در آغاز نشست، هاشم احمدی دبیر جلسه، با اشاره به ناکامیهای نظری موجود، پرسش محوری را چنین طرح کرد: «چگونه میتوان نظریه امت اسلامی را به برنامه عملیاتی بدل کرد؟ آیا این نظریه قادر است جایگزین رویکردهای صرفاً امنیتی شود؟»
سپس حجتالاسلام والمسلمین مجتبی عرب با تشریح «دستگاه مختصات تمدنی» رهبر معظم انقلاب اسلامی، تصریح کرد: «نگاه موجود به مهاجرین افغانستان بهعنوان یک زائده، ناشی از سیطره گفتمان دولت-ملت است. اگر دستگاه مختصات عوض نشود، هر راهحلی خود بخشی از مشکل خواهد بود. مسئله تغییر یک قانون نیست، تغییر یک جهانبینی است.»
وی افزود: «وقتی در چارچوب ملت-دولت فکر میکنیم، مهاجر یک سوژه ضد امنیت ملی است؛ اما اگر دستگاه مختصات تمدنی را مبنا قرار دهیم، مهاجر به پیونددهنده ملتها در پروژه تمدن اسلامی تبدیل میشود.»
مهاجر بهعنوان سرمایه تمدنی
حجتالاسلام عرب تأکید کرد: «ایران برای جهانی شدن نیازمند افغانستان است. حتی اگر ملیگرا باشی، باید بفهمی که پروژه ایران قوی بدون پیوند با افغانستان، پاکستان و عراق، یک توهم است.»
ضرورت بازتعریف ادبیات امت اسلامی
در ادامه نشست، حجتالاسلام والمسلمین قطرانی بر این نکته تأکید کرد که «ادبیات امت اسلامی نیازمند لباس جدید است» و گفت: «مفاهیم بلند باید به زبان روز ترجمه شود تا برای جامعه قابل فهم گردد. در غیر این صورت، نخبگان در حباب خود سخن میگویند.»
او به تجربه سوریه اشاره کرد و توضیح داد: «ما نمیتوانستیم با حزب بعث با ادبیات امت اسلامی گفتگو کنیم؛ بنابراین به سراغ ادبیات مشترک مانند اندیشههای مالک بن نبی رفتیم. این هنر نخبگان است که مفاهیم راهبردی را به زبان قابل درک تبدیل کنند.»
جمعبندی و تأکید بر گفتمانسازی
نشست با گفتوگوی مستقیم و صمیمی شرکتکنندگان با سخنرانان پایان یافت. در جمعبندی نشست اعلام شد که حل مسائل پیچیدهای همچون مهاجرین افغانستان، نیازمند خلق گفتمانهای نو و عبور از تحلیلهای سطحی است و بر همین اساس، برگزاری کرسیهای آزاداندیشی و نشستهای تخصصی وضعیتشناسی مهاجرین را ادامه خواهد داد.