حوادث اخیر ترکیه آینده اردوغان را تحت الشعاع خود قرار داده، وی تصور می کرد پس از پایان دوران نخست وزیری خود می تواند با حضور در مسند ریاست جمهوری عملا به نقش آفرینی خود در راس معادلات سیاسی آنکارا ادامه دهد اما این رویای اردوغان به خوابی آشفته تبدیل شده است. اعتراضات مردمی علیه سیاست های حزب عدالت و توسعه ادامه دارد. اگرچه اردوغان بر روی همراهی حامیان خود حساب ویژه ای باز کرده و بسیاری از شهروندان ترکیه ای نیز حضور دوباره طرفداران لائیسیته و مشخصا حزب جمهوریخواه خلق به قدرت را بر نمی تابند اما تحولات اخیر نشان داده است که قدرت مانور سیاسی و اجرایی نخست وزیر ترکیه کاهش یافته است. اردوغان هم اکنون با منتقدانی رو به روست که دیگر صرفا از طریق رسانه ها و نشست های ضد دولتی اعتراضات خود را بیان نمی کنند و جهت بیان خشم خود از سیاست های دولت به خیابان ها آمده اند. از سوی دیگر، فراگیر بودن اعتراضات ترکیه و تظاهرات اتباع این کشور در سایر کشورهای جهان (به ضرر سیاست های اردوغان) نشان می دهد که حاشیه امنیت سیاسی حزب عدالت و توسعه از بین رفته است. از بین رفتن این حاشیه امنیت مترادف با ایجاد موانع جدی بر سر مسیر پیشرفت سیاسی نخست وزیر فعلی ترکیه است. اردوغان حتی اگر پس از پایان دوره نخست وزیری خود در مسند ریاست جمهوری قرار گیرد، با مخالفینی سرسخت مواجه خواهد بود. تقابل مستمر حزب عدالت و توسعه و معترضان --------------------------------------------------------- رخدادهای اخیر میدان تقسیم در استانبول و گسترش اعتراضات به دیگر شهرهای ترکیه را می توان نقطه آغاز فصل تقابل اردوغان و مخالفان حزب عدالت و توسعه دانست. این تقابل به لحاظ زمانی و مکانی محدود نخواهد بود. سران حزب عدالت و توسعه تصور می کردند که این اعتراضات صرفا در استانبول و در اطراف میدان تقسیم متمرکز خواهد شد. اما دامنه مکانی تظاهرات از استانبول و حتی مرزهای ترکیه فراتر رفت. درگیری معترضان با پلیس از آنکارا تا مرسین (استانی در نزدیکی بخش قبرس شمالی) نشان داد که مخالفان اردوغان در سایر شهرهای ترکیه قدرت یکپارچه سازی اعتراضات خود علیه حزب عدالت و توسعه را پیدا کرده اند. این خود پیامی تلخ و در عین حال گویا برای نخست وزیر ترکیه محسوب می شود. نکته مهم دیگری که باید در این خصوص مدنظر قرار داد به بُعد زمانی اعتراضات باز می گردد. اعتراضات بیش از یک هفته است که ادامه دارد. حتی در صورت کنترل اعتراضات در برهه فعلی، حزب عدالت و توسعه نمی تواند در خصوص عدم تکرار آن طی هفته ها و ماه های آتی تضمینی ارائه کند. شواهد و مستندات موجود نشان می دهد که ترکیه وارد فاز تازه ای از بحران امنیت اجتماعی شده است. این بحران اجتماعی-امنیتی به لحاظ زمانی و نه مکانی قابل کنترل نخواهد بود. در چنین شرایطی رویکرد اردوغان ادامه تقابل با معترضان و تحقیر آنهاست. این در حالیست که افرادی مانند عبدالله گل رئیس جمهور ترکیه و عده ای دیگر از اعضای حزب عدالت و توسعه با این رویکرد اردوغان مخالف هستند. عبدالله گل به لابی گری با حزب جمهوریخواه خلق جهت حل بحران فعلی اعتقاد دارد اما اردوغان نه تنها چنین رویکردی را بر نمی تابد، بلکه رفتارهای گل جهت آرام سازی موقت اوضاع را به چالش می کشد. در چنین شرایطی حضور اردوغان در مسند ریاست جمهوری نیز در هاله ای از ابهام قرار دارد. به عبارت بهتر، اردوغان بر خلاف تصور خود دیگر با دستانی باز و خیالی آسوده مسند نخست وزیری را به مقصد ریاست جمهوری ترک نخواهد کرد! این مسئله ای است که بسیاری از اطرافیان نخست وزیر ترکیه را نگران ساخته است. افزایش خشم معترضان از اردوغان ------------------------------------------ اگرچه برخی اعضای ارشد حزب عدالت و توسعه با زبانی نرم از معترضان خواسته اند تا به منازل خود باز گردند و حتی تاکید کرده اند که باید صدای معترضان را شنید، اما با این حال معترضان موضع گیری های تند نخست وزیر ترکیه در قبال خود را تحقیر آمیز و غیر قابل قبول می دانند. بی دلیل نیست که برخی معترضان اعلام کرده اند برکناری اردوغان از قدرت تنها شرط پایان دادن به اعتراضات است. نخست وزیر ترکیه با سفر خود به مغرب در اوج اعتراضات این کشور عملا در صدد بی اهمیت جلوه دادن خشم معترضان بود. همین مسئله منجر به تحریک بیشتر معترضان، مخصوصا در اطراف میدان تقسیم شد. از سوی دیگر، اردوغان در آغاز اعتراضات و حتی در زمان بازگشت از سفر مغرب از ادبیات تندی علیه معترضان استفاده کرد. حتی در روزهای اول اعتراضات، نخست وزیر ترکیه معترضان را به همکاری با گرووهای تروریستی متهم کرد. رویکرد اردوغان در قبال اعتراضات میدان تقسیم و دیگر شهرهای ترکیه رویکردی غیر قابل دفاع بوده است. در این میان تلاش افرادی مانند عبدالله گل و احمد داوود اوغلو نیز نمی تواند منجر به تبرئه اردوغان شود. هم اکنون عبدالله گل در صدد نجات دادن حزب عدالت و توسعه از بحران است اما اردوغان صرفا در صدد اثبات خود به طرفداران سرسختش است. طرفدارانی که حاضر هستند سرکوب اعتراضات ادامه پیدا کند و اردوغان نیز یک گام از تصمیم گیری های خود عقب نشینی نکند. از سوی دیگر، خشم معترضان علیه سیاست ها و رفتارهای اردوغان از حالت «خشم مقطعی» خارج شده و به نوعی «خشم نهادینه شده» تبدیل شده است. این خشم نهادینه شده از سوی حزب عدالت و توسعه قابل مهار نخواهد بود و ممکن است هر زمان دیگری خود را نشان دهد. در این میان حوادثی مانند تخریب «گزی پارک» هر یک می تواند حکم بهانه ای برای آَشکارسازی اعتراضات علیه اردوغان باشد. بنابراین نخست وزیر ترکیه نمی تواند موضع تهاجمی خود علیه معترضان را ادامه دهد. بدون شک اردوغان نیز پس از مدتی ناچار خواهد شد مانند عبدالله گل به موضع انفعالی روی آورد. اردوغان تفاوت مردم و جنرال ها را نمی داند --------------------------------------------------- رجب طیب اردوغان تصور کرده است که غلبه بر معترضان مانند غلبه بر جنرال ها آسان است! اردوغان تا کنون مقابل بسیاری از جنرال ها از جمله «باش بوغ» و «یاشار بیوک آنیت» ایستاده و آنها را از معادلات قدرت خارج کرده است. در جریان پرونده ارگنه کن اردوغان تصفیه حساب گسترده ای با جنرال ها صورت داد و پای بسیاری از افسران بلند پایه کشورش را به زندان و دادگاه باز کرد. شاید اردوغان تصور کند که معترضان هر وزن و جایگاهی داشته باشند قدرتمندتر از جنرال ها نیستند و می توان به راحتی بر آنها نیز غلبه پیدا کرد. این نگاه نادرست اردوغان سبب شده است تا وی تحولات جاری در کشورش را به خوبی درک نکند. اردوغان تصور می کند منزوی کردن جنرال ها از قدرت و رونق اقتصاد داخلی ترکیه دو تضمین اصلی برای بقای نامحدود وی در قدرت محسوب می شود. این در حالیست که هم اکنون بسیاری از طرفداران سابق اردوغان دیگر سنخیتی با وی و سیاست خارجی دولتش (خصوصا در قبال کشورهایی مانند سوریه و عراق) احساس نمی کنند. احساس بی تفاوتی طرفداران اردوغان نسبت به وی و حزب عدالت و توسعه می تواند تحت تاثیر اعتراضات احزاب و گروه های مخالف افزایش پیدا کند. افزایش فعالیت مخالفان اردوغان می تواند بر شدت و سرعت جدایی طرفداران وی از حزب عدالت و توسعه بیافزاید. این خطری است که نخست وزیر ترکیه فعلا علاقه ای نیست به درک آن ندارد. اردوغان در مواجهه با معترضان همان مسیری را طی می کند که در مواجهه با جنرال ها طی کرده است. وی به جای اقناع معترضان و عقب نشینی از دستوراتی جنجالی مانند تخریب «گزی پارک» بر مواضع خود اصرار می ورزد و حتی از گره زدن معترضان با تروریست ها نیز واهمه ای ندارد. با این حال عبدالله گل رئیس جمهور ترکیه خطری که پیش روی حزب عدالت و توسعه قرار دارد را درک کرده است. ادامه روند فعلی می تواند به سقوط و انزوای این حزب منجر شود. در این صورت دیگر افرادی مانند اردوغان و داوود اوغلو جایی در معادلات اجرایی کشورشان نخواهند داشت. نسخت وزیر ترکیه دستاوردهای اقتصادی و سیاسی حزب متبوع خود را طی دو سال اخیر با اتخاذ رویکرد ماجراجویانه نادرست در عرصه سیاست خارجی را در معرض نابودی قرار داده است. بسیاری از شعارهایی که در استانبول و شهرهای مختلف علیه سیاست های اردوغان داده شده است به حوزه سیاست خارجی ترکیه مربوط می شود. این اعتراضات خواب اردوغان را آشفته ساخته است اما گویا نخست وزیر ترکیه قصد ندارد از رفتارهای نادرست خود در عرصه های داخلی و بین المللی عقب نشینی کند.