سیمنار گرامی داشت از مقام علمی، فرهنگی و سیاسی آیت الله محقق خراسانی یکی از چهره های مطرح علمی کشور امروز پنجشبه در هوتل انتر کانتیننتال در شهر کابل برگزار شد.

در این برنامه علمی و فرهنگی که به ابتکار دفتر معاونت دوم ریاست جمهوری و بنیاد اندیشه تدارک دیده شده بود و در آن شماری از مقام‌های بلند پایه دولتی، رهبران احزاب سیاسی، علما، روشنفکران، نمایندگان مردم در شورای ملی، استادان دانشگاه‌ها، فعالان فرهنگی و سیاسی، اعضای جامعه مدنی، فعالان رسانه‌ای، دانشجویان، طلاب و مدرسان حوزات علمیه و صدها تن از اقشار مختلف مردم شرکت داشتند.

استاد سرور دانش معاون دوم ریاست جمهوری سخنران نخست این سمینار بود وی در رابطه به ضرورت و هدف برگزاری این سمینار گفت:« شخصیت و هویت یک گروه اجتماعی ویک ملت محصول مجموعه ای از رخدادها، تحولات، نمادها و سمبول های ‌است که در مقاطع مختلف زمانی شکل گرفته و حلقات به هم پیوسته یک زنجیر را ایجاد کرده است. » به گفته معاون رئیس جمهور یکی از نیازهای مبرم برای احیا و تقویت این هویت، بررسی رویدادها و تحولات و روشن ساختن زوایای پنهان و یا کتمان شده و احیای آن نمادها است.

به قول استاد دانش این سمینار یادکردی است از نسلی از مجتهدان و فقهای بزرگ جامعه ما که هریک نقش ماندگار در تحولات مرتبط به احیای هویت مردم ما داشته است که یکی از آنان آیت الله محمد عیسی محقق خراسانی است.

معاون رئیس جمهور تأکید کرد که ما در دوره خود نباید یک نسل ناسپاس باشیم و  باید تجربه و خاطرات نسل گذشته را به نسل آینده خود با امانتداری منتقل کنیم.

استاد دانش جایگاه روحانیون در جامعه افغانستان را موثر و مفید توصیف کرده افزود که در هزاره‌جات روحانیون یا علما و خوانین، در همه تحولات سیاسی و اجتماعی نیز نقش بسیار برجسته و رهبری کننده داشته‌اند و علما به طور خاص با توجه به وجهه دینی و علمی‌شان در همه تحولات هزاره‌جات حد اقل در یک قرن اخیر نقش اثر گذاری ایفا کرده‌اند.

به قول معاون رئیس جایگاه علما از آن جهت در خور توجه و اهمیت است که دین و دینداری جزء فرهنگ مردم افغانستان است. دین در جوامعی مثل افغانستان همیشه در متن تحولات و در متن زندگی مردم حضور داشته و از این جهت است که سمبول‌های دینی مانند خود دین، از یک نوع قداست و احترام خاص هم برخوردار هستند.

استاد دانش درون مایه مقاومت و مبارزه مردم هزاره‌جات در زمان حاکمیت امیر عبدالرحمان خان را باور به ارزش های دینی دانسته و نقش علما را در مقاومت آن روز مردم بر علیه نظام استبداد عبدالرحمانی برجسته توصیف کرد.

استاد دانش گفت که میر غلام محمد غبار مؤلف کتاب افغانستان در مسیر تاریخ که خود نیز به نحوی اندیشه چپی داشته و تلاش می کرد نقش علما، روحانیون و خوانین را به عنوان گروه های ارتجاعی به صورت منفی برجسته بسازد، ولی به نقل از سراج التواریخ علامه فیض محمد کاتب در مورد حوادث آن جنگ می گوید: «حکم شد که سادات و کربلائیان و زوار در کابل فرستاده شوند. این ها دیگر خود را کشته و مال و عیال خود را تاراج شده پنداشتند، پس تن به مرگ نهادند و تمرد آغاز کردند و البته تا پای مرگ سر بر خط فرمان نخواهند نهاد».

معاون رئیس جمهور گفت آقای غبار در جای دیگر هم روایت کرده است که: «مردم هزاره تلفات زیادی دادند و تلفات روحانیون نسبت به فئودال ها بیشتر بود. زیرا فئودال ها اغلب به دولت تسلیم شدند. در حالی که روحانیون کشته و یا فراری گردیدند. از یکه ولنگ صد خانوار روحانی به دست دولت افتاده و یک هزار خانوار روحانی موفق به فرار گردید و دو هزار و یکصد روحانی در جنگ کشته شدند».

استاد دانش قتل عام‌های عبدالرحمانی در هزاره‌جات را آغاز تحولات وسیع اجتماعی- فرهنگی عنوان کرد که سرآغاز مهاجرت مردم هزاره به کشورهای منطقه و سرآغاز  تحولات از جمله تحصیل و کسب دانش توسط شماری از علما در دیار هجرت به خصوص حوزه علمیه نجف گردید. وی حوزه علمیه نجف را با سابقه‌ ترین مرکز پژوهشی دینی توصیف کرده و آنرا  قطب اجتهاد و فقاهت در جهان اسلام خواند. استاد دانش گفت: « حوزه علمیه نجف از اولین حوزاتی است که طلاب و علمای افغانی از مردم هزاره و سایر شیعیان افغانستان را در دامن خود پرورش داده است.»

معاون رئیس جمهور حضور طلاب و علمای جامعه شیعه و هزاره افغانستان را در حوزات علمیه  بیرون از کشور به سه نسل طلبه، فقاهت و اجتهاد و علمای امروز طبقه بندی کرده و از آیت الله سید محمد حسن رئیس یکه ولنگی، علامه محمدعلی مدرس افغانی،آیت الله سید محمد سرور واعظ بهسودی، آیت الله محمد اسحاق فیاض، آیت الله قربان‌علی محقق کابل، آیت الله موسی عالمی بامیانی و آیت الله محمد آصف محسنی از نسل دوم و چهره های شاخص علمی در حوزه فقاهت و مرجعیت نام برد.

معاون رئیس جمهور این نسل را نسل پرخروش و افتخار آفرین خواند که به گفته وی امروزه آثار علمی آنان حتی بعد از 60 سال نیز در همه حوزات علمیه شیعه دست به دست شده و مورد استفاده همه دانش پژوهان علوم دینی قرار دارد.

وی تأکید کرد که اکنون یک قرن تاریخ علم‌آموزی و دین‌پژوهی و تحصیل و تحقیق در این زمینه را پشت سر گذاشته ایم و لازم است که عده ای از نویسندگان همت کنند تاریخ این یک قرن و مخصوصا زندگینامه شخصیت‌ها و تحولات مربوطه را تدوین و تبیین کنند.

استاد دانش در مورد ابعاد شخصیتی آیت الله محقق خراسانی و جایگاه علمی و فرهنگی وی در جهان اسلام، علامه محقق خراسانی را یک نابغه خواند و تلاش‌های علمی و سیاسی وی را در خور توصیف عنوان کرد. وی افزود:« احیای هویت ملی و قومی چیزی بود که محقق حد اقل پنجاه سال از عمرش را برای آن صرف کرد از نجف گرفته تا سوریه و تا ایران و پاکستان. او از ایل محرومی برخاسته بود و خود یل بزرگی شد برای کشورش. قلب او برای افغانستان می تپید و دل او  خونین و پردرد بود از جور و جفای زمانه بر خودش و بر مردمش.»

به گفته معاون رئیس جمهور او در سخنرانی‌های خود از شهید مزاری همواره به عنوان «سردار رشید ما مزاری» تعبیر می کرد و از مرجعیت آیت‌الله  محقق کابلی با شور و شوق استقبال کرد و برای تبلیغ و تثبیت مرجعیت وی در میان مردم افغانستان سر از پا نمی شناخت.

معاون رئیس جمهور آثار علمی مطبوع محقق خراسانی را نایاب توصیف کرده گفت که آثار خطی زیادی از ایشان هم هنوز منتظر چاپ است.

استاد دانش در ادامه سخنانش علاوه کرد:« ما به سهم خود آمادگی دارم که از طریق بنیاد اندیشه این آثار را تجدید چاپ کنم و یا حد اقل دیجیتلی بسازیم تا همه استفاده کنند. از همه دوستانی که این آثار را در اختیار دارند و از همه اعضای خانواده ایشان می‌خواهیم که با ما در این رابطه همکاری کنند.»

همچنین در این سمینار دکتر محمد امین احمدی رئیس دانشگاه ابن سینا نیز سخنرانی کرد. آقای احمدی بزرگداشت از بزرگان علم و فرهنگ را کار شایسته توصیف کرد و گفت که خراسانی، تعهد و درد داشت و علم را با تلاش خود به دست آورد. وی از  علم به درد و درک رسید و اگر درد نمی داشت به سرزمین پدری خود عشق نمی ورزید.

 دکتر احمدی گفت باوجود که محقق خراسانی شهروند یک کشور دیگر و متولد آن کشور بود، ولی سرزمین پدری اش را هرگز فراموش نکرد و این تعهد و درک وی را نشان می دهد و این حکایت از آن دارد که آیت الله محقق خراسانی از یک خود آگاهی عمیق ملی و قومی برخوردار بود.

دکتر احمدی با اشاره به اینکه آیت الله خراسانی علم مرجعیت را در جامعه هزاره و شیعه افغانستان بلند کرد و اگر این تلاش ماندگار او را در کانتکست مکانی قرار دهیم بسیار معنی دار می شود. به گفته دکتر احمدی آیت الله خراسانی علاوه بر آنکه برای بومی سازی مرجعیت درافغانستان مجدانه تلاش کرد از حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبر شهید مزاری به عنوان یک جریان سیاسی که در جهت تثبیت هویت مردم هزاره ظهور کرد با قاطعیت حمایت کرد

در این سمینار حجت الاسلام ناصر اخلاقی رئیس دفتر آیت الله محقق کابلی در ولایت بامیان نیز سخنرانی کرد. آقای اخلاقی آیت الله خراسانی را  بنیانگذار مرجعیت دینی در جامعه هزاره و شیعه افغانستان خواند.

وی گفت که آیت الله خراسانی یک عالم تک بعدی نبود، او تنها به علم اصول، علم فقه و کلام تخصص نداشت بلکه در همه رشته های علوم اسلامی تخصص داشت و با توجه به همین تخصصی که در حوزه های علوم اسلامی داشت به مقام مرجعیت رسید.

آقای اخلاقی  گفت: خراسانی باتلاش ها و تأکید فراوان برای مرجعیت آیت الله محقق کابلی سنگ بنای مرجعیت فقهی را در افغانستان گذاشت و خود در این زمینه نهایت تلاش کرد و از این جهت است که من می گویم آیت الله خراسانی بنیانگذار مرجعیت دینی در افغانستان است. به گفتۀ آقای اخلاقی، نسل بعدی فقها و مجتهدین مردم ما در افغانستان مدیون تلاش های ماندگار آیت الله خراسانی و آیت لله محقق کابلی برای بومی شدن مرجعیت درافغانستان اند .

به گفته آقای اخلاقی، آیت الله خراسانی نه تنها برای بومی سازی مرجعیت در افغانستان تلاش کرد؛ بلکه در مورد تثبیت هویت ملی مردم هزاره نیز گام های بلندی برداشت. وی گفت: آیت الله خراسانی همواره تأکید داشت که برای تثبیت جایگاه هویت ملی مردم ما سه کار ضرورت است و یکی از آنها رهبری قوی سیاسی است.

به قول آقای اخلاقی، آیت الله خراسانی با درک همین ضرورت در حالی که خود یک مرجع بزرگ دینی و فقهی بود؛ اما برای تقویت حزب وحدت اسلامی افغانستان به رهبری شهید مزاری برای تثبیت هویت ملی مردم هزاره در افغانستان همواره در سخنرانی هایش مشتش را گره می کرد و با صدای بلند شعار می داد مزاری مزاری ما همه سرباز توایم.

در سمینار گرامی داشت از بستمین سالروز وفات محقق خراسانی آیت الله واعظ زاده بهسودی نیز پیرامون شخصیت وی صحبت کرد. وی گفت که من از نخستین آشنایی با آیت الله محقق خراسانی تحت تاثیر او قرار گرفتم و  همواره از دیدگاه و بیانات وی استفاده می کردم.

آیت الله واعظ زاده همچنین در باره محقق خراسانی گفت که او بنیان گذار مرجعیت دینی در افغانستان بود و اگر تاکیدات محقق خراسانی نمی بود آیت الله محقق کابلی مسئولیت مرجعیت را نمی پذیرفت.

به گفته وی، تجلیل از محقق خراسانی یک ابتکار عالی از سوی استاد دانش است و بعد از این نیز هرکسی این سنت را تعقیب کند ابتکار به نام استاد دانش ثبت شده است. آیت الله واعظ زاده بهسودی همچنین گفت خراسانی حق اش است که همه ساله از وی تجلیل شود.

سمینار گرامی داشت از مقام علمی، فرهنگی آیت الله خراسانی با دعائیه آیت الله واعظ زاده بهسودی خاتمه یافت.

آیت الله خراسانی اصالتاً از قریه جنگلگ منطقه کرمان از توابع ولسوالی لعل و سرجنگل است. وی پس از هجرت پدرش قنبر علی به اثر ظلم و جور حاکمیت آن روز به بیرون از کشور، در سال 1355 ه. ق/ 1315 ه ش در روستای گیامی واقع در جنوب شرق مشهد متولد شد.

وی به سن ده سالگی همراه با عموی روحانی اش شیخ میرزا علی کرمانی به نجف اشرف رفته و در عرصه تحصیل علوم دینی مشغول شد و سر انجام به سن بیست سالگی سطوح عالیه را به اتمام رساند.

وی پس از بازگشت به کشور ایران از سال 1358 تا 1371 در حوزه علمیه مشهد در مقاطع مختلف علوم دینی تدریس نمود.

پس از آن که جامعه تشیع و احزاب شیعی در افغانستان تشکل حزب وحدت اسلامی افغانستان را بوجود آوردند وی قاطعانه از این حزب حمایت کرد. همچنین آیت الله خراسانی در راستای مرجعیت آیت محقق کابلی نیز تلاش های ارزشمندی را به خرج داد که از این جهت شماری از چهره های علمی کشور به نقش وی به عنوان بنیان گذار مرجعیت در افغانستان احترام خاص قایل اند. از آیت الله محقق خراسانی به تعداد شانزده عنوان اثر علمی باقی مانده است که شماری از آن ها هنوز به زیور چاپ اراسته نشده است.