم اشاره کرد که همراه با تشدید اوضاع و تنگ تر شدن حلقه فشار سعودی جوانان شیعی عربستان نیز موضع خود را تغییر نداده و تشدید سرکوب گری ها ذره ای آنها را به وحشت نیانداخته است تا تغییر موضع آنها در قبال آل سعود را به دنبال داشته باشد و در حالی که ادعا شده برخی از روحانی نماهای مناطق شرقی عربستان برای بیعت با ولی عهد جدید راهی ریاض شدند، بسیاری از جوانان این مناطق با الهام گرفتن از خطابه ها و سخنرانی های آتشین شیخ نمر که به دشمنی اش با نایف معروف بود، مرگ ولی عهد را جشن گرفتند. بدون مبالغه باید گفت که شیخ نمر نفوذ بسیار زیادی در میان جوانان شیعی عربستان دارد و برعکس آن وهابی های سلفی سعودی به شدت از وی بیزار هستند و موارد بسیاری مشاهده شده که شیخ نمر در صفحات اینترنتی این افراد به دلیل سخنرانی های گزنده اش و افشاگری هایش علیه رژیم سعودی و خاندان حاکم به شدت مورد حمله قرار گرفته است و در برخی از این حملات در خواست هایی مبنی بر بازداشت شیخ نمر و تنگ تر کردن حلقه فشار بر شیعیان شده است. این افراد اعتقاد دارند این اقدام رژیم سعودی جایگاه خاندان حاکم را در میان وهابی های سلفی تثبیت خواهد کرد و نشان دهنده قاطعیت رژیم در برخورد با مخالفان از جمله شیعیان است. بازداشت نبیل رجب و انحلال جمعیت امل در بحرین با این حال بازداشت شیخ نمر با توجه به شرایط حاکم بر منطقه و سرکوب گری های رژیم آل خلیفه نگرانی هایی را موجب شده است. روز دوشنبه 9 جولای یکی از دادگاه های رژیم آل خلیفه حکم حبس سه ماهه "نبیل رجب"، یکی از مدافعان حقوق بشر این کشور را به اتهام توهین هایش به رژیم و اهل تسنن بحرین در صفحه اینترنتی اش صادر کرد تا به دنبال آن نیروهای امنیتی رژیم بحرین او را دست بسته از خانه اش بازداشت کرده و راهی زندان کنند. رجب را باید جزو صداهای معارضی برشمرد که خواستار اصلاحات سیاسی عمیق و ریشه ای در بحرین هستند که چندین بار بازداشت و آزاد شده بود. در واقع نظریه توطئه ای که درباره شیخ نمر ارائه شده بود، درباره نبیل رجب و این بار از سوی رژیم بحرین مطرح است، به گونه ای که او نیز بی پروا و بدون واهمه از حکومت و یا بیم از بازداشت به شدت از رژیم انتقاد می کرد. در همین تاریخ یعنی نهم جولای خبر تامل برانگیز دیگری نیز منتشر شد و آن انحلال یک جمعیت معارض بحرینی به نام "امل" توسط رژیم آل خلیفه بود، با اینکه اکثر رهبران این جمعیت طی سال گذشته در معرض بازداشت و زندان قرار گرفته اند. شرایط حساس منطقه افزون بر اینکه نباید از افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز غافل بود که در این اواخر با ارسال ناوهای جنگی خود به خلیج فارس حضور خود در منطقه را به شدت افزایش داده است. این درحالی است که برخی از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نیروهای نظامی خود را به حالت آماده باش درآورده اند که از آن جمله باید از خود عربستان سعودی نام ببریم که علاوه بر اعلام آماده باش مرخصی تمام نیروهای نظامی خود را در سه ماهه تابستان لغو کرده و 3 هزار نیروی نظامی را برای در گلو خفه کردن صدای معترضان شیعی راهی مناطق شرقی عربستان کرده است که به نظر می رسد هم اکنون جرات بیشتری یافته اند تا صدای خود را بلندتر کنند. حال سوال اینجاست که آیا متحدان رژیم سعودی مانند رژیم آل خلیفه و آمریکا در قبال این سرکوب ها و بازداشت ها سکوت خواهند کرد، در حالی که باید توجه داشت دامنه اعتراض ها به بازداشت شیخ نمر به بحرین کشیده شده و در همان روز بازداشت شیخ نمر (نهم جولای) "دیوید پتریوس"، رئیس سازمان اطلاعات و جاسوسی آمریکا -سیا- با پادشاه عربستان ملک عبد الله در جده دیدار داشت. به بیانی آیا می توان تمام این اتفاقات را تصادفی خواند. به نظر می رسد، آل سعود تلاش داشت با بازداشت شیخ نمر یکباره بر اعتراض های مناطق شرقی عربستان غلبه کند، در حالی که هم اکنون این بازداشت بهانه لازم را به معارضان عربستانی داده است تا اعتراض ها خود را تشدید کرده و متشکل تر از گذشته دنبال کنند. درباره اوضاع جاری در خلیج فارس نیز باید گفت، پیش بینی اوضاع بسیار سخت است اما آنچه در آن شک نیست، اینکه بازداشت شیخ نمر در این شرایط اشتباه بزرگی می نماید که رژیم سعودی مرتکب آن شد. در بحرین نیز معارضان بحرینی تاکید کرده اند که با وجود بازداشت رهبرانشان با این حال توان سازماندهی و ادامه اعتراض های خود را دارند.