<div style="direction: rtl; text-align: justify;"><span style="text-align: justify;">در آستانه فرا رسیدن عید قربان قرار داریم. عید قربان یکی از مناسبت های مهم در فرهنگ و باورهای اسلامی مردم افغانستان است که از آن با ذبح نمودن گوسفند تجلیل می نمایند.</span></div> <div style="direction: rtl; text-align: justify;">فلسفه نخستین این قربانی به ابراهیم نبی بر می گردد که فرزندش را برای کسب رضای خداوند قربانی کرد و استمرار این سنت در ایام حج با قربانی نمودن شتر و گوسفند تجلی و تبلور می یابد. این سنت که با انگیزه فداکاری و به مفهوم رابطه نزدیک با خداوند بنیان نهاده شده است، در گذر زمان و در عبور از گردونه های تاریخ به یک سری مناسبات پر مصرف و تجمل گرایانه تبدیل گردیده است که از فلسفه نخستین آن فرسنگ ها فاصله گرفته است. البته این تنها عید قربان نیست بلکه بسیاری از مفاهیم و سنت های دینی- اعتقادی که به منظور رستگاری بیشتر انسانها وارد مناسبات زندگی گردیده است در فرایند تکامل و تحولات اجتماعی – فرهنگی به مناسبات فرو دست و بی خاصیت اجتماعی جامه بدل کرده است که بیشترینه برای تبارز تفاخر اجتماعی به مصرف می رسند. اعانه یا صدقه نیز یکی از سنت های فاخر اسلامی دانسته می شود که پیامبر اسلام نیز بر آن تاکید ورزیده است. اما درگستره مناسبات اجتماعی افغانستان مصرف اعانه یا کمک به فقرا به یک تفاخر بسیار بلند اجتماعی چهره بدل کرده است که هرگاه کسی چنین شهامتی را بر خود هموار نماید با تبلیغات گسترده رسانه ی همراهی می شود تا تمام آدمهای این سرزمین اطلاع حاصل نمایند که فلان حاجی یا فلان تاجر ملی دست نوازش بر سر فقرا کشید. در حالیکه ترویج فرهنگ اعانه و کمک به فقرا یک سنت دینی دانسته می شود و به عنوان انجام یک وظیفه اخلاقی نیاز تبلیغات و هیاهو ی ندارد. </div> <div style="direction: rtl; text-align: justify;">عید قربان نیز به عنوان یک سنت دینی که با انگیزه ترویج روحیه فداکاری وارد مناسبات اجتماعی مسلمانها گردیده است، در گذرگاه زمان از بستر و ماهیت اصلی آن فاصله گرفته و در مناسبات اجتماعی به عنوان شاخصه مصرف گرایی جا خوش کرده است. در یک جامعه ی مانند افغانستان که فاصله طبقات اجتماعی از زمین تا ثریا دهن باز کرده است نه تنها عید قربان بلکه سایر اعیاد نیز به یک حادثه پر هزینه اقتصادی تبدیل گردیده است که قبل از همه چیز عقده های مصرف و فاصله طبقاتی را به نمایش میگذارد. مصرف گرایی اصولا از ویژه گی های جوامع آشفته دانسته می شود که روان اجتماعی آن بر مبنای تفاخر طبقاتی شکل گرفته است. در این گونه جوامع تفاخر اجتماعی در میزان مصرف سنجیده می شود در حالیکه در جوامع نورمال و عقل گرا تفاخر اجتماعی در میزان تولید و ترویج فرهنگ تساهل و همکاری میان شهروندان قابل تعریف و تفسیر می باشند. </div> <div style="direction: rtl; text-align: justify;">در همین روزها که در آستانه فرا رسیدن عید قرار داریم، بازار کابل هر روز بیشتر غرق مشتری گردیده و تا آخرین ساعت نزدیک شدن به شروع عید مبالغ بسیار هنگفت صرف خرید، لباس، وسایل تزئیی و مواد غذایی می گردد. در این میان اما اکثریت قابل توجه مردم که زیر خط فقر زندگی می کنند در یک فشار روانی خرد کننده قرار گرفته و نا گزیر به دلیل حفظ مناسبات اجتماعی نوعی انتحار اقتصادی را بر خود تحمیل می نمایند. علاوه بر این انتحار، فراوانند کسانی که عقده های محرومیت شان را در عبور از کنار انبوهی شیرینی های متنوع و خوش مزه تازه نموده و پریشانی های روانی شان چند برابر می گردند. اقلیت محدودی که دست باز در مصرف دارند بدون توجه به وضعیت دیگران عقده گشایی می کنند و در سه روز عید خانه تزیین می کنند، سفره های رنگین پهن می کنند و تن به سیم و زر می آرایند. هرچند که سفره گشایی و آراستن تن و تن پوش بخشی از حوزه خصوصی زندگی مردم دانسته می شود اما در یک جامعه که ادعای تقید و تعهد به آموزه های اسلامی روز چندین نوبت از حقلوم مناره های مساجدش تبلیغ می گردند، تبدیل کردن یک سنت ارزشمند دینی به مناسبات پرمصرف اجتماعی نه تنها که عدول از فضلیت های دینی دانسته می شود بلکه ترویج فقر، تمدید عقده های روانی و گسترش شکافهای اجتماعی نیز تعبیر می گردد. همانگونه که در سطور نخست اشاره رفت، فلسفه نخستین عید قربان ترویج و تبلیغ فداکاری دانسته می شود اما تبدیل کردن این سنت به مناسبات فرو دست و پر هزینه در تضاد و مغایرت کامل با فلسفه و روحیه نخستین آن تفسیر می گردد.</div> <div style="direction: rtl; text-align: justify;"> </div> <div style="direction: rtl; text-align: justify;">نویسنده: منیره یوسف زاده </div>